فراتر از عصای سفید؛ شهری که باید برای همه قابل دسترس باشد

مهدی صدیقیان – پژوهشگر مطالعات فرهنگی

عصای سفید برای بسیاری از افراد نماد نابینایی است، اما کارکرد آن به این نشانه محدود نمی‌شود. این وسیله به فرد کمک می‌کند موانع مسیر را شناسایی کند و با اطمینان بیشتری در محیط حرکت کند. با این حال، استقلال افراد دارای آسیب بینایی تنها به استفاده از ابزارهای کمکی وابسته نیست؛ کیفیت طراحی فضاهای شهری و میزان توجه جامعه به نیازهای آنان نیز نقش تعیین‌کننده‌ای دارد.

دسترس‌پذیری؛ از پیاده‌رو تا خدمات عمومی

پیاده‌روهای هموار، مسیرهای ویژه قابل استفاده، علائم صوتی در تقاطع‌ها، اطلاعات بریل در مکان‌های عمومی و دسترسی مناسب به حمل‌ونقل شهری، بخشی از امکاناتی هستند که می‌توانند رفت‌وآمد مستقل افراد نابینا و کم‌بینا را آسان‌تر کنند.

در مقابل، موانع رهاشده در مسیرهای پیاده‌روی، اشغال پیاده‌روها، نبود علائم مناسب و طراحی نامتناسب ساختمان‌ها، گاهی حضور مستقل این افراد را دشوار می‌کند. بنابراین، مناسب‌سازی محیط نباید اقدامی تشریفاتی یا محدود به چند مکان خاص باشد؛ بلکه باید در برنامه‌ریزی شهری، طراحی خدمات عمومی و توسعه زیرساخت‌های دیجیتال مورد توجه قرار گیرد.

افراد نابینا و کم‌بینا، مانند دیگر اعضای جامعه، حق دارند به آموزش، اشتغال، فرهنگ، فناوری و خدمات عمومی دسترسی داشته باشند. تحقق این حق، علاوه بر فراهم کردن امکانات مناسب، به اصلاح نگرش‌های اجتماعی نیز نیاز دارد.

فناوری‌های صفحه‌خوان، کتاب‌های صوتی، ابزارهای تبدیل متن به گفتار و نرم‌افزارهای دسترس‌پذیر می‌توانند دسترسی به اطلاعات را افزایش دهند؛ البته به شرط آنکه وب‌سایت‌ها، سامانه‌های خدماتی و محتوای دیجیتال نیز با نیازهای این گروه سازگار طراحی شوند.

روز جهانی عصای سفید فرصتی است برای یادآوری اینکه محدودیت در مشارکت اجتماعی، همیشه از آسیب بینایی ناشی نمی‌شود؛ گاهی موانع محیطی و نبود امکانات مناسب، بخش مهمی از دشواری‌های زندگی روزمره را ایجاد می‌کنند.