تغییر نگرش روس‌ها به ایران در پی جنگ با آمریکا و اسرائیل

به گزارش باور خبر به نقل از تسنیم، تحولات اخیر در منطقه و درگیری‌های نظامی ایران با ایالات متحده و رژیم صهیونیستی، به همراه پیروزی ایران در جنگ ۴۰ روزه، معادلات سیاسی و امنیتی منطقه را به مرحله جدیدی وارد کرده است. این مرحله نه تنها به میدان نبرد محدود می‌شود، بلکه بر روابط دیپلماتیک، موازنه قدرت، اتحادهای راهبردی و آینده همکاری‌های اقتصادی و فرهنگی کشورها نیز تأثیرگذار است. سوال اصلی این است که جایگاه ایران در نظر قدرت‌های جهانی پس از جنگ چه تغییری کرده است؟ روسیه و چین چگونه توان نظامی و قدرت بازدارندگی ایران را ارزیابی می‌کنند؟ و آیا روابط راهبردی تهران و مسکو می‌تواند از سطح همکاری‌های سیاسی فراتر رفته و به منافع اقتصادی پایدار و ملموس برای مردم تبدیل شود؟ برای بررسی این مسائل، در ساختمان تاریخی سفارت جمهوری اسلامی ایران در مسکو، با کاظم جلالی، سفیر ایران در فدراسیون روسیه، به گفت‌وگو پرداختیم؛ دیپلماتی که با سابقه چند دوره نمایندگی مجلس شورای اسلامی و حضور در مسکو در سه دولت مختلف، از نزدیک در جریان روابط تهران و مسکو قرار دارد. جلالی در این گفت‌وگوی تفصیلی به تغییر نگاه افکار عمومی و مقامات روسیه به ایران پس از جنگ، ارزیابی توان نظامی جمهوری اسلامی، تفاوت رویکرد چین و روسیه در مواجهه با غرب و ضرورت شناخت «روسیه جدید» اشاره می‌کند. او همچنین با تأکید بر ظرفیت‌های مغفول‌مانده اقتصادی، تکمیل کریدور شمال ـ جنوب و انتقال گاز روسیه از طریق ایران را از مهم‌ترین پروژه‌های راهبردی برای ایجاد وابستگی متقابل میان دو کشور می‌داند. بخش دیگری از این مصاحبه به موانع ساختاری توسعه روابط اقتصادی، نقش نظام بوروکراتیک در کندی اجرای پروژه‌ها، ظرفیت دیپلماسی فرهنگی و روایت‌هایی از پیگیری روابط با روسیه در دولت‌های مختلف اختصاص دارد. اما یکی از بخش‌های ویژه این گفت‌وگو، روایت‌های کمتر شنیده‌شده جلالی از آخرین سفرهای شهید علی لاریجانی به مسکو، مذاکرات طولانی او با ولادیمیر پوتین و آخرین دیدارشان پیش از آغاز جنگ است؛ روایت‌هایی که تصویری از مناسبات پشت‌پرده دیپلماسی تهران و مسکو و نگاه رئیس‌جمهور روسیه به یکی از چهره‌های سیاسی ایران ارائه می‌دهد. آنچه در ادامه می‌خوانید، مشروح این گفت‌وگو درباره ایران پس از جنگ، تحولات نظم جهانی و آینده روابط راهبردی تهران و مسکو است.

به گزارش باور خبر به نقل از تسنیم، جناب آقای دکتر جلالی، خوشحالیم که امروز در سفارت جمهوری اسلامی ایران در فدراسیون روسیه در خدمت شما هستیم. شما سوابق متعددی داشته‌اید؛ از نمایندگی مجلس شورای اسلامی گرفته تا تصدی مسئولیت سفارت جمهوری اسلامی ایران در کشور مهمی مانند روسیه، آن هم در سه دولت مختلف. این مصاحبه را در شرایطی انجام می‌دهیم که جنگ بزرگی را با آمریکا و رژیم صهیونیستی پشت سر گذاشته‌ایم. قطعاً نگاه دنیا، کشورهای هم‌پیمان و کشورهای متخاصم نسبت به ایران تغییر کرده است. امروز نگاه دنیا به ایران را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ به‌ویژه کشورهایی که با ما روابط راهبردی داشته‌اند، مانند روسیه و چین، پس از جنگ چه نگاهی به جمهوری اسلامی ایران و قدرت آن پیدا کرده‌اند؟

به گزارش باور خبر به نقل از تسنیم، جلالی: بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم. ابتدا از جنابعالی و خبرگزاری معتبر شما سپاسگزاری می‌کنم و خوشحالم که شما دوستان در مسکو حضور دارید؛ به یک تعبیر، می‌توان ایران پس از انقلاب را به دو دوره تقسیم کرد: ایران پیش از جنگ ۱۲روزه و ۴۰روزه و ایران پس از این دو جنگ. این موضوعی که مطرح می‌کنم، شعار نیست؛ واقعیتی است که ما آن را مشاهده می‌کنیم. زمانی که در مراسم تشییع پیکر مطهر امام شهید حضور داشتم، به برخی مسئولانی که خدمت‌شان رسیدم عرض کردم که ما در خارج از کشور احساس می‌کنیم نه مسئولان و نه مردم در داخل ایران، هنوز به‌خوبی متوجه نشده‌اند که چه کار بزرگی انجام داده‌اند. آنچه انسان در خارج از کشور مشاهده می‌کند، بزرگی و عظمت ایران است؛ پیش از این تصور می‌کردند که ما از بنیه و بنیان قدرتمندی برخوردار نیستیم. تصورشان این بود که نظام جمهوری اسلامی به‌سرعت فرو می‌پاشد. در واقع، درک درستی از مردم ما در جهان وجود نداشت اما در جنگ ۱۲روزه و جنگ ۴۰روزه که علیه کشور ما تجاوز صورت گرفت، حقایق بسیاری روشن شد. به نظر من، این حقایق حتی باید در دانشگاه‌ها و مدارس تدریس شوند تا برای آینده کشور مورد استفاده قرار گیرند. نخستین موضوع، نقش مردم است. در رصدهایی که از اندیشکده‌های روسیه داشتیم، خودشان نکته مهمی را مطرح می‌کردند. آن‌ها می‌گفتند در منطقه خاورمیانه، یا به تعبیر امام شهید، غرب آسیا، معمولاً هرگاه یک ارتش خارجی یا قدرت نظامی وارد کشوری می‌شد، بخشی از مردم با پشتوانه آن ارتش خارجی برای تغییر نظام سیاسی خود اقدام می‌کردند. مثال‌های متعددی هم در این زمینه مطرح می‌کردند اما درباره ایران چنین اتفاقی نیفتاد. ایران از این قاعده مستثنا بود. مردم پشت پرچم و رهبر خود ایستادند. ** جمله جالب پوتین به عراقچی درباره مردم ایران این حادثه بسیار بزرگی بود! شما تصور کنید در یک روز، فرمانده کل قوا و تعدادی از فرماندهان ارشد نظامی که باید در خط مقدم جنگ حضور می‌داشتند، به شهادت رسیدند؛ اما کشور از هم نپاشید و توانست به‌سرعت خود را بازیابی کند. این اتفاق کوچکی نیست. جناب آقای دکتر عراقچی در روزهای ابتدایی پس از جنگ ۴۰روزه به روسیه آمدند و با آقای پوتین ملاقات کردند. زمانی که صحبت‌های ایشان درباره ملت ایران به پایان رسید، آقای پوتین دستشان را روی میز گذاشتند، به جلو آمدند و گفتند: «آقای عراقچی، شما درباره مردم ایران خیلی کم گفتید. من با بسیاری از رهبران و سیاستمداران جهان صحبت می‌کنم و همه آن‌ها مردم ایران را تحسین می‌کنند.» بنابراین، نخستین موضوع، نقش مردم است. موضوع دوم، نقش نیروهای نظامی ماست. ما که امروز در خدمت شما هستیم، سابقه حضور در جبهه‌های جنگ هشت‌ساله را داریم. همه ما به یاد داریم که در آن دوران حتی سیم‌خاردار هم به ما نمی‌دادند و مجبور بودیم آن را از کشورهای دیگر تهیه کنیم. گلوله کلاشینکف را هم باید از خارج می‌خریدیم. در همان زمان، صدام شهرهای ما را موشک‌باران می‌کرد و ما جز آه و حسرت، امکانات چندانی برای دفاع از خود نداشتیم. البته ایمان راسخ امام و مردم ما در همان دوران هم وجود داشت و همین ایمان ما را پیروز کرد؛ اما از نظر امکانات نظامی، وضعیت بسیار متفاوت بود. امروز این کشور به جایی رسیده است که ارتش، سپاه و مجموعه نیروهای مسلح آن در برابر نخستین ارتش دنیا و نخستین ارتش منطقه ایستادگی کرده‌اند. این اتفاق کوچکی نیست؛ حقیقت بسیار بزرگی است. ما مستقیماً به پایگاه‌های نظامی آمریکا حمله کردیم. این مسئله اهمیت بسیار زیادی دارد. ** روس‌ها معتقدند درباره سه ارتش باید ارزیابی خود را تغییر دهند حتی قدرت‌های بزرگ جهان هم به پایگاه‌های نظامی آمریکا حمله نکرده‌اند. نمونه‌ای که می‌توان از آن یاد کرد، حمله ژاپن به پایگاه آمریکا در جنگ جهانی دوم است که آن هم در مقطع مشخص و کوتاهی اتفاق افتاد؛ نیروهای مسلح ما، اعم از ارتش و سپاه، پایگاه نظامی آمریکا را هدف قرار دادند. به همین دلیل، امروز در روسیه مطرح می‌کنند که باید در ارزیابی سه ارتش تجدیدنظر کنیم: ارتش آمریکا، ارتش اسرائیل و ارتش ایران. به این معنا که نه آن دو ارتش به اندازه‌ای که تصور می‌شد قدرتمند بودند و نه ارتش ایران به اندازه‌ای که تصور می‌کردند ضعیف بود. به نظر من، این یکی از برجستگی‌های این دوران جنگ است. نکته دیگری هم وجود دارد اینکه فقط خارجی‌ها چنین تصوری نداشتند؛ حتی بسیاری از مسئولان خود ما نیز تصور نمی‌کردند که نیروهای مسلح کشور از چنین توانمندی، سلحشوری و امکاناتی برخوردار باشند. این از تدابیر امام شهید بزرگوار ما بود که بر تقویت توان نظامی کشور ایستادگی کردند و کشور را به این سطح رساندند. البته این دوران نقاط مثبت دیگری هم داشت؛ معمولاً وقتی به کشوری حمله می‌شود، برخی مسئولان آن در همان ابتدا فرار می‌کنند و بعضی دیپلمات‌ها نیز پناهنده می‌شوند اما درباره ایران می‌گویند در این جنگ نه مسئولی فرار کرد و نه دیپلماتی پناهنده شد. بنابراین، ابعاد این جنگ بسیار گسترده است. ما چون درون این تاریخ زندگی می‌کنیم و هنوز به‌اصطلاح بر بام تاریخ نایستاده‌ایم، شاید به‌درستی متوجه نباشیم که چه اتفاق بزرگی رخ داده است. درباره روسیه هم باید بگویم که شاید تصور اولیه برخی این بود که ایران مقاومت چندانی نخواهد کرد اما وقتی در جنگ ۴۰روزه، ده روز مقاومت کردیم، بسیاری از افراد به ما می‌گفتند حتی اگر همین حالا هم، خدای ناکرده، نابود شوید، نقش خود را ایفا کرده‌اید و بزرگی خود را کاملاً نشان داده‌اید. ** نوع نگاه مردم روسیه به ایران کاملاً متحول شده است درباره افکار عمومی روسیه مطالب بسیاری برای گفتن دارم. نوع نگاه مردم روسیه به ایران کاملاً متحول شد؛ ما شاید سال‌ها سخنرانی می‌کردیم، منبر می‌رفتیم، صحبت می‌کردیم و برنامه‌های مختلفی اجرا می‌کردیم، اما نمی‌توانستیم ایران را به این زیبایی معرفی کنیم که در جریان جنگ‌های ۱۲روزه و ۴۰روزه معرفی شد. به قول معروف، «عدو شود سبب خیر اگر خدا خواهد». درست است که جنگ خسارت‌بار بود و سرمایه‌های بزرگی را از ما گرفت. بزرگ‌ترین سرمایه ما، رهبری بزرگ‌مان و شهدای عظیم‌القدر کشور بودند اما این جنگ صرفاً خسارت محض نبود. در مقابل، دستاوردهای بسیار بزرگی هم در عرصه جهانی، منطقه‌ای و افکار عمومی دنیا داشتیم.

به گزارش باور خبر به نقل از تسنیم، آقای دکتر، به نکته مهمی درباره توان نظامی کشور اشاره فرمودید. روسیه نیز چند سالی است که در جنگ با ناتو قرار دارد و می‌توان آن را از کشورهایی دانست که اکنون درگیر جنگ با دشمن هستند؛ روس‌ها پیش از این چه تصوری از توان نظامی ایران داشتند؟ ما کشوری هستیم که حدود ۴۸ سال تحت تحریم بوده‌ایم، اما توانسته‌ایم در صنایع نظامی به فناوری‌های قابل‌توجهی دست پیدا کنیم؛ به‌گونه‌ای که هم‌زمان با آمریکا و رژیم صهیونیستی مقابله کنیم. تصویر روس‌ها از توان نظامی ایران پس از جنگ چگونه تغییر کرد؟ فناوری‌هایی که ایران در جنگ به کار گرفت، تا چه اندازه برای آن‌ها جالب یا سؤال‌برانگیز بود؟ آیا پیشنهادهایی نیز از سوی روسیه برای تبادل تجربیات و همکاری‌های نظامی مطرح شد؟

به گزارش باور خبر به نقل از تسنیم، جلالی: به نظر من، باید این موضوع را به چند مقطع تقسیم کنیم: مقطع نخست، پیش از جنگ اوکراین است. در آن زمان، تصور نسبتاً خامی از توانمندی‌های نظامی ایران وجود داشت. پس از آغاز جنگ اوکراین، دشمنان ما شایعاتی را مطرح کردند مبنی بر اینکه ایران به روسیه کمک تسلیحاتی کرده و از جمله پهپاد در اختیار این کشور قرار داده است؛ یادتان هست امام شهید چه فرمودند؟ ایشان گفتند کسانی که امروز مدعی هستند ایران پهپاد در اختیار دیگران قرار می‌دهد و در فناوری پهپادی پیشرفت کرده است، تا دیروز کاریکاتور می‌کشیدند و می‌گفتند ایران فقط تصویر پهپاد را دارد، نه خود پهپاد را. در واقع، دشمنان ما با بزرگ‌کردن این موضوع، ناخواسته برند و اعتبار توانمندی نظامی ایران را افزایش دادند. به نظر من، این یک مقطع مهم تاریخی بود اما مقطع بعدی، دوران ایستادگی نظامی ایران است. یادتان هست امام شهید در یکی از سخنرانی‌های اواخر عمر شریفشان فرمودند که اگر جنگی رخ دهد، این جنگ منطقه‌ای خواهد شد؟ در آن زمان، برخی این سخنان را نوعی شعار یا رجزخوانی سیاسی تلقی می‌کردند. معمولاً سیاستمداران در چنین شرایطی تهدیدهایی مطرح می‌کنند اما وقتی این اتفاق در عمل رخ داد، برای بسیاری جالب و قابل‌توجه بود؛ حتی برخی در داخل روسیه، در نقد نحوه مدیریت جنگ اوکراین، این پرسش را مطرح می‌کردند که چرا ما جنگ را منطقه‌ای نکردیم و چرا در برابر برخی کشورهایی که ما را تهدید می‌کنند، اقدامی مشابه ایران انجام ندادیم؟ ** همکاری با روس‌ها در قالب قراردادها ادامه دارد بخش دیگر قدرت نظامی ما این است که هیچ‌کس نمی‌تواند با قطعیت بگوید ایران چه میزان تسلیحات دارد؛ نه از نظر کمیت و نه از نظر کیفیت. حتی گمانه‌زنی‌ها درباره توانمندی‌های نظامی ما نیز به‌طور دقیق مشخص نیست و این خود به نوعی قدرت بازدارندگی ما افزوده است. در حال حاضر، همکاری‌های نظامی و فنی با روسیه در قالب قراردادها ادامه دارد و این همکاری‌ها به‌طور مستمر در حال گسترش است.