منیر شاهرودی فرمانفرماییان در استکهلم؛ نزدیک به ۱۰۰ اثر از هنرمند ایرانی در یک نمایشگاه بزرگ

مهدی صدیقیان – پژوهشگر مطالعات فرهنگی

به گزارش Moderna Museet Stockholm ، نمایشگاه بزرگی از آثار منیر شاهرودی فرمانفرماییان، از مهم‌ترین هنرمندان هنر مدرن و معاصر ایران، در موزه هنر مدرن استکهلم برپا شده است؛ نمایشگاهی که نزدیک به ۱۰۰ اثر از این هنرمند را از سال‌های ۱۹۷۰ تا ۲۰۱۵ در کنار یکدیگر قرار داده و ابعاد مختلف فعالیت هنری او را به نمایش می‌گذارد.

این نمایشگاه با عنوان «تهران/نیویورک» از ۳ اکتبر ۲۰۲۶ آغاز شده و تا ۲۸ فوریه ۲۰۲۷ ادامه خواهد داشت. عنوان نمایشگاه به دو شهری اشاره دارد که بخش مهمی از زندگی و مسیر هنری فرمانفرماییان در ارتباط با آنها شکل گرفت.

هنرمندی میان سنت و مدرنیسم

منیر فرمانفرماییان در آثار خود توانست عناصر هنر و معماری ایرانی را با تجربه‌های هنر مدرن غربی پیوند دهد. یکی از شناخته‌شده‌ترین ویژگی‌های آثار او استفاده از آینه‌کاری و اشکال هندسی است؛ آثاری که از ترکیب قطعات متعدد آینه، نور و فرم‌های هندسی ساخته شده‌اند.

موزه هنر مدرن استکهلم در معرفی نمایشگاه نوشته است که در آثار فرمانفرماییان، مفاهیمی مانند معماری و بدن، جزء و کل، سنت و نوآوری در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند.

اما نمایشگاه استکهلم تنها به آثار آینه‌ای مشهور او محدود نیست. مجموعه‌ای از طراحی‌های خطی، کلاژها و دیگر آثار او نیز در این نمایشگاه ارائه شده تا گستردگی فعالیت هنری فرمانفرماییان را نشان دهد.

فرمانفرماییان در طول زندگی هنری خود میان تهران و نیویورک رفت‌وآمد داشت و تجربه‌های این دو محیط در شکل‌گیری زبان هنری او نقش مهمی ایفا کردند.

موزه استکهلم نیز بر همین دوگانه تأکید کرده است؛ دو شهری که هر کدام به شیوه‌ای متفاوت بر مسیر حرفه‌ای او تأثیر گذاشتند. نتیجه این برخورد، زبانی هنری بود که در آن هندسه و مواد مدرن با ریشه‌های بصری و معماری ایران همراه شدند.

در آثار آینه‌ای فرمانفرماییان، آینه تنها یک ماده برای ساختن اثر نیست. انعکاس نور و تصویر مخاطب باعث می‌شود اثر در برابر هر بیننده تجربه‌ای متفاوت ایجاد کند.

فرم‌های هندسی نیز یادآور بخشی از سنت‌های معماری و تزئینی ایران هستند؛ اما فرمانفرماییان آنها را به شکلی تازه و انتزاعی بازسازی کرد. به همین دلیل، آثار او در مرزی میان هنر سنتی، معماری و هنر مدرن قرار می‌گیرند.

نمایشگاه «تهران/نیویورک» همچنین فرصتی است تا مخاطب با بخش‌هایی کمتر دیده‌شده از فعالیت این هنرمند، از جمله طراحی‌ها و کلاژهای او، آشنا شود.

میراث یک هنرمند ایرانی در موزه‌ای در سوئد

منیر شاهرودی فرمانفرماییان که در سال ۲۰۱۹ درگذشت، امروز یکی از مهم‌ترین چهره‌های هنر معاصر ایران به شمار می‌رود و آثارش در مجموعه‌های هنری مختلف جهان نگهداری می‌شود.

نمایشگاه استکهلم با گردآوری نزدیک به ۱۰۰ اثر از دوره‌ای بیش از چهار دهه، تلاش می‌کند تصویری گسترده از مسیر هنری او ارائه دهد؛ مسیری که در آن ایران، نیویورک، هندسه، آینه، معماری و تجربه مدرنیسم به یک زبان تصویری منحصربه‌فرد تبدیل شدند.

این نمایشگاه تا ۲۸ فوریه ۲۰۲۷ در موزه هنر مدرن استکهلم ادامه دارد.