دوئل دیپلماتیک پوتین و پاشینیان در بیشکک؛ مسکو به ایروان اولتیماتوم داد

بین‌الملل به گزارش باور خبر به نقل از تسنیم، ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه و نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر جمهوری ارمنستان، در حاشیه نشست سران سازمان همکاری شانگهای در بیشکک، پایتخت قرقیزستان، با یکدیگر دیدار و گفت‌وگو کردند. این ملاقات، نخستین دیدار رو در رو و دوجانبه سران دو کشور پس از انتخابات اخیر در ارمنستان به شمار می‌رود؛ دیداری که در شرایطی بسیار حساس و در سایه اختلافات عمده میان مسکو و ایروان در زمینه سیاست خارجی ارمنستان برگزار شد. پوتین در ابتدای این دیدار با اشاره به روابط تاریخی و زیرساختی دو کشور، تأکید کرد که روسیه و ارمنستان در حال حاضر پروژه‌های مشترک و کلیدی را در حوزه‌های راهبردی مانند انرژی هسته‌ای، توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل و ترانزیت، و همچنین اقتصاد دیجیتال به مرحله اجرا درآورده‌اند. رئیس‌جمهور روسیه تصریح کرد که مسکو همواره از توسعه روابط دوستانه و سودمند با ارمنستان بر اساس اصول شراکت استراتژیک و هم‌پیمانی دیرینه حمایت می‌کند؛ رویکردی که به باور او، با منافع بنیادین ملت ارمنستان همخوانی دارد و به منافع حیاتی روسیه پاسخ می‌دهد. با این حال، تعارفات دیپلماتیک به سرعت به چالش‌های صریح لفظی درباره گرایش ارمنستان به سمت غرب تبدیل شد.

هشدار قاطع پوتین؛ ناسازگاری عضویت همزمان در اتحادیه اروپا و اوراسیا به گزارش باور خبر به نقل از تاس، ولادیمیر پوتین با اشاره به اقدامات اخیر دولت پاشینیان، خاطرنشان کرد که تمایل مقامات ارمنستان برای پیوستن به اتحادیه اروپا حق قانونی و حاکمیتی این کشور است، اما این تصمیم چالش‌ها و پیچیدگی‌های جدی و عمیقی را به ویژه در خصوص ادامه حضور ارمنستان در اتحادیه اقتصادی اوراسیا به وجود می‌آورد. به گفته پوتین، روسیه اکنون نیاز دارد که درک کند روابط دوجانبه در آینده باید بر چه اساسی تنظیم و پیگیری شود. رهبر روسیه در این راستا خواستار برگزاری یک همه‌پرسی سراسری در ارمنستان شد تا مردم این کشور تکلیف خود را در خصوص ماندن در مدار اقتصادی اوراسیا یا پیوستن به اتحادیه اروپا مشخص کنند. پوتین در گفت‌وگویی مستقیم و صریح به نیکول پاشینیان گفت: «نیکول عزیز، ما اکنون با یکدیگر وارد بحث و تبادل نظر خواهیم شد. برای من همواره بحث کردن با شما در هر زمینه‌ای، از جمله در این خصوص، بسیار جذاب و آموزنده بوده است، اما در ارتباط با مسئله اصلی، اجازه دهید که با شما مخالفت کنم. شما اظهار داشتید که خروج ارمنستان از اتحادیه را اعلام نکرده‌اید؛ در حالی که تصویب قانون آغاز فرآیند پیوستن به یک سازمان اقتصادی دیگر، در عمل به منزله صدور بیانیه خروج از سازمان اقتصادی فعلی ماست.» رئیس‌جمهور روسیه با لحنی قاطع تأکید کرد: «حضور همزمان در هر دوی این ساختارها کاملاً ناسازگار و از نظر فنی و اقتصادی ناممکن است و ریشه تمام مشکلات فعلی در همین نقطه قرار دارد. در چنین تصمیم سرنوشت‌سازی، این اراده و انتخاب خود مردم ارمنستان است که باید تعیین‌کننده باشد، پس این انتخاب را انجام دهید تا این موضوع حل‌وفصل شود و این پرونده بسته شود، ساده‌ترین راهکار این است که مستقیماً به مردم مراجعه کنید و از آنان بپرسید؛ “شما چه می‌خواهید؟”، و کار را تمام کنید.

پاسخ‌های پاشینیان؛ بازتعریف پیوندها در شرایط صلح و دلایل لغو رفراندوم در سوی دیگر میز مذاکره، نخست‌وزیر ارمنستان بر تمایل کشورش برای حفظ و گسترش روابط با روسیه تأکید کرد، اما استدلال کرد که پس از تحولات اخیر، شرایط ژئوپولیتیک قفقاز جنوبی دستخوش تغییرات بنیادین شده است. پاشینیان اظهار داشت: «طی سال‌های گذشته وضعیت در منطقه ما و در پیرامون ارمنستان تغییرات اساسی پیدا کرده است، باید از این زاویه به رویدادها نگریست، زیرا روابط میان ارمنستان و روسیه در فضای مناقشه و درگیری معنا و کارکرد متفاوتی داشت، اکنون که صلح در منطقه مستقر شده است، به نظر ما لازم است با نگاهی تازه به این مناسبات نگریسته شود و معتقدم این بازنگری در خدمت تعمیق و توسعه همکاری‌های دو کشور خواهد بود.» پاشینیان در تشریح مصوبه جنجالی پارلمان کشورش گفت: «ما سال گذشته قانونی را به تصویب رساندیم که بر اساس آن فرآیند پیوستن ارمنستان به اتحادیه اروپا کلید می‌خورد. بحث‌های فراوانی مطرح شد مبنی بر اینکه تصویب این قانون تا چه میزان با تعهدات ما در اتحادیه اقتصادی اوراسیا تعارض دارد، با این حال، ما هیچ‌گونه نقضی در تعهدات ارمنستان در برابر روسیه و اوراسیا نیافته‌ایم، در متن معاهده اوراسیا صراحتاً قید شده است که در صورت تصمیم کشوری برای خروج، باید شش ماه قبل شرکا را مطلع سازد، در حالی که ما تاکنون چنین هشداری مبنی بر خروج صادر نکرده‌ایم.

نخست‌وزیر ارمنستان در پاسخ به چرایی پرهیز از همه‌پرسی به‌صراحت گفت: «تصویب این قانون در پارلمان در عمل به معنای آن بود که ما ایده برگزاری همه‌پرسی را کنار گذاشتیم، چرا کنار گذاشتیم؟ زیرا این مسئله هنوز به آن مرحله از پختگی و بلوغ نرسیده است که بتوان آن را به‌عنوان یک دوراهی در برابر ملت قرار داد. هدف ما از تصویب قانون، نخست اجتناب از برگزاری رفراندوم زودهنگام بود؛ و دوم، همان‌طور که بارها علناً تأکید کرده‌ام، برای ما بسیار حیاتی است که کشور و ملت ما گزینه‌ها و آلترناتیوهای متعددی پیشِ‌رو داشته باشند و این یک هدف کاملاً مشروع است. موضع فعلی ما این است که زمان برای این تصمیم هنوز نرسیده و در دنیای واقعی آلترناتیوی شکل نگرفته است، هر زمان این گزینه به‌صورت عینی ایجاد شد، چه با همه‌پرسی و چه بدون آن، دست به انتخاب خواهیم زد.» این در حالی است که پاشینیان پیش‌تر تأکید کرده بود ارمنستان به همکاری خود در چارچوب اوراسیا ادامه می‌دهد تا زمانی که انتخاب نهایی میان دو بلوک غرب و شرق کاملاً اجتناب‌ناپذیر شود.

دیدار سازنده در بیشکک و توافق برای سفر پاشینیان به مسکو نخست‌وزیر ارمنستان پس از پایان این رایزنی‌های فشرده، در پیامی ویدئویی که در کانال تلگرامی رسمی خود منتشر ساخت، گفت‌وگو با ولادیمیر پوتین را بسیار سازنده و مثبت خواند و از توافق طرفین برای پیگیری مباحث در جریان سفر آتی خود به مسکو خبر داد. پاشینیان در این پیام اظهار داشت: «دیدار بسیار خوبی با رئیس‌جمهور روسیه داشتیم و توافق کردیم که این گفت‌وگوی صمیمانه را در جریان سفر رسمی من به مسکو ادامه دهیم. روابط دو کشور دارای اهمیتی فوق‌العاده است و ما با حساسیت و دقت به آن می‌نگریم؛ فدراسیون روسیه نیز به‌رهبری ولادیمیر پوتین همین رویکرد مراقبتی را دنبال می‌کند، با این حال باید تصریح کرد که در فضای نوین منطقه‌ای، این مناسبات نیازمند بازتعریف و فرمول‌بندی دوباره است تا گرم‌تر، سازنده‌تر و مبتنی بر منافع متقابل شود.

پیام صریح کرملین درباره پایگاه نظامی ۱۰۲ گیومری و توسعه مشروط راه‌آهن از سوی دیگر، رئیس‌جمهور روسیه نیز در جمع خبرنگاران با تأکید بر لزوم ادامه گفت‌وگوها در فضایی به‌دور از تنش گفت: «دولت ارمنستان باید صادقانه و شفاف بگوید چه می‌خواهد و اهداف نهایی‌اش چیست. ما توافق کردیم که این تعاملات را در فضایی آرام پیش ببریم. آقای پاشینیان پیشنهاد کرد که در تمامی حوزه‌ها ارزیابی و بازبینی دقیقی از همکاری‌های مشترکمان انجام دهیم و من کاملاً با این موضوع موافقم.» پوتین در ادامه، موضع صریح و قاطعی در خصوص آینده حضور نظامی مسکو در خاک ارمنستان اتخاذ کرد و گفت: «چنانچه ایروان به این نتیجه برسد که دیگر به پایگاه نظامی روسیه در گیومری نیازی ندارد، ما حتی از همین فردا حاضر به ترک ارمنستان هستیم، ما هرگز چیزی را به هیچ کشوری تحمیل نکرده و نخواهیم کرد، با این حال، اگر ملت ارمنستان خواهان تداوم استقرار تسلیحات و نیروهای نظامی روسیه باشد، ما باقی خواهیم ماند و همکاری خواهیم کرد.» رهبر کرملین در پایان به پرونده مناقشه‌برانگیز مدیریت شبکه ریلی ارمنستان اشاره کرد و یادآور شد: «من نخست‌وزیر ارمنستان را به مسکو دعوت کردم تا به‌دور از شتاب‌زدگی و به‌همراه کارشناسان دو طرف، بند به بند موضوعات را بررسی کنیم، مسائلی کاملاً عینی روی میز است؛ به‌عنوان نمونه وضعیت راه‌آهن و طرح‌های توسعه‌ای آن، واقعیت این است که سرمایه‌گذاری در خطوط ریلی مستقیماً به حجم ترانزیت و تردد بار بستگی دارد، اگر بار ترانزیتی وجود داشته باشد، سرمایه‌گذاری‌های ما به هر میزان لازم سرازیر خواهد شد؛ اما اگر باری در مسیر نباشد، طبیعتاً نه سرمایه‌گذاری معنایی دارد و نه توسعه‌ای رخ خواهد داد.