چگونه حساب واحد خزانه مانع از پولی‌شدن کسری بودجه می‌شود؟

اقتصادی به گزارش باور خبر به نقل از تسنیم، یکی از جنبه‌های کلیدی در ارتباط میان سیاست مالی و پولی، روش تأمین نقدینگی دولت برای پرداخت هزینه‌های جاری است. زمانی که زمان‌بندی منابع بودجه با مخارج دولت همخوانی نداشته باشد، خزانه با کمبود نقدینگی روبرو می‌شود و در صورت استفاده از منابع بانک مرکزی، این کمبود می‌تواند به افزایش پایه پولی منجر شود. تجربیات سال‌های اخیر نشان می‌دهد که حساب واحد خزانه می‌تواند با تجمیع منابع دولت و مدیریت متمرکز جریان وجوه، نیاز به استفاده از تنخواه و فشار بر منابع بانک مرکزی را کاهش دهد.

زمانی که کسری نقدینگی دولت به پایه پولی مرتبط می‌شود، باید میان «کسری بودجه» و «کسری نقدینگی» تفکیک قائل شد. ممکن است دولت در مقطعی منابع کافی برای پوشش هزینه‌های مصوب سالانه داشته باشد، اما زمان وصول درآمدها با زمان پرداخت حقوق، خرید کالا و خدمات یا سایر هزینه‌ها هم‌زمان نباشد. در این شرایط، دولت به ابزارهایی برای مدیریت کوتاه‌مدت نقدینگی نیاز دارد. یکی از این ابزارها تنخواه‌گردان خزانه است که طبق قانون محاسبات عمومی، اعتبار بانکی دولت نزد بانک مرکزی برای رفع نیازهای نقدی خزانه در طول سال محسوب می‌شود و باید تا پایان سال تسویه گردد. بنابراین، استفاده از این ابزار لزوماً به معنای کسری ساختاری بودجه نیست؛ اما هرچه وابستگی دولت به منابع بانک مرکزی بیشتر و بازپرداخت آن دشوارتر شود، ارتباط میان عملیات بودجه و رشد پایه پولی بیشتر خواهد شد.

حساب واحد خزانه؛ استفاده از منابع موجود پیش از ایجاد بدهی جدید حساب واحد خزانه بر اساس یک منطق ساده شکل گرفته است: دولت پیش از آنکه برای تأمین هزینه‌های خود به منابع جدید متوسل شود، باید تصویر دقیقی از تمام منابع موجود در اختیار داشته باشد. در سال‌های گذشته، پراکندگی حساب‌های دستگاه‌های دولتی باعث می‌شد بخشی از منابع در حساب‌های مختلف باقی بماند، در حالی که خزانه برای پرداخت برخی تعهدات با محدودیت نقدینگی مواجه بود. با تجمیع حساب‌ها، منابع دولت در یک چارچوب متمرکزتر قرار می‌گیرد و خزانه می‌تواند زمان‌بندی دریافت‌ها و پرداخت‌ها را بهتر مدیریت کند.

در همین راستا، خاندوزی، وزیر پیشین امور اقتصادی و دارایی، اعلام کرده بود که تعداد حساب‌های دستگاه‌های دولتی از حدود ۲۵۰ هزار فقره به حدود ۲۵ هزار حساب کاهش یافته و با اجرای حساب واحد خزانه، دولت در دو سال متوالی توانسته بود بدون استقراض از بانک مرکزی، بودجه عمومی خود را مدیریت کند.

کاهش اتکا به تنخواه و اثر آن بر پایه پولی گزارش سیاست پولی مرکز پژوهش‌های مجلس نیز نشان می‌دهد که اجرای حساب واحد خزانه در سال ۱۴۰۲ و کاهش استفاده دولت از تنخواه بانک مرکزی، در کاهش سهم خالص مطالبات بانک مرکزی از بخش دولتی در رشد پایه پولی مؤثر بوده است. انتقال حساب‌های دولتی به بانک مرکزی باعث افزایش سپرده دولت نزد بانک مرکزی و در نتیجه کاهش خالص مطالبات بانک مرکزی از دولت می‌شود؛ مسیری که اثر کاهنده بر پایه پولی دارد. این نکته نشان می‌دهد که انضباط پولی صرفاً در بانک مرکزی ایجاد نمی‌شود و بخشی از آن به نحوه مدیریت منابع دولت در خزانه بازمی‌گردد. هرچه منابع موجود دولت شفاف‌تر و متمرکزتر باشد، نیاز به تأمین نقدینگی اضطراری از مسیر بانک مرکزی نیز کاهش می‌یابد.

از «پولی‌سازی کسری» تا مدیریت جریان نقد با این حال، حساب واحد خزانه به معنای حذف کسری بودجه نیست. اگر مخارج دولت به شکل پایدار از درآمدها بیشتر باشد، تجمیع حساب‌ها تنها می‌تواند نحوه مدیریت نقدینگی و زمان‌بندی پرداخت‌ها را بهبود بخشد و نمی‌تواند جایگزین اصلاح ساختار بودجه شود. اهمیت حساب واحد خزانه در واقع در تفکیک یک مشکل نقدینگی کوتاه‌مدت از یک ناترازی پایدار است. اگر دولت منابع پراکنده خود را شناسایی و تجمیع کند، می‌تواند بخشی از نیازهای جاری را از منابع موجود تأمین کند و فشار کمتری برای استفاده از تنخواه یا سایر مسیرهای تأمین مالی ایجاد شود.

لزوم ارائه متمم بودجه برای افزایش حقوق و بازنگری در تعیین دستمزد در نهایت، رابطه بودجه و پایه پولی را باید از مسیر «منابع، مصارف و نحوه تأمین شکاف» دنبال کرد. حساب واحد خزانه در این زنجیره نقش یک ابزار انضباط مالی را ایفا می‌کند؛ ابزاری که با کاهش رسوب منابع در حساب‌های پراکنده، مدیریت نقدینگی دولت را متمرکزتر کرده و می‌تواند مسیر انتقال ناترازی بودجه به پایه پولی را محدود کند. با این حال، تداوم این انضباط به کنترل هزینه‌های جاری، افزایش درآمدهای پایدار و پرهیز از ایجاد تعهدات بدون منبع نیز وابسته است.

انتهای پیام/