جهان در آستانه پرداخت هزینه‌های جنگ اقتصادی؛ کارت کلیدی ایران در میدان!

بین‌الملل به گزارش باور خبر به نقل از گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، در ادامه تحلیل‌ها درباره جنگ اقتصادی ایالات متحده علیه ایران پس از شکست نظامی واشنگتن، وب‌سایت قطری العربی الجدید در مقاله‌ای با عنوان «خفه‌شدن اقتصاد جهان؛ جنگ وارد خطرناک‌ترین مرحله خود می‌شود» نوشت: جنگ آمریکا علیه اقتصاد و نظام سیاسی ایران دیگر تنها به هدف قرار دادن اهداف نظامی یا تلاش برای از کار انداختن تأسیسات هسته‌ای محدود نمی‌شود. شش ماه پس از آغاز این جنگ، این رویارویی به سطحی عمیق‌تر و خطرناک‌تر رسیده است و این سؤال مطرح می‌شود؛ چه کسی توانایی خفه‌کردن اقتصاد دیگری را دارد و چه کسی می‌تواند هزینه این خفه‌کردن را به اقتصاد جهانی منتقل کند؟ از ابتدای این هفته، واشنگتن تلاش‌های گسترده‌ای را برای منزوی کردن مالی و تجاری ایران آغاز کرده است، در حالی که تهران با تبدیل تنگه هرمز از یک آبراه بین‌المللی به ابزاری برای فشار اقتصادی و امنیتی به این اقدام پاسخ داده است. در این میان، چین، بزرگ‌ترین خریدار نفت ایران، و پاکستان و عمان به‌عنوان واسطه عمل می‌کنند، در حالی که بازارهای نفت، کشتیرانی و بیمه بار اصلی درگیری را بر دوش می‌کشند. این پارادوکس اساسی مرحله فعلی است: هرچه ایالات متحده حلقه محاصره اقتصاد ایران را تنگ‌تر کند، تنگه هرمز برای تهران ارزشمندتر می‌شود و هرچه ایران بیشتر از تنگه هرمز استفاده کند، خطراتی که می‌تواند واشنگتن را به سمت تشدید تنش نظامی جدید سوق دهد، بیشتر می‌شود.

ابعاد جنگ اقتصادی جدید آمریکا علیه ایران وزارت خزانه‌داری ایالات متحده روز دوشنبه از آغاز اقدامات بی‌سابقه‌ای با هدف قطع شریان‌های مالی و تجاری ایران با اقتصاد جهانی خبر داد و اعلام کرد که این اقدامات «حیاتی‌ترین شریان‌های حیاتی» اقتصاد ایران، از جمله هوانوردی، کشتیرانی، طلا، فناوری و دارایی‌های دیجیتال را هدف قرار می‌دهد. جزئیات اقدامات اعلام‌شده توسط خزانه‌داری آمریکا که روز سه‌شنبه توسط رویترز منتشر شد، نشان می‌دهد که واشنگتن تحریم‌هایی را علیه نزدیک به ۶۰ فرد، نهاد و کشتی مرتبط با ایران اعمال کرده است. این تحریم‌ها شبکه‌های مرتبط با برنامه‌های موشک‌های بالستیک و هسته‌ای، یک گروه سایبری که واشنگتن آن را متهم به حمله به زیرساخت‌های ایالات متحده کرده است و شبکه‌های درگیر در کشتیرانی، امور مالی و فروش نفت را هدف قرار داده است. این اقدامات جدید همچنین بیش از ۲۰ فرد در منطقه غرب آسیا و فراتر از آن را که واشنگتن آنها را به ارائه حمایت مالی و لجستیکی برای تحقیقات هسته‌ای و برنامه موشکی ایران متهم می‌کند، و همچنین شرکت‌های چینی را که وزارت خزانه‌داری ایالات متحده مدعی است مواد دومنظوره را به یک مؤسسه فناوری ایرانی تحریم‌شده ارائه داده‌اند، هدف قرار داده است.

در بخش نفت، این تحریم‌ها واسطه‌های حمل‌ونقل و تأمین مالی، ارائه‌دهندگان خدمات و نفتکش‌ها را هدف قرار داده است. پنج نفتکش به آنچه واشنگتن “ناوگان سایه” می‌نامد، اضافه شده و به دارایی‌های مسدودشده‌ای تبدیل شدند که آمریکایی‌ها یا ساکنان ایالات متحده از انجام معاملات مالی با آنها منع شده‌اند. اما مهم‌ترین بخش اقدامات وزارت خزانه‌داری ایالات متحده، تحریم‌های ثانویه علیه ایران است؛ جایی که این بار، واشنگتن می‌خواهد مشکل ایران را برای شرکای آن نیز به یک مشکل تبدیل کند. بر این اساس، ایالات متحده به کشورهای دیگر مهلت می‌دهد تا فعالیت‌های اقتصادی خود را با تهران متوقف کنند و در صورت عدم رعایت، آنها را تهدید به تحریم می‌کند. این امر دلار را از یک ابزار مالی به یک ابزار سیاسی مستقیم تبدیل می‌کند؛ “یا با ایران معامله کنید، یا خطر از دست دادن دسترسی به سیستم مالی آمریکا را بپذیرید.” این امر نبرد را بزرگتر از خود ایران می‌کند، اما چرا در این میان چین هنوز نقطه اختلاف است؟

اگر واشنگتن واقعاً می‌خواهد اقتصاد ایران را خفه کند، راه آن از طریق چین است. طبق داده‌های کپلر که روز سه‌شنبه توسط خبرگزاری فرانسه ذکر شد، بیش از ۸۰ درصد صادرات نفت ایران قبل از جنگ به چین می‌رفت و گزارش خبرگزاری رویترز نیز تأیید کرد که چین سال‌ها بزرگترین خریدار نفت ایران بوده است. بنابراین جالب توجه است که تحریم‌های جدید ایالات متحده آن‌گونه که انتظار می‌رفت چین را هدف قرار نداده است و خبرگزاری رویترز اعلام کرد که فهرست جدید مؤسسات مالی بزرگ چینی که مظنون به تسهیل تجارت نفت ایران هستند، در لیست تحریم‌های جدید آمریکا نبوده است.

عطوان: ایران پیروز جنگ اقتصادی است/ منتظر عقب‌نشینی جدید ترامپ باشید هشدار نویسنده اماراتی درباره عواقب همکاری در جنگ اقتصادی ضد ایران افشای محدودیت‌های سیاست آمریکا برای خفه‌کردن اقتصاد ایران. اما چرا آمریکا مؤسسات مذکور چینی را در لیست تحریم‌ها قرار نداده است؟ این اقدام ایالات متحده، محدودیت‌های سیاست «خفه‌کردن اقتصادی» را آشکار می‌کند. اعمال تحریم‌های شدید علیه چین می‌تواند به ایران آسیب برساند، اما در عین حال، جبهه اقتصادی جدیدی بین ایالات متحده و چین ایجاد می‌کند که واشنگتن مشتاق است از آن اجتناب کند، به‌خصوص با توجه به اینکه دیدار احتمالی بین دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده و شی جین پینگ، رئیس‌جمهور چین در پیش است. گزارش‌های اخیر نشان می‌دهد که واشنگتن با احتیاط با پکن پیش می‌رود، زیرا هدف قرار دادن نهادهای کلیدی چینی می‌تواند تحریم‌ها علیه اقتصاد ایران را به یک بحران مستقیم با بزرگترین رقیب اقتصادی ایالات متحده تبدیل کند. بنابراین، به‌نظر می‌رسد استراتژی فعلی ایالات متحده تلاشی برای فشار بر چین بدون رویارویی مستقیم با آن است.

از طرف دیگر، چین هم به اقدامات جدید آمریکا واکنش نشان داد و وزارت خارجه این کشور دیروز اعلام کرد که سیاست فشار حداکثری هیچ مشکلی را حل نمی‌کند و تنها به درگیری‌ها دامن می‌زند و سیستم اقتصادی و مالی جهانی را بی‌ثبات می‌کند. وزارت خارجه چین همچنین اعلام کرد که پکن تمام اقدامات لازم را برای دفاع قاطع از حقوق و منافع خود انجام خواهد داد. بر همین اساس، می‌توان گفت که بُعد واقعی ژئواقتصادی جنگ در اینجا نهفته است: واشنگتن به‌دنبال استفاده از سلطه دلار برای مجبور کردن کشورها به خروج از اقتصاد ایران است، در حالی که چین قصد دارد از شبکه تجاری خود با ایران بدون نفوذ آمریکا محافظت کند.

دفاع از اقتصاد ایران در داخل و استفاده از تنگه هرمز در سطح بین‌المللی روشن است که تحریم‌ها به ایران آسیب می‌زند، همانند اتفاقی که طی دهه‌های گذشته رخ داد و علی مدنی‌زاده، وزیر اقتصاد و دارایی ایران، روز دوشنبه، اعلام کرد که جنگ به بخش‌های فولاد و پتروشیمی آسیب رسانده است، اما دولت یک طرح اقتصادی دوساله برای مقابله با تحریم‌های جدید تهیه کرده است. وزیر اقتصاد و دارایی ایران تأکید کرد که ایران برنامه جامعی برای مقابله با تحریم‌ها دارد، همچنین محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران هم اظهار داشت که خود آمریکایی‌ها هم می‌دانند که دیگر کسی تاکتیک‌های ارعاب آنها را باور نمی‌کند.

تنگه هرمز به یک «مرز اقتصادی» جدید تبدیل می‌شود بر اساس داده‌های انرژی جهانی که توسط رویترز منتشر شده است، پیش از جنگ، تنگه هرمز شاهد عبور تقریباً ۲۰ میلیون بشکه در روز نفت و فرآورده‌های نفتی بود که حدود یک‌پنجم مصرف جهانی نفت را تشکیل می‌داد، اما اکنون داده‌های اولیه منتشرشده توسط شرکت ورتکسا که رویترز آن را بازنشر کرد، نشان می‌دهد که عبور جریان نفت از طریق تنگه هرمز در ۲۴ آگوست به تقریباً ۵ میلیون بشکه در روز رسیده است، در حالی که قبل از جنگ بیش از ۲۰ میلیون بشکه بود، کاهشی حدود ۷۵ درصد. این صرفاً یک مسئله امنیتی نیست، بلکه شوکی به ساختار تجارت جهانی انرژی است. اما نگران کننده‌ترین مسئله برای جهان این است که به‌نظر نمی‌رسد ایران آماده بازگشت به قوانین تعامل قبل از جنگ باشد. ایران در ماه مه از تشکیل نهاد مدیریت آبراه خلیج فارس خبر داد و روز یکشنبه هفته جاری هم طبق گزارش خبرگزاری فرانسه، ۴۵ کشتی به‌دلیل نقض ترتیبات ترانزیتی وضع‌شده توسط تهران، به جریمه یا مصادره احتمالی تهدید شدند. رویترز گزارش داد که این فهرست شامل تانکرهای نفتی، حامل‌های گاز طبیعی مایع (LNG)، تانکرهای گاز مایع (LPG) و فرآورده‌های نفتی تصفیه‌شده است. طبق تحلیل خبرگزاری فرانسه از داده‌های کپلر، ۳۹ کشتی از ۴۵ کشتی فهرست‌شده، کشتی‌های باری هستند که از ابتدای ماه مارس حداقل یک بار از تنگه هرمز عبور کرده‌اند و برخی از آنها تا ۱۲ بار این کار را انجام داده‌اند. علاوه بر این، حداقل یک‌سوم کشتی‌های فهرست‌شده متعلق به شرکت‌های اماراتی هستند. این ارقام نشان می‌دهد که تهران از تنگه هرمز به‌عنوان یک ابزار نظامی تصادفی استفاده نمی‌کند، بلکه در تلاش است سیستم بازدارندگی دریایی خود را ایجاد کند.

معادله شفاف ایران؛ کل جهان باید هزینه جنگ اقتصادی را بپردازند بنابراین، معادله ایران روشن است: اگر ایالات متحده می‌خواهد با جلوگیری از صادرات نفت ایران، اقتصاد آن را کنترل کند، تهران می‌تواند ترانزیت نفت از طریق خلیج فارس را برای همه گران‌تر و پرخطرتر کند، اما هزینه این وضعیت را چه کسی پرداخت خواهد کرد؟ حتی اگر واشنگتن موفق به کاهش صادرات نفت ایران شود، اختلال در تنگه هرمز می‌تواند هزینه نفت، کشتیرانی و بیمه را در بازارهای جهانی افزایش دهد و بار سنگینی را بر متحدان ایالات متحده حتی بیشتر از دشمنانش تحمیل کند. به گزارش رویترز و خبرگزاری فرانسه، عملیات تجارت دریایی انگلیس (UKMTO) روز سه‌شنبه گزارش داد که یک نفتکش تقریباً نه مایل دریایی (۱۷ کیلومتر) در سواحل عمان، نزدیک ورودی تنگه، مورد اصابت یک پرتابه ناشناس قرار گرفته است. خبرگزاری فرانسه اعلام کرد که هر دو روز دست‌کم ۳ حادثه از این نوع اتفاق می‌افتد. در نتیجه، حق بیمه در حال افزایش است، مسیرها خطرناک‌تر می‌شوند و برخی از شرکت‌های کشتیرانی مجبورند امکان حمل‌ونقل را دوباره ارزیابی کنند. حتی شرکت‌های دولتی چینی، طبق گزارش رویترز در هفته گذشته، از ارسال نفتکش‌ها از طریق تنگه هرمز و تنگه باب‌المندب خودداری کرده‌اند، که نشان می‌دهد این خطر دیگر محدود به شرکت‌های غربی نیست.

سناریوی ادامه مذاکرات تحت‌فشار با این حال، این تشدید تنش به این معنی نیست که درهای مذاکره بسته شده است، به‌عکس، شاخص‌های اخیر نشان می‌دهد که جنگ اقتصادی و تحریم‌ها خود به بخشی از مذاکرات تبدیل شده‌اند. خبرگزاری تسنیم روز سه‌شنبه به‌نقل از یک منبع آگاه گزارش داد که شرایط و مواضع ایران در مورد تنگه هرمز از طریق واسطه‌های پاکستانی به ایالات متحده منتقل شده است. از طرف دیگر، خبرگزاری رویترز دیروز مدعی شد که عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، پیامی از ایالات متحده به ایران رسانده است. بر این اساس، واشنگتن پیشنهاد داده است که قبل یا در طول دور جدید مذاکرات احتمالی، تصمیمات تازه خود درباره تحریم‌ها را لغو کند. در همین حال، پاکستان اعلام کرد که در مذاکرات خود با ایران در مورد جلوگیری از تشدید تنش و بازگشایی تنگه هرمز «پیشرفت قابل‌توجهی» داشته است، در حالی که بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، دیروز برای گفتگو در مورد ترتیبات مربوط به تنگه هرمز وارد تهران شد. این نشان‌دهنده یک پارادوکس قابل‌توجه است: ایالات متحده در همان لحظه که کانال‌های میانجیگری برای احیای مذاکرات فعال می‌شوند، تحریم‌ها را تشدید می‌کند و در واقع هدف آن تحت فشار گذاشتن تهران در مذاکرات و امتیاز گرفتن از آن است.

کارت مهم ایران در مقابله با جنگ اقتصادی آمریکا در مقابل، ایران هم به‌نوبه خود می‌خواهد از موضع قدرت به مذاکره برگردد و ثابت کند کارتی دارد که واشنگتن نمی‌تواند آن را نادیده بگیرد یعنی: امنیت انرژی جهانی. میان همه تحولاتی که طی شش ماه گذشته شاهد آن بودیم، نکته مسلم آن است که ایران تسلیم نشده است و آمریکا هم به اهداف اعلام‌شده خود در جنگ نرسیده است و جنگی که قرار بود به‌سرعت به پیروزی ایالات متحده منجر شود، به یک معضل پیچیده تبدیل شده است.