تلاش برای پرورش حافظان قرآن در سطح جهانی

به گزارش باور خبر به نقل از تسنیم، تربیت نسل‌های جدید حافظان قرآن کریم به عنوان یک هدف بلندمدت و راهبردی در نظام جمهوری اسلامی ایران سال‌هاست که دنبال می‌شود. رهبر شهید ما، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، در دیدار تاریخی خود با جمعی از حافظان قرآن و مسئولان قرآنی کشور در سال ۱۳۹۳، بر ضرورت گسترش فرهنگ قرآنی تأکید کردند و فرمودند که حفظ قرآن باید به یک حرکت عمومی و ملی تبدیل شود. ایشان با نگاهی آینده‌نگر، تربیت میلیونی حافظان قرآن را نه تنها عاملی برای تقویت ایمان و اخلاق، بلکه ضامن ایجاد جامعه‌ای سالم و معنوی دانستند. در راستای این درخواست ارزشمند و برای عملیاتی کردن این چشم‌انداز، «سند ملی حفظ قرآن» در سال ۱۳۹۵ در شورای توسعه فرهنگ قرآنی به تصویب رسید.

محمدمهدی بحرالعلوم، دبیر ستاد راهبری طرح ملی حفظ قرآن کریم، با اشاره به پیشینه شکل‌گیری این طرح می‌گوید: «پیرو درخواست مقام معظم رهبری برای تربیت ۱۰ میلیون حافظ قرآن کریم که هدفی بلندپروازانه و نیازمند همت ملی و رویکردی نهضتی است، مذاکرات و جلساتی با حضور مدیران قرآنی برگزار شد که نهایتاً به تصویب سند ملی حفظ قرآن در شورای توسعه فرهنگ قرآنی در سال ۱۳۹۵ انجامید.» این ستاد در ابتدای تأسیس (سال ۱۳۹۶) و دبیرخانه آن در شورای توسعه فرهنگ قرآنی مستقر بود، اما پس از حدود یک سال و نیم، مسئولیت آن به سازمان اوقاف و امور خیریه واگذار شد. تا آبان‌ماه سال ۱۴۰۵ (حدود ۵ سال) در آن سازمان فعالیت داشت، اما پس از انصراف سازمان اوقاف از ادامه میزبانی و ایجاد نوعی بلاتکلیفی، مباحث بازتعریف ساختار و رویکرد ستاد در شورای توسعه فرهنگ قرآنی جدی شد.

یکی از چالش‌های اساسی در مسیر اجرای طرح‌های کلان فرهنگی، فاصله گرفتن بدنه تصمیم‌گیر از میدان عمل و گاهی حضور افرادی بدون دغدغه در کرسی‌های مدیریتی است. ستاد راهبری طرح ملی حفظ قرآن در بازطراحی جدید، این مشکل را به رسمیت شناخته و برای آن چاره‌اندیشی کرده است. بحرالعلوم با تأکید بر دو رویکرد اصلی در بازطراحی این ساختار توضیح می‌دهد: «رویکرد اول ما این بود که انگیزه‌های واقعی و تجربه‌های ارزشمند حوزه حفظ قرآن به بدنه ستاد و زیرمجموعه‌های آن بازگردد. در گذشته گاهی مشاهده می‌شد افرادی بدون دغدغه و اعتقاد قلبی به مقوله حفظ، کرسی‌های مدیریتی را اشغال می‌کردند که عملاً منجر به رکود می‌شد؛ بنابراین شرط اصلی حضور در این ساختار، داشتن تجربه، همت و اعتقاد راسخ به امر حفظ است.»

وی با اشاره به رویکرد دوم این تحول ساختاری می‌گوید: «فعالیت‌ها باید به صورت قرارگاهی پیگیری شود. در ادبیات مدیریتی، قرارگاه به معنای ساختاری ستادی است که به صف بسیار نزدیک بوده و خود در میدان عمل حضور دارد. در این مدل، فاصله‌ای میان تصمیم‌گیران و فعالان واقعی میدان حفظ قرآن وجود ندارد و تصمیم‌سازان، همان کسانی هستند که در میدان حاضر می‌شوند.» این رویکرد یادآور کلام نورانی پیامبر اکرم (ص) است که فرمودند: «خَیْرُکُمْ مَنْ تَعَلَّمَ الْقُرْآنَ وَعَلَّمَهُ» بهترین شما کسی است که قرآن را بیاموزد و به دیگران نیز آموزش دهد. در این ساختار جدید، مدیران نه فقط در پشت میز، بلکه در کنار مربیان و حافظان در میدان تعلیم و تعلم حضور خواهند داشت.

در شکل‌گیری قرارگاه‌های چهارگانه بر اساس آیین‌نامه جدید، این ستاد ۱۸ عضو دارد که ترکیبی متوازن و کارآمد را نوید می‌دهد. ۵۰ درصد از اعضا را شخصیت‌های حقیقی و حقوقی مردمی، شامل مدیران مؤسسات موفق و اساتید برجسته حفظ قرآن تشکیل می‌دهند و ۵۰ درصد دیگر نمایندگان دستگاه‌های حاکمیتی دارای وظایف رسمی در این حوزه هستند؛ از جمله سازمان تبلیغات اسلامی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان صدا و سیما و حوزه‌های علمیه. اما نقطه قوت این بازطراحی، استقرار چهار قرارگاه تخصصی بر اساس منطق «مخاطب‌محوری» است. بحرالعلوم در پاسخ به این پرسش که منطق شکل‌گیری این قرارگاه‌ها چیست، اظهار داشت: «منطق اصلی ما مخاطب‌محوری است. ما بررسی کردیم که مخاطبان اصلی در کجا حضور دارند. از آنجا که بهترین سن برای حفظ، سن دانش‌آموزی است، قرارگاه دانش‌آموزی و فرهنگیان در آموزش و پرورش مستقر شد. دبیر ستاد راهبری طرح ملی حفظ قرآن ادامه داد: «با توجه به ظرفیت عظیم نهادهای مردمی مانند جامعه‌القرآن، کانون‌های فرهنگی و مکتب‌القرآن‌ها، قرارگاه مردمی در سازمان بسیج شکل گرفت. قرارگاه دانشگاهیان در نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها و قرارگاه نیروهای نظامی و انتظامی در ستاد کل نیروهای مسلح مستقر شدند.»

طرح ملی حفظ قرآن تنها به حفظ طوطی‌وار آیات محدود نمی‌شود؛ بلکه دوره‌های آموزشی، مسابقات، برنامه‌های فرهنگی و حمایت‌های معنوی و مالی را در بر می‌گیرد تا کیفیت تلاوت و فهم معانی نیز در کنار حفظ ارتقا یابد. این فرآیند، تأثیرات مهمی بر زندگی فردی و اجتماعی دارد. از تقویت ایمان و ارتباط با خداوند و توسعه مهارت‌های ذهنی (نظیر تمرکز و حافظه) گرفته تا ایجاد نظم، انضباط و کاهش استرس. در سطح کلان اجتماعی، افزایش تعداد حافظان قرآن به تقویت هویت اسلامی، بهبود رفتارهای اجتماعی، ترویج فعالیت‌های خیرخواهانه و ایجاد شبکه‌های حمایتی قوی منجر می‌شود. همان‌گونه که خداوند متعال در سوره حجر، آیه ۹ می‌فرماید: «إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّکْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ» (ما قرآن را نازل کردیم و قطعاً ما نگهبان آنیم)؛ امروز این وعده الهی از طریق تربیت حافظان انسانی هم محقق می‌شود. در عرصه بین‌الملل نیز، افزایش حافظان قرآن در ایران، به تقویت دیپلماسی فرهنگی، ترویج تصویر مثبت و واقعی از اسلام، تقویت همبستگی امت اسلامی و درخشش نام کشور در مسابقات بین‌المللی کمک شایانی خواهد کرد. حافظان قرآن به عنوان سفیران فرهنگ و اخلاق اسلامی، می‌توانند الگوهای مثبتی برای جوانان جهان باشند.