تحریم‌ها و مشکلات ارزی؛ دلیل اصلی کمبود داروهای وارداتی در کشور

به گزارش باور خبر به نقل از تسنیم از شیراز، دسترسی به کالاهای سلامت‌محور تنها به وجود محصول در بازار محدود نمی‌شود و شامل مجموعه‌ای از عوامل از مرحله تولید و واردات تا توزیع، عرضه و نظارت است. در این میان، دارو به دلیل ارتباط مستقیم با روند درمان بیماران، دارای جایگاه ویژه‌ای است و هرگونه اختلال در زنجیره تأمین یا عرضه آن می‌تواند نگرانی‌هایی را برای بیماران و خانواده‌های آنان ایجاد کند. از سوی دیگر، موضوعاتی مانند کیفیت فرآورده‌های سلامت‌محور، نحوه عرضه، فعالیت‌های غیرمجاز و میزان نظارت بر بازار، از جمله مسائلی است که همواره مورد توجه نظام سلامت قرار دارد. بررسی این مسائل می‌تواند تصویری روشن‌تر از چالش‌ها و سازوکارهای موجود در حوزه سلامت و اقدامات انجام‌شده برای حفظ دسترسی و ایمنی مردم ارائه دهد.

محمدجواد خشنود، معاون غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی شیراز در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم در شیراز با تشریح وضعیت تأمین داروهای بیماران خاص و سرطانی اظهار کرد: کمبود دارو باید در دو دسته کمبود واقعی و کمبود مقطعی مورد بررسی قرار گیرد. به گفته وی، تعداد داروهایی که به‌طور کامل در بازار کشور موجود نیستند، کمتر از ۵۰ قلم بوده و عمدتاً شامل داروهای وارداتی و گران‌قیمت می‌شوند. خشنود در پاسخ به پرسشی درباره احتمال مراجعه بیماران به بازار سیاه توضیح داد که کمبود واقعی زمانی رخ می‌دهد که یک دارو با نام ژنریک یا مولکول مشخص، به‌طور کامل از چرخه تأمین خارج شده باشد. وی افزود: در حال حاضر حدود ۴۰ قلم دارو در کشور با کمبود کامل مواجه‌اند و این رقم ممکن است تا کمتر از ۵۰ قلم نیز افزایش یابد که این وضعیت منحصر به ایران نیست و برخی از این داروها در کشورهای پیشرفته نیز با کمبود روبه‌رو هستند.

معاون غذا و دارو با اشاره به اینکه این داروها عمدتاً وارداتی و بسیار پرهزینه‌اند، گفت: تأمین آنها دشوار است و گاهی تولیدشان برای شرکت‌های سازنده صرفه اقتصادی ندارد. علاوه بر این، برخی شرکت‌های بزرگ داروسازی به دلیل انجام مطالعات تکمیلی، تغییر در بسته‌بندی یا اصلاح فرآیند تولید، برای مدتی خط تولید یک دارو را متوقف می‌کنند. وی در ادامه با اشاره به تأثیر تحریم‌ها بر تأمین دارو اظهار کرد: داروهای وارداتی بیش از سایر اقلام در معرض کمبود قرار دارند و یکی از دلایل اصلی این مسئله، مشکلات مربوط به انتقال ارز است. خشنود تصریح کرد: اگرچه در ظاهر اعلام می‌شود دارو و غذا مشمول تحریم نیستند، اما وقتی امکان انتقال پول وجود ندارد، شرکت‌های خارجی نیز قادر به فروش دارو یا مواد اولیه به ایران نخواهند بود.

معاون غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی شیراز افزود: در حوزه داروهای تولید داخل معمولاً با کمبود جدی مواجه نیستیم، مگر در مواردی که شرکت تولیدکننده در تأمین ماده اولیه با مشکل روبه‌رو شود؛ مشکلی که آن نیز اغلب ناشی از محدودیت‌های ارزی و دشواری‌های واردات مواد اولیه است. خشنود با اشاره به نوسانات مقطعی بازار دارویی کشور گفت: ممکن است برخی داروها در دوره‌هایی با کمبود مواجه شوند و سپس این کمبود برطرف شود، اما در مجموع داروهای مورد نیاز بیماران سرطانی، بیماران مزمن، مبتلایان به دیابت و فشار خون و بیماران پیوندی، توسط شرکت‌های معتبر داخلی تولید و تأمین می‌شود.

معاون غذا و دارو دانشگاه علوم پزشکی شیراز یکی از مسائل موجود را نگاه برخی بیماران به داروهای خارجی دانست و گفت: متأسفانه هنوز برخی بیماران تصور می‌کنند داروی خارجی کیفیت بالاتری دارد و همین مسئله باعث می‌شود پذیرش داروهای ایرانی در میان آنها کمتر باشد و برای یافتن داروی خارجی تلاش بیشتری کنند. خشنود بر ضرورت فرهنگ‌سازی در این زمینه تأکید کرد و افزود: اگر برای بیماران فرهنگ‌سازی شود و پزشکان نیز با دید مثبت‌تری نسبت به داروهای تولید داخل نگاه کنند، می‌توان با بسیاری از پروتکل‌های درمانی و داروهای موجود در کشور، بیماران را به‌موقع درمان کرد. وی خاطرنشان کرد: البته ممکن است در موارد خاص، به دلیل عوارض یا شرایط ویژه یک بیمار، داروی ایرانی برای او مناسب نباشد. در چنین شرایطی موضوع باید به‌صورت موردی پیگیری شود و در صورت ضرورت، داروی مورد نیاز بیمار وارد کشور خواهد شد.

خشنود درباره نحوه تأمین برخی داروهای جدید و خاص نیز گفت: بعضی از داروهای جدید که به‌طور معمول در کشور وارد نمی‌شوند و بسیار گران‌قیمت هستند، در قالب داروهای تک‌نسخه‌ای و بر اساس نیاز بیمار وارد کشور می‌شوند. وی ادامه داد: این داروها معمولاً به نام بیمار وارد کشور شده و در هر استان به داروخانه مشخصی، از جمله داروخانه‌های هلال‌احمر یا داروخانه‌های دانشگاهی، تحویل داده می‌شوند تا بیمار داروی خود را از آنجا دریافت کند. معاون غذا و دارو دانشگاه علوم پزشکی شیراز افزود: ممکن است یک داروی خاص فقط مورد نیاز یک یا چند بیمار در یک استان باشد و به همین دلیل واردات آن به شکل معمول و گسترده انجام نمی‌شود، بلکه به‌صورت تک‌نسخه‌ای و برای همان بیمار انجام خواهد شد.

وی در جمع‌بندی وضعیت تأمین دارو گفت: به معنای کلی، در حوزه داروهای تولید داخل با کمبود گسترده مواجه نیستیم و بخش عمده مشکلات مربوط به داروهای خارجی و وارداتی است که تحت تأثیر عواملی مانند تحریم و مشکلات انتقال ارز قرار دارند. خشنود توصیه کرد: بیماران تا حد امکان و با نظر پزشک به سمت استفاده از داروهای تولید داخل بروند تا روند درمان آنها به‌موقع انجام شود و کمبود یا انتظار برای داروی خارجی موجب تأخیر در درمان و تشدید بیماری نشود.

معاون غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی شیراز با تشریح سازوکار توزیع داروهای وارداتی در کشور تأکید کرد: تأمین این داروها در استان‌ها به‌صورت مستقل انجام نمی‌شود و شبکه توزیع، یکپارچه و مبتنی بر شاخص‌های ملی است. به گفته وی، سهمیه دارویی هر استان بر اساس مجموعه‌ای از پارامترهای تخصصی از جمله تعداد بیماران، جمعیت، میزان خدمات درمانی و تعداد پزشکان متخصص تعیین می‌شود. خشنود توضیح داد: داروهای وارداتی پس از ورود به کشور، بر پایه معیارهای مشخص میان استان‌ها توزیع می‌شود و سازمان غذا و دارو با استفاده از داده‌های دقیق جمعیتی و درمانی، نیاز هر منطقه را برآورد می‌کند.

وی افزود: در مناطقی که یک رشته تخصصی پزشکی فعال نیست، بیماران برای دریافت خدمات به استان‌های دیگر مراجعه می‌کنند و به همین دلیل سهمیه دارویی مرتبط با آن تخصص نیز متناسب با حجم خدمات ارائه‌شده در مقصد تخصیص می‌یابد. معاون غذا و دارو با اشاره به گستردگی ظرفیت‌های تخصصی در شیراز گفت: وجود تقریباً تمامی رشته‌های تخصصی در این شهر موجب شده حجم مراجعات بیماران و میزان خدمات درمانی در برخی حوزه‌ها بیشتر باشد و همین موضوع در میزان تخصیص دارو به استان فارس اثرگذار است.

خشنود کمبود داروهای وارداتی را مسئله‌ای ملی دانست و تأکید کرد: این چالش معمولاً محدود به یک استان نیست و به شرایط تأمین و توزیع در سطح کشور مرتبط است. وی با اشاره به تعامل میان معاونت‌های غذا و داروی دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور گفت: در مواردی که یک دارو در استانی موجود باشد اما استان دیگری با کمبود مواجه شود، هماهنگی لازم برای انتقال دارو انجام می‌شود. خشنود افزود: در برخی مواقع ممکن است دارویی در فارس یا انبارهای تحت نظارت این معاونت بیش از نیاز موجود باشد. در چنین شرایطی موضوع به سازمان غذا و دارو اعلام می‌شود تا در صورت نیاز سایر استان‌ها، امکان انتقال دارو فراهم شود. همچنین در مواردی که فارس با کمبود مواجه شود، داروی مورد نیاز از طریق همین سازوکار همکاری بین‌استانی تأمین می‌شود.

معاون غذا و دارو دانشگاه علوم پزشکی شیراز با تأکید بر اینکه تخصیص دارو تابع مجموعه‌ای از شاخص‌های تخصصی است، گفت: تلاش مجموعه غذا و دارو این است که با بهره‌گیری از ظرفیت تعاملات بین‌استانی و رایزنی با نهادهای مرتبط، خلأهای موجود در تأمین دارو را کاهش دهد تا بیماران بتوانند داروی مورد نیاز خود را بدون تأخیر دریافت کنند.

معاون غذا و دارو دانشگاه علوم پزشکی شیراز با هشدار نسبت به خرید دارو از بازار آزاد و منابع غیررسمی گفت: تنها محل مجاز عرضه دارو، داروخانه است و بیماران نباید در صورت دسترسی نداشتن به داروی خارجی، برای تهیه آن به بازار سیاه یا داروهای قاچاق مراجعه کنند. خشنود اظهار کرد: گاهی ممکن است بیمار، اطرافیان او یا حتی برخی افراد در کادر درمان، بیمار را به استفاده از داروی خارجی ترغیب کنند؛ در حالی که دارو باید از مسیر رسمی و از طریق داروخانه به دست بیمار برسد. وی افزود: وقتی دارویی در شبکه رسمی موجود نباشد، ممکن است افراد سودجو از این شرایط سوءاستفاده کرده و دارو را به‌صورت قاچاق وارد کشور کنند، اما مصرف این داروها به هیچ عنوان توصیه نمی‌شود.

خشنود با اشاره به شرایط نگهداری بسیاری از داروها، تصریح کرد: تعداد قابل توجهی از داروها باید در شرایط خاص و در دمای یخچال نگهداری و حمل شوند و حتی انتقال آنها از داروخانه تا منزل بیمار نیز باید با رعایت زنجیره سرد انجام شود. وی ادامه داد: بنابراین وقتی دارویی به‌صورت قاچاق از کشور دیگری وارد می‌شود، مشخص نیست شرایط نگهداری و حمل آن رعایت شده باشد. ممکن است داروی قاچاق تقلبی باشد و سلامت و جان بیمار را به خطر بیندازد؛ حتی اگر دارو اصل و متعلق به یک شرکت معتبر داروسازی باشد، در صورت رعایت نشدن شرایط نگهداری و زنجیره سرد، ممکن است کیفیت و اثربخشی آن از بین رفته باشد.

معاون غذا و دارو دانشگاه علوم پزشکی شیراز خاطرنشان کرد: در چنین شرایطی ممکن است بیمار دارویی را مصرف کند که دیگر اثربخشی لازم را ندارد و در نتیجه، ضمن به خطر افتادن سلامت و جان بیمار، هزینه قابل توجهی نیز بابت دارویی پرداخت کرده که عملاً اثر درمانی خود را از دست داده است. خشنود تأکید کرد: به هیچ عنوان توصیه نمی‌کنیم اگر داروی خارجی در بازار رسمی موجود نبود، بیمار بلافاصله به سمت بازار آزاد و بازار سیاه برود و آن دارو را از منابع غیررسمی تهیه کند. وی افزود: توصیه ما این است که بیماران با نظر پزشک از داروهای تولید داخل استفاده کنند و داروی مورد نیاز خود را صرفاً از داروخانه‌های مجاز تهیه کنند تا سلامت آنها به دلیل مصرف داروی قاچاق، تقلبی یا دارویی که شرایط نگهداری آن رعایت نشده است، به خطر نیفتد.

معاون غذا و دارو دانشگاه علوم پزشکی شیراز با هشدار نسبت به تبلیغ و فروش غیرمجاز دارو، تجهیزات پزشکی و مکمل‌ها در فضای مجازی گفت: تبلیغ دارو برای عموم مردم ممنوع است و حتی اعضای کادر درمان نیز حق ندارند در صفحات شخصی خود در شبکه‌های اجتماعی، دارویی را با هدف ترغیب مردم به خرید و مصرف تبلیغ کنند. خشنود با اشاره به گسترش فعالیت‌های تجاری و تبلیغاتی در فضای مجازی اظهار کرد: فضای مجازی می‌تواند محل آموزش، اطلاع‌رسانی و فعالیت‌های اقتصادی باشد، اما این موضوع نباید به قیمت به خطر افتادن سلامت جسمی، روحی و اخلاقی جامعه تمام شود. وی افزود: متأسفانه فضای مجازی در برخی موارد به بستری برای فعالیت قاچاقچیان دارو، تجهیزات پزشکی و مکمل‌ها تبدیل شده و عرضه داروهای قاچاق و تقلبی و همچنین تجهیزات پزشکی غیرمجاز می‌تواند سلامت مردم را تهدید کند. خشنود ادامه داد: در بسیاری از این موارد، هدف اصلی فعالان غیرمجاز صرفاً فروش کالا و کسب درآمد است و توجهی به سلامت جسمی، روحی و حتی وضعیت اقتصادی مصرف‌کننده ندارند.