بافت‌های تاریخی در خطر: ۶۸ درصد بناها در آستانه تخریب!

استان زنجان دارای ۹۵۵ اثر تاریخی، طبیعی و ناملموس است که حفظ و مرمت این آثار برای نسل‌های آینده از اهمیت بالایی برخوردار است. این آثار به عنوان یکی از مراکز مهم هویت فرهنگی در شمال‌غرب ایران شناخته می‌شوند و شامل بازارها، مساجد تاریخی، خانه‌های اعیانی و بناهای صنعتی می‌باشند که هر یک بخشی از تاریخ و فرهنگ این سرزمین را روایت می‌کنند. با این حال، چالش‌های زیادی در زمینه حفاظت و مرمت این آثار وجود دارد که ناشی از فرسودگی بافت‌های تاریخی، کمبود منابع و برداشت‌های متفاوت از اصول مرمت است. در این راستا، به گزارش باور خبر به نقل از تسنیم، گفت‌وگویی با دکتر هوشنگ ثبوتی، معمار و باستان‌شناس زنجانی، انجام شده که در آن وضعیت حفاظت و مرمت بناهای تاریخی استان بررسی شده است. این گفت‌وگو به تبیین مبانی نظری مرمت، نقد عملکردها و ارائه تجربیات نوآورانه در این زمینه پرداخته است.

دکتر ثبوتی که در دانشگاه‌های زنجان، قزوین و تهران تدریس کرده، سال‌ها به مرمت بناهای تاریخی پرداخته و آثار زیادی را در استان زنجان و دیگر مناطق مرمت کرده است. در این گفت‌وگو، وی به اهمیت آثار تاریخی و نقش آن‌ها در توسعه فرهنگ و هنر اشاره کرده و بیان می‌کند که حفاظت و مرمت این آثار باید در سه بخش عمده مورد بررسی قرار گیرد. در بخش اول، آثار تاریخی به عنوان ثروت‌های ملی و غیرمنقول نگریسته می‌شوند که حفاظت از آن‌ها ضروری است. در بخش دوم، این آثار علاوه بر ارزش‌های اقتصادی، مفاهیم فرهنگی و اجتماعی را نیز در بر می‌گیرند و در بخش سوم، به ابعاد اقتصادی این آثار پرداخته می‌شود.

دکتر ثبوتی همچنین به چالش‌های موجود در مرمت آثار تاریخی اشاره کرده و معتقد است که مرمت باید بر اساس اصول علمی و جهانی انجام شود. وی به دو نظریه‌پرداز معروف در این زمینه، جان راسکین و اوژن لدوک، اشاره کرده و تأکید می‌کند که هر دو نظریه به نوعی در مرمت آثار تاریخی تأثیرگذار بوده‌اند. وی همچنین به مشکلات ناشی از ترجمه نادرست متون کنوانسیون‌های بین‌المللی مرمت اشاره کرده و تأکید می‌کند که این مشکلات بر روی کیفیت مرمت آثار تأثیر منفی گذاشته است.

بازار تاریخی زنجان که در محله تاریخی بازار واقع شده، یکی از نمونه‌های بارز آثار تاریخی این استان است. دکتر ثبوتی بیان می‌کند که اداره‌کل میراث فرهنگی استان در سال‌های اخیر اقداماتی برای مرمت این بازار انجام داده که اگرچه ایده‌آل نیست، اما قابل قبول است. با این حال، وضعیت محله‌های غیرمسکونی اطراف بازار نگران‌کننده است و بسیاری از واحدهای مسکونی در این مناطق در حال تخریب هستند. وی بر این باور است که اداره‌کل میراث فرهنگی باید به این معضل توجه بیشتری داشته باشد و اقدامات لازم را برای حفاظت از این بافت تاریخی انجام دهد.

در ادامه، دکتر ثبوتی به وضعیت مرمت سایر بناهای تاریخی مانند شهر زیرزمینی دژمنده و خانه خدیوی اشاره کرده و بیان می‌کند که در سال‌های اخیر، عملکرد میراث فرهنگی در مرمت این بناها بسیار ناچیز بوده و نیاز به برنامه‌ریزی دقیق و علمی دارد. وی همچنین به استفاده از روش‌های نوین مرمت در برخی از بناهای تاریخی استان اشاره کرده و تأکید می‌کند که این روش‌ها باید به‌طور گسترده‌تری مورد استفاده قرار گیرند.