«بعثت مردم»؛ پدیده‌ای نوین در حکمرانی جمهوری اسلامی

سیاسی به گزارش باور خبر به نقل از خبرگزاری تسنیم، در سال‌های پس از پیروزی انقلاب اسلامی، مشارکت و نقش‌آفرینی مردم در مقاطع مختلف سیاسی، اجتماعی، دفاعی و امنیتی، یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های شکل‌دهنده به ساختار جمهوری اسلامی بوده است. از حضور گسترده مردم در دفاع مقدس و تأمین امنیت داخلی تا مشارکت‌های اجتماعی و سیاسی، تجربه جمهوری اسلامی نشان داده است که ارتباط مردم با نظام سیاسی، تنها به مشارکت در مقاطع انتخاباتی محدود نمی‌شود. با این حال، چگونگی تبدیل این ظرفیت اجتماعی به یک الگوی پایدار برای مشارکت مردم در فرآیند حکمرانی و ارتقاء آن، همچنان از مسائل مهم پیش‌روی نظام حکمرانی کشور به شمار می‌رود.

در همین راستا، در خصوص مفهوم «بعثت مردم»، ریشه‌های تاریخی حضور اجتماعی ایرانیان و ضرورت بازتعریف نقش مردم در حکمرانی با سید محسن خادمی، عضو هیئت علمی دانشگاه امام حسین(ع)، گفت‌وگو شده است. سید محسن خادمی در این گفت‌وگو اظهار داشت: پدیده اجتماعات مردمی فراتر از مسئله سوگ یا یک واکنش شتاب‌زده ملی و عمومی است. ما باید ادراک‌مان را نسبت به مردم ایران، ادراک دقیقی بکنیم.

وی افزود: مردم ایران دارای چند ویژگی منحصربه‌فرد هستند. یکی از این ویژگی‌ها، کنش‌های دسته‌جمعی مذهبی است که ریشه در فرهنگ شیعی دارد. این کنش‌ها در طول تاریخ وجود داشته و همواره، به‌ویژه در دوران معاصر، با مسئله ملی‌گرایی ترکیب شده است. پیوند هویت شیعی و هویت ملی در تاریخ معاصر ایران از جمله این ویژگی‌هاست.

خادمی ادامه داد: در نقش‌آفرینی مرجعیت، به‌ویژه در ۱۵۰ سال اخیر، در حوزه قراردادهای ضد استعماری و کنش‌های ضد استعماری، آن چیزی که هویت ملی را به غلیان درآورده، همین روح شیعی و جوشش خون شیعی ملت بوده است. از این رو، در انقلاب اسلامی این دو ویژگی، یعنی جوشش خون شیعی و در حقیقت هویت منحصربه‌فرد ملی، با راهبری مرجعیت، حکومت تشکیل داده است.

عضو هیئت علمی دانشگاه امام حسین(ع) تصریح کرد: حکومت که تشکیل شده، سازماندهی حاکمیت، ساختار حاکمیت و قدرت حاکمیت، منبعث از این دو ویژگی ملی که از درون مردم می‌جوشد، شکل گرفته است. به این می‌گویند حکومت جمهوری اسلامی که امام راحل فرمودند: «نه یک کلمه کمتر، نه یک کلمه بیشتر». علتش این بود که این مدل حکومت، یک حکومت منحصربه‌فرد است که رهبر شهید انقلاب می‌فرماید شبیه به هیچ مدل از حکومتی نیست. ویژگی بارز آن نیز عیناً مردمی بودنش است.

وی با اشاره به تجربه سال‌های ابتدایی انقلاب اسلامی اظهار داشت: در ابتدای انقلاب ارتشی داشتیم که این ارتش، ارتش کلاسیکی هم بود. وقتی صدام حمله کرد، واقعیت این است که توان مقاومت برابر لشکر صدام را نمی‌توانستیم داشته باشیم. تجهیزات نسبتاً خوبی داشتیم، ولی این تجهیزات یارای مقاومت در برابر آن تهاجم عظیم صدام را با آن حجم سلاح نداشت. چه چیزی باعث شد که متوقف بشود و عقب رانده بشود؟ جوشش مردم برای کشور و همدلی.

خادمی گفت: در حوزه سازندگی هم همین‌طور بود. ما در اوج جنگ تحمیلی ۸ ساله در تحریم بودیم، ارتباطات کشور آسیب دیده بود و فناوری‌ها عموماً وارداتی بود. چه چیزی باعث شد که ما چیزی به نام بنیاد مسکن راه‌اندازی کرده و سازندگی ایجاد کنیم؟ باز هم جوشش مردم بود. مشخصاً پدیده پل بعثت که روی اروندرود زده شد، این رجوع حاکمیت به استعدادهای درون‌زای مردمی بود.

عضو هیئت علمی دانشگاه امام حسین(ع) در ادامه به نقش مردم در حوزه امنیت داخلی نیز اشاره کرد و گفت: در حوزه امنیت داخلی هم همین‌طور بود. ما پلیس داشتیم، نهاد امنیت‌ساز داخلی داشتیم، ولی وقتی انقلاب شد، دیدیم که منافقین و امثالهم برای ازهم‌گسیختگی و به‌هم‌ریختن کشور، زورشان از نهاد امنیتی ما بیشتر است. اینجا مردم باز هم وارد شدند و کمیته‌های ماده ۵ را سازماندهی کردند و امنیت داخلی را هم صیانت کردند. یعنی این پدیده «بعثت مردم»، چیز جدیدی در انقلاب اسلامی نیست.

وی با اشاره به عوامل کمرنگ شدن حضور مردم در عرصه‌های مختلف اظهار داشت: منتها همواره دوگانگی‌هایی که دشمن در کشور ایجاد کرده، قطب‌نماهایی که تلاش کرده با رسانه از مردم تغییر بدهد، نارسایی‌ها و اختلال‌هایی که ایجاد کرده و ناکارآمدی‌های حاکمان، این در حقیقت جوشش مردم برای انقلاب را روی جاهای کمرنگ کرده است.

خادمی تأکید کرد: مردم آیا انقلاب را دوست ندارند؟ چرا، کاملاً دوست دارند. آنجایی که دیدند انقلاب در معرض خطر جدی قرار گرفت، همه به خیابان آمدند. این شد «بعثت» که رهبر شهید فرمودند مردم مبعوث خواهند شد و کار را تمام خواهند کرد. این ناشی از یک پیش‌بینی نبود؛ ناشی از یک تجربه بود. ایشان بارها این صحنه را در انقلاب اسلامی دیده بودند؛ در ۹ دی دیده بودند، در اعزام مردم به‌صورت خودجوش پس از قبول قطعنامه به جبهه اهواز، که صدام آمد جاده اهواز ـ خرمشهر را بعد از قبول قطعنامه گرفت، این‌ها را دیده بودند.

خادمی در ادامه گفت: لذا اجمالاً این پدیده بعثت، یک خون‌خواهی و یک سوگ ملی نبود؛ برعکس، این یک مدل تجربه‌شده حکومت‌داری است که مردم می‌گویند نقش من در بقای حکومت روشن است؛ می‌آیم در خیابان و از کشورم حفاظت می‌کنم.

وی افزود: اختلال ما در حکمرانی این است که نقش مردم را تنها در بقا پیدا کردیم. این نازل‌ترین نقش مردم در جمهوری اسلامی است، ولی نقش مردم را در ارتقاء چندان به آن نپرداختیم. لذا رهبر شهید انقلاب در سال فروردین ۱۴۰۲ فرمودند ما روی مدل‌های مشارکت مردم فکر نکردیم. علتش این است که مشارکت مردم در ساختار حکومت‌داری، مدل بدیعی است که باید در جمهوری اسلامی ابداع شود.

انتهای پیام/