آرامگاه ساروتقی؛ گنجینه‌ای نهفته در بازار تاریخی اصفهان

به گزارش باور خبر به نقل از تسنیم، در شلوغی و هیاهوی بازار تاریخی اصفهان، بنایی آرام و بی‌ادعا وجود دارد که کمتر کسی از رازهای آن آگاه است. آرامگاه ساروتقی، یادگار وزیر اعظم قدرتمند صفوی، با گنبدی که از بیرون ساده به نظر می‌رسد، اما از درون مانند کاخ‌های سلطنتی می‌درخشد، داستانی از شکوه، قدرت و پایانی تراژیک را در دل خود جای داده است.

میرزا محمدتقی، معروف به ساروتقی و ملقب به اعتمادالدوله، یکی از برجسته‌ترین و مقتدرترین شخصیت‌های دوره صفویه بود که در زمان شاه عباس بزرگ مراحل ترقی دیوانی را طی کرد. او در ابتدا به وزارت مازندران منصوب شد و پس از درگذشت شاه عباس بزرگ، شاه صفی او را به مقام «اعتمادالدوله» برگزید. یکی از افتخارات بزرگ او، بازسازی گنبد آرامگاه حضرت علی (ع) در نجف اشرف به دستور شاه صفی بود؛ مأموریتی که طی سه سال به اتمام رسید و حرم آن حضرت توسعه یافت.

ساروتقی این سمت را تا پس از مرگ شاه صفی و در سال‌های آغازین حکومت شاه عباس دوم حفظ کرد. سرنوشت این وزیر، قدرتمند اما تلخ رقم خورد. او در بیستم شعبان سال ۱۰۵۵ هجری و در سن هشتاد سالگی، به دست شخصی به نام قورچی‌باشی در خانه‌اش به قتل رسید. جالب آنکه تنها پنج روز پس از قتل او، شاه عباس دوم با کمک مادرش و چند تن از سردارانش توانست انتقام وزیرش را بگیرد.

به دلیل محبوبیت او، ساخت بنای ناتمامش ادامه یافت و به اتمام رسید. این بنا یادگاری از اواخر دوره صفوی و اوایل دوره قاجار است که در فاصله بین بازار مقصودبیک و بازار حسن‌آباد، در مجاورت امامزاده احمد قرار دارد. از نظر معماری، این بنا از نمونه‌های خاص زمان خود به شمار می‌آید؛ نمای بیرونی گنبد آجری و ساده است؛ اما داخل آن همانند سقف قصرهای دوره صفویه با نقاشی و گچ‌بری‌های زیبا تزیین شده که این ویژگی آن را از سایر گنبدهای مساجد اصفهان متمایز می‌سازد.

در داخل گنبد هیچ کتیبه‌ای وجود ندارد؛ اما سردر مسجد که رو به بازار است، کتیبه‌ای به خط محمدرضا امامی، خوشنویس نامدار عصر صفوی دارد. در این کتیبه، ساروتقی از شاه عباس ثانی صفوی تجلیل کرده و خود را «مخدوم‌الامرا و خادم‌الفقرا» خوانده است. همچنین در اطراف چهارسو، هشت لوحه به خط نستعلیق سفید بر زمینه کاشی لاجوردی به قلم محمدرضا امامی و مورخ به سال ۱۰۵۶ هجری، چهار بیت شعر را در خود جای داده است.

بنای ساروتقی تنها یک آرامگاه نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از بناهای عمومی شامل بازار، چهارسو، کاروانسرا، حمام و دو مسجد است که از دوران صدارت وی باقی مانده است. کاخ ساروتقی که به گفته شاردن، جهانگرد فرانسوی، از زیباترین کاخ‌های ایران بوده، پس از مرگ وی رو به ویرانی گذاشت و مدتی محل سکونت داروغه شهر شد. کاروانسرای این مجموعه نیز نقشه‌ای بسیار وسیع داشته، اما به دلیل اینکه تا زمان قتل ساروتقی به اتمام نرسید، ناقص باقی مانده و تنها طبقه پایین آن زیبا و مسکون است.

این بنای ارزشمند در تاریخ ۶ اسفند ۱۳۸۵ با شماره ۱۷۴۷۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. بازدید از آن رایگان است و درب مسجد در مواقع اذان و هنگام نماز باز می‌شود؛ مدت پیشنهادی بازدید نیز بین ۳۰ دقیقه تا ۱ ساعت است. آرامگاه ساروتقی، این گنجینه پنهان در دل بازار اصفهان، روایتی زنده از روزگار پرآشوب صفوی است؛ روزگاری که وزیران قدرتمند چون ساروتقی، با یک فرمان شاهانه به اوج می‌رسیدند و با یک توطئه، جان می‌باختند؛ اما آنچه از این وزیر ماندگار شده، نه کاخ‌هایش که این بنای متواضع است؛ بنایی که سادگی بیرونی‌اش، شکوه درونی‌اش را پنهان کرده، درست مانند مردی که نامش را بر خود دارد.

انتهای پیام/۱۷۰