دانش مهندسی در ایجاد و قرار گیری شهر تاریخی بیشاپور

محمدخلیل(رضا) محمودی – کارشناس ارشد باستان شناسی – مدیر داخلی مجموعه میراث جهانی بیشاپور

به گزارش باورخبر به نقل از پرتوجنوب، موقعیت جغرافیایی و مکانی در هر دوره تاثیر زیادی بر روی ایجاد شهر ها و شکل گیری آنها در دوران تاریخی در کشور ایران داشته است. دیدگاه های حفاظتی، دفاعی، امنیتی و موقعیت های جغرافیایی، اولویت های تشکیل شهر ها را فراهم می ساخت.

مقتضیات فنی، اجتماعی و سیاسی از دیگر نگاه های شکل گیری شهر های تاریخی است. از طرف دیگر ساخت شهرها، نشانه ای از استقلال و شکوه پادشاهان بوده و اقدام جسورانه ای محسوب می گردیده است. ساخت شهرهای تاریخی با عظمت و شکوه خاص و بناهای ایجاد شده در آن با معماری های ویژه و نوآور، از برتری های مهم پادشاه برای نشان دادن قدرت به دشمن بوده است.

در ساخت و تکمیل شهرها، کوه ها، دشت ها، رودها و غارها نیز تاثیرگذار بوده اند. کوه به عنوان یک عامل دفاعی و حفاظتی موثر و رودخانه ها و چشمه ها به جهت تامین نیازهای آبی از تاثیرگذارترین عوامل ساخت شهرها بوده اند. نزدیکی کوه ها به محل احداث شهرها هم جهت استفاده به عنوان معدن سنگ، از عوامل تاثیرگذار بوده و بقایای تراش سنگ ها و جداشدگی قالب های بزرگ سنگ، از نشانه های وجود معادن سنگ می باشد.

نگاه های فنی به زمین های در نظر گرفته شده برای ساخت شهرها، شیب بندی ها و پستی و بلندی های طبیعی زمین نیز از دیگر نگاه های ساخت اینگونه شهرها بوده است.

شهر تاریخی بیشاپور بصورت مستطیل شکل ایجاد شده و از طرف شمال شرق به وسیله عامل طبیعی کوه از سمت شمال غرب رودخانه و از طرف جنوب غرب و جنوب شرق به وسیله خندق که یک عامل دفاعی و ساختار دست ساز انسانی محسوب می گردد، تشکیل شده است. استفاده از خیابان های متقاطع و چهار گوش بودن شهر نشان دهنده اندیشه های مبتنی بر علوم ریاضی و مهندسی شده در شهرسازی شهر تاریخی بیشاپور است.
بر اساس کتیبه موجود روی یکی از ستون های یادبود شهر تاریخی بیشاپور، این شهر در سال 264 به نظارت و اجرای شخصی از اهالی حران سوریه امروزی به نام اَفسای ساخته شده است.