شورای راهبری فناوری‌های کوانتومی؛ آغاز فاز جدید تحول علمی در کشور

در جهان امروز، فناوری‌های کوانتومی به‌عنوان یکی از پیشرفته‌ترین و راهبردی‌ترین عرصه‌های علمی، نقشی تعیین‌کننده در آینده اقتصاد، امنیت و دانش جهانی دارند. این حوزه فراتر از یک رشته دانشگاهی است؛ نقطه تلاقی فیزیک، ریاضیات، مهندسی و محاسبات پیشرفته برای شکل‌دادن به آینده‌ای است که سرعت محاسبات، دقت اندازه‌گیری و امنیت ارتباطات در بالاترین سطح ممکن قرار می‌گیرد. در همین مسیر، جمهوری اسلامی ایران با رویکردی آینده‌نگر و برنامه‌ریزی کلان، گام‌های مؤثری را در جهت توسعه زیرساخت‌ها و تربیت نیروهای متخصص در حوزه کوانتوم برداشته است. برگزاری هفتمین جلسه شورای راهبری فناوری‌های کوانتومی در ۱۶ دی‌ماه، با حضور حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور، نقطه عطفی در این مسیر تلقی می‌شود. در این نشست، معاون علمی رئیس‌جمهور بر ضرورت تقویت دانشگاه‌ها و تربیت نیروی انسانی متخصص در حوزه علوم کوانتومی تأکید کرد و از شناسایی دقیق دانشگاه‌هایی که ظرفیت تبدیل شدن به قطب‌های تخصصی در این حوزه را دارند خبر داد. وی افزود که ایران در حال حاضر دارای سه دانشگاه مادر در حوزه کوانتوم است و در مرحله جدید توسعه، چهار دانشگاه دیگر نیز برای همکاری نزدیک با این مراکز تجهیز شده‌اند. علاوه بر این، تجهیز سه دانشگاه دیگر نیز در دست اجراست که مجموعه‌ای از هفت مرکز تخصصی کوانتوم در کشور را شکل خواهد داد. افشین با اشاره به اهمیت تربیت نیروی انسانی راهبردی در این حوزه، از ارائه ۱۶ عنوان درس تخصصی و پیشرفته کوانتومی در ۱۲ دانشگاه کشور طی نیمسال نخست تحصیلی ۱۴۰۴ خبر داد. وی اعلام کرد که فراخوان دوره دوم تدریس کوانتوم نیز در دی‌ماه سال جاری منتشر می‌شود و برگزیدگان آن از مهرماه ۱۴۰۵ تدریس در دانشگاه‌ها را آغاز خواهند کرد. تمامی این دوره‌ها ضبط و پس از اتمام، در اختیار علاقه‌مندان قرار خواهد گرفت تا جامعه علمی کشور بتواند به محتوای آموزشی به‌روز و پیشرفته در این حوزه دسترسی گسترده داشته باشد. در حوزه آموزش عملی، معاون علمی رئیس‌جمهور به نیاز جدی کشور به آزمایشگاه‌های آموزشی تخصصی اشاره کرد و گفت: «در کنار مباحث نظری، نیاز مبرمی به زیرساخت‌های آموزشی داشتیم. بر همین اساس، سه آزمایشگاه آموزشی تخصصی کوانتوم تا خردادماه سال ۱۴۰۵ در سه دانشگاه مرجع کشور افتتاح خواهد شد.» این اقدام گامی حیاتی در جهت آموزش عملی، مهارت‌افزایی و آماده‌سازی دانشجویان برای ورود به عرصه پژوهش‌های کاربردی کوانتومی است. افشین همچنین به حمایت از دو مرکز پیشرفته کوانتومی اشاره کرد و افزود: «یکی از این مراکز با سرمایه‌گذاری یک و نیم میلیون دلار و مرکز دیگر با بودجه دو و نیم میلیون دلار تجهیز شده‌اند تا پژوهشگران و دانشجویان بتوانند از امکانات روز دنیا در تحقیقات خود استفاده کنند.» این مراکز به عنوان هسته‌های اصلی توسعه فناوری و انتقال دانش در حوزه کوانتوم عمل خواهند کرد. در راستای ارتقای جایگاه علمی کشور، معاون علمی از توافق برای اعطای بورسیه‌های تحصیلی ویژه در رشته‌های نوظهور خبر داد. هدف این طرح، افزایش تعداد اساتید فعال حوزه کوانتوم به ۵۰ نفر تا پایان برنامه هفتم توسعه و پوشش ۱۰۰ نفر بورسیه تحصیلی عنوان شد. همچنین برای تسهیل فعالیت‌های پژوهشی دانشجویان دکتری این حوزه، کمک‌هزینه ماهانه ۲۰ میلیون تومان ذیل طرح «آموزش‌یار و پژوهش‌یار» در نظر گرفته شده است تا افراد واجد شرایط بتوانند پژوهش‌های خود را بدون دغدغه مالی پیش ببرند. در ادامه، افشین به پیشبرد پروژه‌های زیرساختی کلان اشاره کرد که هدف آن‌ها ارتقاء توانمندی‌های علمی ایران در حوزه کوانتوم است. این پروژه‌ها شامل: – توسعه و راه‌اندازی آزمایشگاه ساعت اتمی تا سال آینده – تأمین و تکمیل بودجه راه‌اندازی آزمایشگاه استاندارد ارتباطات کوانتومی – پیشبرد پروژه نانوفب که فاز نخست آن با موفقیت طی شده و فاز دوم در حال اجراست – برنامه استقرار و عملیاتی‌سازی کامپیوتر کوانتومی در کشور تمام این پروژه‌ها با هدف دستیابی به استقلال فناورانه و ارتقای جایگاه علمی ایران در سطح منطقه و جهان دنبال می‌شوند. افشین در پایان تأکید کرد که موفقیت برنامه‌های کوانتومی کشور نیازمند حمایت دو تا سه‌ساله مستمر است. وی گفت: «ما تلاش می‌کنیم تا با تقویت ارتباطات بین آزمایشگاه‌ها و حمایت از خرید تجهیزات حیاتی مانند سیستم‌های کرایوژنیک، پیشرفت‌های حوزه کوانتوم در کشور شتاب بگیرد و به نتایج ملموس برسد.» در پایان جلسه، وحید جانثاری، سرپرست دبیری ستاد توسعه فناوری‌های کوانتومی، گزارشی از روند فعالیت‌های شورا ارائه کرد و بر هماهنگی کامل میان دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی و معاونت علمی برای تحقق نقشه راه کوانتومی کشور تأکید نمود