گادی آیزنکوت؛ طراح «دکترین ضاحیه» و «جنگ پنهان» علیه ایران و حزب‌الله

بین الملل به گزارش باور خبر به نقل از تسنیم؛ کمتر از یک ماه به برگزاری بیست و ششمین انتخابات پارلمانی رژیم صهیونیستی باقی مانده است. در این دوره از رقابت‌ها، نتایج نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد که رقیب اصلی نتانیاهو و حزب لیکود، گادی آیزنکوت، رئیس حزب یاشار است. این حزب با کسب بین ۲۲ تا ۲۵ کرسی در آخرین افکارسنجی‌ها در جایگاه نخست قرار گرفته و لیکود با چهار تا پنج کرسی کمتر در رتبه دوم قرار دارد. همچنین، در مقایسه بین آیزنکوت و نتانیاهو برای پست نخست‌وزیری، رئیس حزب یاشار در تمامی نظرسنجی‌ها حداقل ۱۰ درصد حمایت بیشتری از سوی شهرک‌نشینان صهیونیست به خود اختصاص داده است. بنابراین، برای درک بهتر آخرین وضعیت رقابت‌های انتخاباتی سیاسی در سرزمین‌های اشغالی و سناریوهای احتمالی، شناخت آیزنکوت و حزبش اهمیت دارد.

نگاهی به زندگی‌نامه گادی آیزنکوت

گادی آیزنکوت در سال ۱۹۶۰ در شهر طبریه واقع در شمال اراضی اشغالی به دنیا آمد. او دومین فرزند از چهار فرزند خانواده‌ای است که در دهه ۱۹۵۰ از مراکش به فلسطین اشغالی مهاجرت کرده بودند. به دلیل شغل پدرش که در صنعت کشتیرانی فعالیت داشت، دوران کودکی و نوجوانی آیزنکوت در ایلات سپری شد. او در دبیرستان در رشته علوم دریایی تحصیل کرد و سپس از دانشگاه تل‌آویو مدرک لیسانس در رشته تاریخ عمومی و از دانشگاه حیفا مدرک کارشناسی ارشد در رشته علوم سیاسی دریافت کرد. همچنین، دوره مطالعات نظامی و امنیتی را در کالج جنگ ارتش آمریکا در پنسیلوانیا گذرانده است. آیزنکوت اکنون با خانواده‌اش در هرتزلیا، در شمال تل‌آویو زندگی می‌کند. او دو پسر و سه دختر دارد که یکی از پسرانش در جریان جنگ غزه در ۸ دسامبر ۲۰۲۳ در جبالیا واقع در شمال باریکه غزه کشته شد. همچنین دو تن از برادرزاده‌های او نیز در همان جنگ جان باختند. این وقایع، آیزنکوت را در افکار عمومی صهیونیست‌ها به نمادی از خانواده‌های قربانی عملیات طوفان الاقصی رزمندگان مقاومت فلسطین و جنگ اخیر تبدیل کرده است، در حالی که پسران نتانیاهو از حضور در ارتش اسرائیل برای شرکت در جنگ فرار کردند. این تفاوت اکنون به سرمایه سیاسی برای آیزنکوت در جریان انتخابات کنست تبدیل شده است.

ورود آیزنکوت به ارتش رژیم صهیونیستی

آیزنکوت پس از گذراندن مدت کوتاهی در دوره خلبانی نیروی هوایی ارتش اسرائیل، در نوامبر ۱۹۷۸ به تیپ پیاده‌نظام گولانی پیوست و در گردان ۵۱ مستقر شد. در جنگ ۱۹۸۲ لبنان، آیزنکوت فرمانده گروهان اول گردان ۵۱ بود و جایگزین فرمانده گروهانی شد که در نبرد اشغال قلعه شقیف در جنوب لبنان مجروح شده بود. وی در سال‌های ۱۹۸۴-۱۹۸۵ فرماندهی گروهان ضدتانک تیپ گولانی را بر عهده داشت. با پایان اشغال جنوب لبنان به دست ارتش رژیم صهیونیستی در سایه پیروزی‌های تاریخی مقاومت اسلامی لبنان به رهبری شهید سید حسن نصرالله، آیزنکوت به ناچار به کالج فرماندهی و ستاد مشترک ارتش اسرائیل فرستاده شد و در سال‌های بعد فرماندهی لشکر ۳۶۶، فرماندهی لشکر کرانه باختری، معاونت عملیات ستادکل و فرماندهی ارتش شمال را بر عهده گرفت. وی پس از جنگ ۳۳ روزه لبنان در سال ۲۰۰۶ به عنوان فرمانده لشکر شمالی ارتش اسرائیل منصوب شد. آیزنکوت در دوران تصدی معاونت عملیات و فرماندهی شمال، با «دکترین ضاحیه» شناخته می‌شود. این دکترین بر استفاده از قدرت آتش ویرانگر و نامتناسب علیه زیرساخت‌های غیرنظامی که گروه‌های شبه‌نظامی از آن‌ها استفاده می‌کنند، به‌عنوان ابزاری برای بازدارندگی تأکید دارد. از نظر او «در لبنان شهرهای غیرنظامی وجود ندارند، همه آن‌ها پایگاه‌های نظامی هستند.» آیزنکوت در سال ۲۰۱۵ به‌عنوان بیست‌ویکمین رئیس ستادکل ارتش اسرائیل منصوب و جانشین بنی گانتز شد. دوره ریاست وی بر ارتش اسرائیل تا ۱۵ ژانویه ۲۰۱۹ ادامه یافت و پس از آن به‌طور رسمی بازنشسته شد. آیزنکوت در دوران ریاست ستادکل، استراتژی موسوم به «چمن‌زنی» را علیه گروه‌های مقاومت و فرماندهان ارشد مقاومت فلسطین در کرانه باختری و نوار غزه دنبال می‌کرد. رویکردی که ارتش با عملیات‌های کوتاه و گسترده و مستمر توانایی‌های دشمن را موقتاً نابود می‌کرد تا دوره‌های طولانی آرامش ایجاد کند.

ورود آیزنکوت به عرصه سیاست در فلسطین اشغالی

آیزنکوت پس از بازنشستگی از ارتش در سال ۲۰۱۹، در انتخابات پارلمانی کنست ۲۰۲۲ به‌عنوان یکی از اعضای ارشد ائتلاف «وحدت داخلی» به رهبری بنی گانتز به کنست راه یافت که مدت این نمایندگی فقط یک سال بود. پس از ۷ اکتبر ۲۰۲۳، آیزنکوت به همراه چهار عضو دیگر ائتلاف «وحدت داخلی» به کابینه اضطراری که پس از آغاز جنگ غزه تشکیل شد، پیوست. او به‌عنوان وزیر بدون وزارتخانه در ترکیب کابینه اضطراری فعالیت می‌کرد و کارش ارائه مشاوره بود. آیزنکوت در «کابینه جنگ» با گسترش پیشدستانه نبرد در حوزه لبنان در زمانی که جنگ غزه ادامه داشت، مخالفت کرد. وی در نهایت در سال ۲۰۲۴ از کابینه خارج شد و نتانیاهو را متهم کرد که استراتژی روشنی برای ادامه جنگ در غزه ندارد. آیزنکوت در «کابینه جنگ» تأثیرگذارترین عضو در تصمیم‌گیری‌های کلیدی بود. مهم‌ترین این تصمیمات، موافقت با آتش‌بس چهارروزه با حماس در ازای آزادی ۵۰ گروگان بود. آیزنکوت وزیری بود که بیشترین تمایل را به انجام هر کاری برای نجات اسرای صهیونیست دربند مقاومت داشت. او با اصرار خود، سرانجام سایر ژنرال‌ها و وزیر جنگ را متقاعد کرد تا ضمن موافقت با آتش‌بس و مقابله با تکروی‌های نتانیاهو، در مجموع ۱۱۰ اسیر صهیونیست را از غزه در ازای آزادی اسرای فلسطینی از بازداشتگاه‌های این رژیم آزاد کنند. با چنین پشتوانه سیاسی و نظامی، آیزنکوت در آستانه انتخابات ۲۰۲۶ حزب مستقل خود به نام «یاشار» را تأسیس کرد. این حزب اکنون خود را جریانی میانه‌رو برای جایگزینی کابینه نتانیاهو معرفی می‌کند.

مواضع حزب یاشار در قبال مسائل داخلی و خارجی

حزب یاشار در بلوک مخالف نتانیاهو یا همان بلوک «تغییر» قرار دارد، طیفی که درصدد است به حاکمیت دیرپای راستگرایان صهیونیست به رهبری نتانیاهو پایان دهد. در همین راستا روز شنبه (۴ مهر) رهبران بلوک تغییر یعنی یائیر لاپید، گادی آیزنکوت، نفتالی بنت، آویگدور لیبرمن و یائیر گولان سند همکاری امضا کردند که بر اساس آن تصمیم گرفتند: «تا تشکیل کابینه آتی اسرائیل بعد از انتخابات کنست، هیچ‌کدام به هیچ حزب شریک در این بلوک یا رهبر آن حمله نکند». همچنین در این سند آمده است، هدف آن‌ها ایجاد یک کابینه صهیونیستی است. در ادامه این رویکرد، حزب یاشار با حزب دموکرات‌ها به رهبری یائیر گولان «توافق تجمیع آرای مازاد» را به امضا رساند. هدف از این توافق جلوگیری از هدر رفتن آرا و حداکثرسازی کرسی‌های اپوزیسیون است، درسی که در حقیقت از شکست‌های انتخابات‌های قبلی گرفته شده است. حزب یاشار در بیانیه‌ای اعلام کرد: «ما مصمم هستیم به هر طریق ممکن برای دستیابی به پیروزی، تحقق خواست عموم و تشکیل یک کابینه صهیونیستی که جایگزین کابینه شکست‌خورده نتانیاهو شود، این مسیر را ادامه دهیم.» همانطور که اشاره شد، یاشار اکنون قدرتمندترین حزب محسوب می‌شود. فاصله کرسی‌های آن با حزب دوم یعنی لیکود بین ۴ تا ۵ کرسی (بسته به نظرسنجی‌های مختلف) است. اما آنچه باعث اقبال عمومی به این حزب تأسیس شده، رویکردهای آن در مسائل مختلف است:

مسئله فلسطین: آیزنکوت در تابستان به طور رسمی اعلام کرد که با تشکیل «کشور مستقل فلسطین» مخالف است. او فلسطینی‌ها را دشمنان سرسخت صهیونیست‌ها در طول چندین دهه توصیف کرد. وی در ادامه در مصاحبه‌ای تأکید کرد: «من هرگز نگفته‌ام «دو دولت برای دو ملت»؛ هر کسی که درباره دو دولت صحبت می‌کند، ماهیت این منازعه را درک نمی‌کند. من کاملاً به شهرک‌سازی در کرانه باختری اعتقاد دارم.»

اعتقاد به رویکردهای سخت و خشونت‌آمیز امنیتی در برابر تهدیدات: آیزنکوت به‌عنوان یک «شاهین امنیتی» شناخته می‌شود که به استفاده از زور اعتقاد دارد، اما با «ماجراجویی‌های بی‌محابا» مخالف است. او در کابینه جنگ با گسترش پیشدستانه جنگ به لبنان در زمانی که جنگ غزه ادامه داشت، مخالف بود اما اخیراً توافق آتش‌بس نتانیاهو با لبنان به درخواست ترامپ را «تسلیم غیرمنطقی» توصیف کرد.

لبنان و حزب‌الله: آیزنکوت اگرچه همسو با نتانیاهو بر این باور است که آمریکایی‌ها باید از طریق افسران رابط نظامی، نقش اصلی را در اداره ارتش لبنان ایفا کنند، اما برخلاف نتانیاهو معتقد است فرانسوی‌ها نیز باید دوباره سهم قابل‌توجهی در این ترتیبات به دست آورند. در مورد منطقه حائل امنیتی در جنوب لبنان، نظر آیزنکوت از نتانیاهو چندان دور نیست. نتانیاهو نشان داده که می‌خواهد کل منطقه حائل فعلی را حفظ کند، که در برخی نقاط بیش از ۱۰ کیلومتر است. اما آیزنکوت، به دلیل تخصص نظامی و سابقه جنگ در لبنان در سال‌های اشغال جنوب این کشور در دهه ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰، نسبت به عملکرد ارتش لبنان بدبین است، اما با این وجود در شرایطی خاص، مایل است به منطقه امنیتی ۸ کیلومتری عقب‌نشینی کند. زیرا از دید او اشغال منطقه بزرگ‌تر مزیت نظامی مشخصی ندارد. وی همچنین عمیقاً نگران حضور حزب‌الله در جنوب لبنان است. آیزنکوت امیدوار است حمایت سیاسی و نظامی آمریکا و فرانسه بتواند ارتش لبنان را به رویارویی جدی‌تر با حزب‌الله وادار کند.

روابط با آمریکا و غرب: آیزنکوت یکی از اهداف اصلی خود را احیای روابط اسرائیل و آمریکا و متقاعد کردن آمریکایی‌ها چه دموکرات و چه جمهوری‌خواه به اینکه اسرائیل یک دارایی برای آمریکاست، عنوان کرده است. وی معتقد است با کنار رفتن نتانیاهو و روی کار آمدن مقامات جدیدی که به دنبال احیای مذاکرات و تفاهم با غرب هستند، اسرائیل می‌تواند دوباره جایگاه تخریب‌شده خود پس از جنایات در غزه، کرانه باختری، لبنان، سوریه و ایران را بازیابد. او معتقد است رفتار داخلی و جهانی نتانیاهو و شرکای ائتلافش، مانند بن‌گویر و اسموتریچ، به‌شدت به وجهه اسرائیل به‌عنوان یک نظام سیاسی با ارزش‌های مشترک با غرب آسیب‌زده است، اما هنوز برای ترمیم این آسیب فرصت باقی است.

چالش‌های داخلی: آیزنکوت از خدمت نظامی در ارتش بدون اعطای هرگونه معافیت ویژه برای حریدی‌ها حمایت می‌کند. وی همچنین بر آموزش عمومی برای همه، کاهش هزینه‌های زندگی، بازسازی مناطق جنگ‌زده شمال و جنوب و بازگشت نسل جوان به این مناطق اصرار دارد. آیزنکوت خود را فردی «سنت‌گرا» تعریف می‌کند، اصطلاحی که در اسرائیل عمدتاً به یهودیان میزراحی اطلاق می‌شود که برخی از اعمال ارتدکس را رعایت می‌کنند اما زندگی سکولار را در پیش می‌گیرند. این هویت، می‌تواند برای بخش بزرگی از رأی‌دهندگان جذاب باشد که البته نتیجه‌اش را هم در کرسی‌های این حزب می‌توان مشاهده کرد. با توجه به پیشینه سیاسی بسیار ضعیف آیزنکوت، این پرسش مطرح است که چه عواملی باعث شده تا افکار عمومی اسرائیل او را به نتانیاهو ترجیح دهند. در این راستا چند عامل به‌طور کلی در فضای رسانه‌ای سرزمین‌های اشغالی مطرح است: میل عمومی به گزینه جدید و خستگی از چهره‌های تکراری و دوران طولانی چنبره نتانیاهو در رأس قدرت؛ اهمیت متغیر امنیت برای جامعه در کنار پیشینه نظامی آیزنکوت و کشته شدن پسرش در جنگ غزه و در مقابل شکست نتانیاهو در مقابله و پیشگیری از وقوع فاجعه‌ای همچون عملیات طوفان الاقصی. بنابراین آیزنکوت در واقع یک «نه بزرگ» به نتانیاهو است. او یک رهبر راست‌میانه محسوب می‌شود که بر تشکیل «کابینه‌ای صهیونیستی» تأکید دارد اما رفتارهای رادیکالی از خود نشان نمی‌دهد. اما به رغم این گرایش عمومی به حزب یاشار، آیزنکوت هنوز نتوانسته چشم‌انداز سیاسی دقیقی برای دوره نخست‌وزیری خود ترسیم کند. ترکیب متناقض فهرست یاشار در انتخابات که شامل چهره‌های امنیتی بلندپایه و راست‌گرایان مذهبی می‌شود، ممکن است در مسائل کلیدی مانند سیاست شهرک‌سازی، خدمت نظامی اجباری حریدیان و مسئله فلسطین دچار شکاف شود. نکته دیگر همان تجربه اندک سیاسی آیزنکوت است. او تنها یک دوره کوتاه به‌عنوان نماینده کنست خدمت کرده و تجربه اجرایی محدودی دارد.