کتاب آشپزی ۴۰ میلیونی؛ برای کدام مخاطبان منتشر می‌شود؟

به گزارش باور خبر به نقل از تسنیم، قیمت کاغذ و ملزومات چاپ از تابستان سال گذشته تا کنون تقریباً چهار برابر افزایش یافته است. نوسانات قیمتی و گاه عرضه نامنظم کاغذ در ظهیرالاسلام، مشاغل مرتبط با این کالا را با چالش‌های جدیدی مواجه کرده است. در این میان، صنعت نشر به عنوان یکی از صنایعی که بیشترین آسیب را از این شرایط متحمل شده، به شدت تحت فشار قرار دارد. کاهش شمارگان و احتیاط ناشران در سرمایه‌گذاری روی آثار پیشین که در بازار داخلی یا خارجی موفق بوده‌اند، از پیامدهای این وضعیت است که “کاغذ” بر بازار تحمیل کرده است.

علاوه بر این، افزایش ناگهانی قیمت کتاب و رشد حدود دو برابری آن در یک سال گذشته، موجب شده تا این کالا از سبد خانوار حذف شود یا مخاطبان به بازارهای جایگزین مانند کتاب‌های دست دوم تمایل بیشتری نشان دهند. با این حال، در یک ماه اخیر، انتشار دو خبر از بازار کتاب نشان می‌دهد که برخی ناشران برخلاف روند کلی، به سرمایه‌گذاری در آثار با قیمت‌های جدید و غیرمنتظره روی آورده‌اند. انتشار مجموعه ۱۷ جلدی “فریادهای عاصی آذرخش” شامل آثار منتشر نشده، طرح شعرها، مصاحبه‌ها و عکس‌هایی از احمد شاملو، از جمله خبرهایی بود که احساسات متناقض شادی و غم را برای دوستداران این شاعر به همراه داشت.

مجموعه “فریادهای عاصی آذرخش” زیر سایه قیمت‌های نجومی نشر چشمه با قیمت ۳۰ میلیون تومان در ۵۰۰ نسخه منتشر شد. اعلام شده که این مجموعه تنها یک بار منتشر خواهد شد. قیمت بالای این مجموعه باعث ناامیدی بسیاری از علاقه‌مندان به آثار شاملو شد؛ عده‌ای آن را مغایر با رویه و دیدگاه شاملو به عنوان شاعری که در کنار مردم بود، دانستند و برخی دیگر از تجاری شدن نام شاملو انتقاد کردند. برخی نیز اظهار داشتند که اگر هدف ارائه آثار جدید و نخوانده از شاملو است، ناشر می‌توانست نسخه‌ای ارزان‌تر نیز برای عموم، به ویژه دانشجویان، در دسترس قرار دهد؛ چرا که خریدار مجبور است مجموعه ۱۷ جلدی را به صورت یکجا خریداری کند و امکان خرید تک نسخه وجود ندارد.

این وضعیت به جایی رسید که برخی از افرادی که مایل بودند این مجموعه را در کتابخانه خود داشته باشند اما از نظر مالی قادر به خرید آن نبودند، تنها به ورق زدن این مجموعه اکتفا کردند و یکی از کتابفروشی‌ها اعلام کرد که یک نسخه از این مجموعه را برای این منظور در کتابفروشی خود قرار داده است. خبر عجیب دیگری از دنیای کتاب در هفته‌های اخیر، انتشار کتاب “تا هفت خانه آن ورتر” نوشته صابر ابر بود که در سه نسخه با محتوای یکسان منتشر شد. نسخه اقتصادی این اثر با قیمت چهار میلیون و ۵۰۰ هزار تومان، نسخه جلد سخت با قیمت ۱۲ میلیون و نسخه ویژه که به همراه گلدوزی عرضه شده، ۴۰ میلیون تومان قیمت‌گذاری شده است. نسخه‌ها به صورت محدود عرضه شده و گفته شده که قیمت‌گذاری به دلیل انحصاری بودن طرح‌ها صورت گرفته است.

این کتاب پیش‌تر در دهه ۹۰ به دلیل قیمت ۳۰۰ هزار تومانی‌اش که اکنون کمتر یافت می‌شود، در رسانه‌ها مطرح شده بود. با توجه به این قیمت‌ها و شرایط رکود حاکم بر بازار کتاب، این سوال مطرح می‌شود که چرا ناشران به سرمایه‌گذاری روی آثاری می‌پردازند که در نگاه اول توجیه اقتصادی ندارند؟ این نوع حرکت و چاپ این آثار چه تبعات فرهنگی به همراه خواهد داشت؟ شاید با توجه به کاهش تقاضا در بازار کتاب، به ویژه در یک سال اخیر، چاپ چنین آثار سنگینی توجیه اقتصادی نداشته باشد، اما واقعیت این است که برخی ناشران با منطق کم بفروش اما گران بفروش حرکت می‌کنند. آنها به جای اینکه پنج هزار نسخه کتاب ارزان بفروشند، سرمایه خود را بر ۳۰۰ نسخه نفیس متمرکز می‌کنند. در این صورت، سود هر نسخه افزایش می‌یابد و اگر فروش نیز کم باشد، قابل تحمل‌تر خواهد بود.

علاوه بر این، به نظر می‌رسد این دسته از ناشران بر روی چهره‌ها سرمایه‌گذاری می‌کنند. در این صورت، هزینه تبلیغات نیز تا حد زیادی کاهش می‌یابد و خود چهره‌ها یا به اصطلاح سلبریتی‌ها، موتور محرک فروش این آثار خواهند بود. همچنین، به نظر می‌رسد بازار کتاب در چند سال اخیر از کاهش خریداران عمومی رنج می‌برد، نه کلکسیونرها و افرادی که در پی نمایش وضعیت فرهنگی هستند. ناشر نیز دقیقاً بر روی همین دسته از مخاطبان تمرکز می‌کند تا فروش خود را تضمین کند. اما آیا این روند در نهایت به نفع فرهنگ خواهد بود؟ به نظر می‌رسد سرمایه‌گذاری روی این آثار بیشتر از آنکه هدف فرهنگی داشته باشد، توجیه اقتصادی دارد. البته کسی محتوای آثار را زیر سوال نمی‌برد؛ بلکه منظور این است که چاپ چنین آثاری فاصله طبقاتی در دسترسی به کتاب و محتوا را افزایش می‌دهد، کتاب را به یک کالای لوکس تبدیل خواهد کرد و سرخوردگی مخاطب را نیز به همراه خواهد داشت. در نهایت این پرسش مطرح است که آیا انحصاری کردن آثار شاعرانی چون شاملو که دارای طیف وسیعی از مخاطبان هستند و همیشه بخشی از نبض بازار را در دست دارند، انگیزه‌ای برای قاچاقچیان کتاب فراهم نخواهد کرد؟