وحدت اسلامی؛ فراتر از یک تاکتیک سیاسی و مصلحت موقت

به گزارش باور خبر به نقل از تسنیم، چهلمین کنفرانس بین‌المللی وحدت اسلامی امروز با موضوع «وحدت اسلامی در اندیشه امام شهید، آیت‌الله العظمی سید علی حسینی خامنه‌ای(قدس‌الله نفسه الزکیه)» در سالن اجلاس سران آغاز به کار کرد. این کنفرانس با تلاوت آیاتی از قرآن کریم و با حضور مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، جمعی از علما، اندیشمندان و میهمانان جهان اسلام آغاز شد.

مسعود پزشکیان در چهلمین کنفرانس بین‌المللی وحدت اسلامی ضمن تبریک میلاد پیامبر اکرم(ص) و امام جعفر صادق(ع) به مسلمانان جهان اظهار کرد: موضوع امسال کنفرانس، «وحدت اسلامی در اندیشه امام شهید ما حضرت آیت‌الله العظمی سید علی حسینی خامنه‌ای» است. رئیس‌جمهور با بیان اینکه بزرگداشت یک عالم و اندیشمند صرفاً با تکرار سخنان او محقق نمی‌شود، گفت: بهترین بزرگداشت او این نیست که سخنانش را تکرار کنیم، بلکه باید ببینیم آن سخنان برای امروز ما چه تکلیفی ایجاد می‌کند.

وی افزود: برای یافتن پاسخ این پرسش باید به خود پیامبر(ص) بازگردیم و ببینیم رسول خدا چه کرد. پیامبر فقط افراد را به ایمان دعوت نکرد، بلکه امت ساخت. قرآن کریم می‌فرماید: «إِنَّ هَذِهِ أُمَّتُکُمْ أُمَّهً وَاحِدَهً وَأَنَا رَبُّکُمْ فَاعْبُدُونِ» و در جای دیگری می‌فرماید: «وَأَنَا رَبُّکُمْ فَاتَّقُونِ». کار پیامبر این نبود که انسان‌هایی با قبیله‌ها، سابقه‌ها و منافع متفاوت را شبیه یکدیگر کند؛ بلکه از آنها جامعه‌ای با سرنوشت مشترک ساخت. در مدینه، مهاجر و انصار برادر شدند و اوس و خزرج که سال‌ها با یکدیگر جنگیده بودند، در کنار هم قرار گرفتند.

پزشکیان با اشاره به پیمان مدینه گفت: این پیمان برای گروه‌های مختلف، حقوق و مسئولیت تعریف کرد. مسلمانان مجبور نشدند همه مثل هم باشند، اما آموختند که چگونه با وجود تفاوت‌ها زیر یک میثاق زندگی کنند. شاید این مهم‌ترین درس پیامبر(ص) برای جهان اسلام امروز باشد.

رئیس‌جمهور تصریح کرد: وحدت به معنای یکسان شدن نیست؛ وحدت یعنی اختلافات ما را به دشمن یکدیگر تبدیل نکند. شیعه، شیعه می‌ماند و سنی، سنی؛ مذاهب فقهی و کلامی از میان نمی‌رود و ملت‌ها، دولت‌ها و منافع ملی نیز باقی می‌مانند. پزشکیان افزود: اما یک سؤال اساسی وجود دارد؛ آیا باید خون مسلمان را مباح کنیم؟ آیا اختلاف سیاسی باید یک کشور اسلامی را به حمله به کشور اسلامی دیگر وادار کند؟ آیا رقابت دولت‌ها باید به جایی برسد که امنیت یک مسلمان یا یک ملت مسلمان با ناامنی ملت مسلمان دیگری تأمین شود؟

وی با اشاره به آیه شریفه «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا» گفت: قرآن پاسخ را روشن کرده است. خداوند در ادامه می‌فرماید: «فَأَلَّفَ بَیْنَ قُلُوبِکُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا». رئیس‌جمهور با اشاره به سیره پیامبر اکرم(ص) اظهار کرد: رسول خدا(ص) در فتح مکه فرمود مسلمانان برادر یکدیگرند و در جای دیگری نیز بر یاری برادر مسلمان تأکید کردند؛ «انصر أخاک ظالماً أو مظلوماً». وقتی از پیامبر(ص) پرسیدند چگونه برادر ظالم خود را یاری کنیم، فرمود او را از ظلم بازداریم.

پزشکیان گفت: وحدت اسلامی به معنای تعطیل کردن حقیقت و عدالت نیست. اگر برادر من مظلوم است، باید او را یاری کنم و اگر ظالم است، برادری من اقتضا می‌کند نگذارم به ظلم ادامه دهد. این همان وحدتی است که امروز به آن نیاز داریم؛ وحدتی بر مدار حق، عدالت و مسئولیت متقابل.

رئیس‌جمهور در ادامه با فاصله گرفتن از آرمان و نگاه به واقعیت جهان اسلام اظهار کرد: ما امروز درباره یک جمع کوچک و در حاشیه جهان سخن نمی‌گوییم. بیش از دو میلیارد مسلمان در جهان زندگی می‌کنند؛ نزدیک به یک‌چهارم بشریت. وی افزود: ۵۷ کشور عضو سازمان همکاری اسلامی هستند و جغرافیای جهان اسلام از جنوب شرق آسیا تا آسیای مرکزی، خاورمیانه و آفریقا امتداد دارد. بر اساس برآوردهای جمعیتی، شمار مسلمانان جهان در سال ۲۰۲۰ بیش از دو میلیارد نفر، معادل حدود ۲۵.۶ درصد جمعیت جهان، بوده است.

جهان اسلام در قلب برخی از مهم‌ترین مسیرهای دریایی و زمینی قرار دارد و از منابع عظیم انرژی، جمعیت جوان، بازار بزرگ، مراکز تمدنی تاریخی و ظرفیت‌های مهم صنعتی، مالی، علمی و فناوری برخوردار است. پزشکیان ادامه داد: تولید ناخالص داخلی ۵۷ کشور عضو سازمان همکاری اسلامی در سال ۲۰۲۴ حدود ۹.۲ تریلیون دلار بوده است؛ اما این رقم، با همه بزرگی آن، تنها حدود ۸.۳ درصد اقتصاد جهانی را تشکیل می‌دهد. صادرات کشورهای اسلامی به یکدیگر نیز در همان سال تنها حدود ۱۹ درصد بوده است؛ آماری که نشان می‌دهد بیش از چهارپنجم صادرات کشورهای اسلامی همچنان به خارج از مجموعه جهان اسلام انجام می‌شود.

رئیس جمهور تصریح کرد: این واقعیت باید ما را به فکر بیندازد. بیش از دو میلیارد انسان مسلمان، ۵۷ کشور، منابع عظیم انرژی، راه‌های حیاتی تجارت جهانی، سرمایه و بازار و جمعیت جوان در اختیار داریم، اما وزن مشترک ما در بسیاری از تصمیم‌های بزرگ جهان متناسب با این ظرفیت نیست. وی پرسید: چرا کشورهای ما به اقتصادهای دوردست متصل‌ترند تا به برخی از همسایگان مسلمان خود؟ چرا دانشگاه‌های ما هنوز شبکه‌های بزرگ و مشترک علمی ندارند؟ چرا سرمایه جهان اسلام به اندازه کافی در توسعه جهان اسلام به کار گرفته نمی‌شود؟ چرا هر بار میان دو کشور مسلمان بحران شکل می‌گیرد، اغلب باید قدرتی خارج از جهان اسلام میانجی صلح باشد؟ و چرا سرزمین‌های اسلامی هنوز از مهم‌ترین کانون‌های جنگ، اشغال، آوارگی و ناامنی هستند؟

پزشکیان با اشاره به فلسطین، غزه، سودان، لبنان، یمن و دیگر مناطق درگیر بحران گفت: مردم مسلمان سال‌هاست هزینه منازعه، اشغال، افراط‌گری و رقابت قدرت را می‌پردازند. مشکل جهان اسلام کمبود ظرفیت نیست؛ مشکل، تبدیل نشدن ظرفیت‌های پراکنده به اراده و قدرت مشترک است.

پزشکیان در ادامه سخنان خود در چهلمین کنفرانس بین‌المللی وحدت اسلامی با اشاره به ضرورت تبدیل ظرفیت‌های جهان اسلام به قدرت مشترک اظهار کرد: خداوند در قرآن می‌فرماید «وَلا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رِیحُکُمْ». این آیه فقط یک سفارش اخلاقی نیست؛ یک قانون قدرت است. جمعیت بدون اتصال، قدرت نیست؛ ثروت بدون همکاری، قدرت مشترک ایجاد نمی‌کند؛ منابع طبیعی بدون علم و فناوری، استقلال نمی‌آورد و ۵۷ دولت اگر نتوانند درباره چند منفعت حیاتی مشترک به تصمیم برسند، لزوماً یک امت قدرتمند نمی‌سازند.

رئیس‌جمهور ادامه داد: راهی که پیامبر(ص) آغاز کرد، همین گذار بود؛ از جمعیت به میثاق، از میثاق به امت و از امت به قدرتی در خدمت عدالت.

پزشکیان گفت: خواهران و برادران عزیز، امسال من از ایرانی با شما سخن می‌گویم که خود در میان یک جنگ قرار گرفته است. باید صریح حرف بزنیم. در حالی که مسیر گفت‌وگو میان ایران و آمریکا برای حل اختلافات جریان داشت، حملات نظامی گسترده آمریکا و اسرائیل علیه ایران آغاز شد. این حملات در شرایطی صورت گرفت که مذاکرات ایران و آمریکا در همان ماه برای یافتن راه‌حل دیپلماتیک از سر گرفته شده بود.

رئیس‌جمهور افزود: رهبر کشور ما، فرماندهان ما، مسئولان ما، دانشمندان ما، دانش‌آموزان ما و مردم عادی ما کشته و شهید شدند. شهرها و زیرساخت‌های ما را هدف قرار دادند. ما آغازگر جنگ نبودیم، ولی با قدرت در مقابل این تجاوز ایستادیم. وی با اشاره به آیه «أُذِنَ لِلَّذِینَ یُقَاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا وَإِنَّ اللَّهَ عَلَىٰ نَصْرِهِمْ لَقَدِیرٌ» اظهار کرد: خدا نسل و مقرر کرده، تصمیم گرفته است کسانی را که به آنها ظلم شده یاری کند. به ما ظلم شد و دفاع از کشور حق هر ملت است. ایران از این حق استفاده کرد.

پزشکیان ادامه داد: اما همین قرآن به ما می‌گوید «وَلَا یَجْرِمَنَّکُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَىٰ أَلَّا تَعْدِلُوا». دفاع از ایران به معنای دشمنی با ملت‌های همسایه و ملت‌های مسلمان نیست. هیچ سرزمین اسلامی نباید سکوی تجاوز به سرزمین اسلامی دیگر شود. به هیچ کشور اسلامی نباید اجازه داد امنیت خود را در ناامنی همسایه جست‌وجو کند. ایران دست خود را برای ساختن چنین ترتیباتی به سوی همسایگان دراز می‌کند.

رئیس جمهور گفت: ما از تجربه جنگ می‌دانیم جنگ چیست؛ می‌دانیم موشک و بمب وقتی فرود می‌آید، میان آرزوهای یک مادر ایرانی و یک مادر عرب تفاوتی قائل نمی‌شود. رسول خدا(ص) مؤمنان را به یک پیکر تشبیه کرده است.

وی با اشاره به حمایت جمهوری اسلامی ایران از فلسطین اظهار کرد: جمهوری اسلامی ایران بیش از چهار دهه از فلسطین حمایت کرده است؛ نه به این دلیل که فلسطینیان شیعه‌اند، که نیستند، بلکه به دلیل اینکه مظلوم‌اند. این برای ما معنای پرچمداری اسلام است. وی افزود: حضرت علی(ع) در وصیت خود کلماتی بسیار تکان‌دهنده دارد: «أُوصِیکُمَا بِتَقْوَى اللَّهِ … وَکُونَا لِلظَّالِمِ خَصْمًا وَلِلْمَظْلُومِ عَوْنًا». باید با ظالم دشمنی کرد و یاور مظلوم بود. حضرت علی(ع) می‌فرماید: «أُوصِیکُمْ وَجَمِیعَ بَلَدِی وَأَهْلِی وَمَنْ بَلَغَهُ کِتَابِی بِتَقْوَى اللَّهِ وَنَظْمِ أَمْرِکُمْ وَصَلَاحِ ذَاتِ بَیْنِکُمْ». رسول خدا(ص) می‌فرماید «صلاح ذات البین» از نماز و روزه برتر است.

رئیس‌جمهور تصریح کرد: اگر ایران از فلسطین دفاع کرده، هزینه داده و در برابر اشغال ایستاده است، این را نه امتیازی برای برتری بر دیگران، بلکه تکلیف اسلامی می‌داند. اسلامی که ما می‌شناسیم اجازه نمی‌دهد وقتی مظلوم کمک می‌خواهد، اول مذهب او را بپرسیم، دینش را بپرسیم و باورش را بررسی کنیم.

پزشکیان در بخش دیگری از سخنان خود گفت: برادران و خواهران عزیز، امام شهید آیت‌الله خامنه‌ای سال‌ها هشدار می‌داد که جاهلیت فقط متعلق به دوران پیش از پیامبر نیست. ممکن است علم پیشرفت کند، فناوری پیچیده شود و ابزارهای قدرت افزایش یابد، اما اگر حرمت انسان از میان برود، صورت تازه‌ای از جاهلیت پدید آمده است. وی افزود: در بیانات مربوط به بعثت و مقابله پیامبر(ص) با جاهلیت و امکان بازتولید آن در جهان مدرن، یکی از محورهای مکرر سخنان رهبر شهیدمان همین موضوع بود.

رئیس‌جمهور تصریح کرد: امروز ما این صورت جاهلیت را می‌بینیم. فناوری که می‌تواند انسان‌ها را زنده کند و درمان کند، برای دقیق‌تر کشتن به کار گرفته می‌شود. اطلاعاتی که می‌تواند ملت‌ها را به هم نزدیک کند، می‌تواند با دروغ، تحقیر و نفرت آنان را مقابل یکدیگر قرار دهد. اختلاف مذهبی در چند دقیقه می‌تواند از یک تلفن همراه به میلیون‌ها انسان منتقل شود. بنابراین علمای جهان اسلام، دانشگاه‌ها و رسانه‌ها مسئولیت تازه‌ای دارند.

پزشکیان تأکید کرد: تکفیر را باید از حوزه اختلاف مذهبی بیرون کنیم. اهانت به مقدسات مذاهب نیز باید خط قرمز ما باشد و تحریک مسلمان علیه مسلمان، هر کس با هر انگیزه‌ای که انجام دهد، خدمت به دشمنان امت اسلام است. سؤال مهم این کنفرانس نباید فقط این باشد که چه چیزهایی غلط است؛ باید بگوییم چه باید کرد. به گمان من، جهان اسلام امروز بیش از قطعنامه جدید، به چند تعهد روشن، قابل اجرا و عملی نیاز دارد.

وی نخستین پیشنهاد خود را چنین تشریح کرد: اول، میثاق امنیت متقابل و عدم تعرض میان کشورهای اسلامی. کشورهای اسلامی متعهد شوند به تمامیت سرزمینی یکدیگر احترام بگذارند، از خاک، آسمان و امکانات خود برای تجاوز به کشور اسلامی دیگر استفاده نکنند، از تجزیه و بی‌ثبات‌سازی یکدیگر حمایت نکنند و امنیت خود را علیه یکدیگر تعریف نکنند؛ بلکه با هم امنیت منطقه را مدیریت کنند.