والیبال ایران؛ دو مسیر نهایی به سوی المپیک ۲۰۲۸

تیم ملی والیبال ایران با شکست در فینال مسابقات قهرمانی آسیا ۲۰۲۶ مقابل ژاپن، فرصت کسب سهمیه مستقیم المپیک ۲۰۲۸ لس‌آنجلس از مسیر قاره‌ای را از دست داد. با این حال، امید به حضور در بزرگ‌ترین رویداد ورزشی جهان برای شاگردان روبرتو پیاتزا همچنان برقرار است. ایران با رسیدن به فینال آسیا، سهمیه حضور در مسابقات قهرمانی جهان ۲۰۲۷ را نیز به دست آورده و دو فرصت دیگر برای کسب سهمیه المپیک دارد؛ نخست در مسابقات جهانی لهستان و در صورت ناکامی، از طریق رنکینگ جهانی پس از پایان مرحله مقدماتی لیگ ملت‌های ۲۰۲۸.

قهرمانی ژاپن در این رقابت‌ها، نخستین سهمیه مستقیم والیبال مردان آسیا برای المپیک ۲۰۲۸ لس‌آنجلس را به این تیم اختصاص داد. ژاپن با پیروزی برابر ایران در دیدار نهایی، علاوه بر تصاحب عنوان قهرمانی قاره، سهمیه المپیک را نیز کسب کرد و تیم ملی ایران که پیش از این در سه دوره متوالی المپیک حضور داشته، برای رسیدن به لس‌آنجلس ناچار به طی مسیر دیگری است.

بر اساس سیستم رسمی فدراسیون جهانی والیبال، در المپیک ۲۰۲۸ مجموعاً ۱۲ تیم در رقابت‌های والیبال مردان حضور خواهند داشت. یک سهمیه به میزبان یعنی آمریکا اختصاص دارد، پنج سهمیه از رقابت‌های قهرمانی قاره‌ای سال ۲۰۲۶ تعیین می‌شود، سه سهمیه به تیم‌های برتر مسابقات جهانی ۲۰۲۷ اختصاص خواهد یافت و سه سهمیه پایانی نیز بر اساس رنکینگ جهانی پس از پایان مرحله مقدماتی لیگ ملت‌های ۲۰۲۸ مشخص می‌شود. بنابراین، شکست برابر ژاپن تنها یکی از مسیرهای صعود ایران به المپیک را از بین برده است.

فرصت بعدی باقی‌مانده برای تیم ملی، مسابقات جهانی ۲۰۲۷ خواهد بود؛ مسابقاتی که ایران با رسیدن به فینال قهرمانی آسیا، حضور خود در آن را قطعی کرده است. این مسابقات در شهریور و مهر ماه سال ۱۴۰۶ در لهستان برگزار می‌شود و بر اساس مقررات فدراسیون جهانی، سه تیم برتر این رقابت‌ها که تا آن زمان سهمیه المپیک نگرفته باشند، جواز حضور در لس‌آنجلس را به دست خواهند آورد. نکته مهم این است که ایران برای کسب سهمیه الزاماً نباید در رده سوم جدول نهایی مسابقات جهانی قرار بگیرد. معیار، سه تیم برتر واجد شرایط است، به این معنا که اگر تیمی در جمع سه یا چهار تیم نخست مسابقات جهانی قرار داشته باشد اما پیش از آن از مسیر قاره‌ای سهمیه المپیک گرفته باشد، سهمیه جهانی به تیم بعدی که هنوز سهمیه ندارد خواهد رسید. این شرایط می‌تواند اهمیت عملکرد ایران در مسابقات جهانی ۲۰۲۷ را دوچندان کند.

تیم ملی در صورت رسیدن به مراحل پایانی این مسابقات می‌تواند بدون نیاز به انتظار برای نتایج VNL 2028، سهمیه المپیک خود را قطعی کند. از این رو، مسابقات جهانی لهستان باید به عنوان نزدیک‌ترین فرصت ایران برای بازگشت به جمع تیم‌های المپیکی در نظر گرفته شود. عملکرد ایران در این رقابت‌ها نه تنها جایگاه جهانی والیبال کشور را مشخص خواهد کرد، بلکه می‌تواند سرنوشت حضور تیم ملی در لس‌آنجلس را نیز تعیین کند.

اگر ایران در مسابقات جهانی ۲۰۲۷ نتواند سهمیه المپیک را به دست آورد، هنوز یک فرصت دیگر باقی خواهد ماند. سه سهمیه نهایی مسابقات والیبال مردان المپیک ۲۰۲۸ بر اساس رنکینگ جهانی فدراسیون جهانی والیبال پس از پایان مرحله مقدماتی لیگ ملت‌های ۲۰۲۸ تعیین خواهد شد. در این مرحله، سه تیم بالاتر در رنکینگ که تا آن زمان سهمیه المپیک نگرفته باشند، جواز حضور در لس‌آنجلس را دریافت خواهند کرد. بنابراین برای ایران، تنها رتبه کلی در رنکینگ جهانی اهمیت ندارد، بلکه تعداد تیم‌هایی که پیش از آن سهمیه گرفته‌اند نیز در تعیین شانس تیم ملی تأثیرگذار خواهد بود.

به عنوان مثال، اگر چند تیم قدرتمند جهان در مسابقات قاره‌ای یا مسابقات جهانی سهمیه خود را قطعی کرده باشند، در مرحله نهایی رنکینگ دیگر برای سه سهمیه باقی‌مانده رقابت نخواهند کرد. در چنین شرایطی، ایران حتی با رتبه‌ای پایین‌تر از برخی قدرت‌های جهان نیز می‌تواند در جمع سه تیم بدون سهمیه قرار بگیرد. با این حال، اتکا به این مسیر برای ایران ریسک بیشتری دارد. تیم ملی باید در فاصله باقی‌مانده تا پایان مرحله مقدماتی VNL 2028 نتایج مناسبی کسب کند و جایگاه خود را در رنکینگ جهانی ارتقا دهد. هر پیروزی در مسابقات رسمی و به‌خصوص مقابل تیم‌های قدرتمند می‌تواند در این مسیر اهمیت زیادی داشته باشد.

اکنون مسیر والیبال ایران تا لس‌آنجلس بیش از هر زمان دیگری به عملکرد تیم ملی در سطح جهانی وابسته است. تیم ایران سهمیه مستقیم آسیا را از دست داده، اما با رسیدن به فینال قهرمانی آسیا حضور خود در مسابقات جهانی ۲۰۲۷ را تضمین کرده است. به همین دلیل، نخستین هدف باید حضور قدرتمند در مسابقات جهانی لهستان باشد. رسیدن به جمع تیم‌های برتر این رقابت‌ها می‌تواند سهمیه المپیک را برای ایران به همراه داشته باشد و فشار مسابقات رنکینگ را از روی تیم ملی بردارد. در صورت ناکامی در مسابقات جهانی، رقابت تا سال ۲۰۲۸ ادامه خواهد داشت و در آن زمان جایگاه ایران در رنکینگ جهانی و نتایج سایر تیم‌ها اهمیت تعیین‌کننده‌ای پیدا می‌کند.

در نهایت، شکست برابر ژاپن را نمی‌توان پایان راه والیبال ایران برای المپیک ۲۰۲۸ دانست. مسیر قاره‌ای از دست رفته است، اما دو فرصت دیگر باقی مانده و حالا بیش از هر چیز، کیفیت عملکرد تیم ملی در سطح جهانی تعیین خواهد کرد که ایران در تابستان ۲۰۲۸ در لس‌آنجلس حضور خواهد داشت یا نه.