مدارس دولتی عادی؛ کجای موفقیت‌های آموزش‌وپرورش قرار دارند؟

اجتماعی به گزارش باور خبر به نقل از تسنیم، عدم حضور دانش‌آموزان مدارس دولتی عادی در میان رتبه‌های برتر کنکور، سوالات جدی درباره وضعیت عدالت آموزشی و عملکرد نظام تعلیم و تربیت کشور ایجاد می‌کند. مدارس دولتی عادی بخش عمده‌ای از جمعیت دانش‌آموزان کشور را شامل می‌شوند، اما موفقیت‌های علمی آن‌ها متناسب با جمعیتشان نیست. در کنکور امسال، در میان ۳۰ رتبه برتر سه گروه آزمایشی تجربی، ریاضی و انسانی، هیچ دانش‌آموزی از مدارس دولتی عادی حضور نداشت. در سال‌های اخیر، نظام آموزشی کشور با تنوع گسترده‌ای از مدارس مواجه شده است، از جمله مدارس سمپاد، نمونه دولتی و غیردولتی، مدارس شاهد و هیئت‌امنایی و دیگر مدارس با شرایط پذیرش متفاوت. در این شرایط، مدارس دولتی عادی در رقابت با مدارس برخوردار از نظر امکانات، برنامه‌های آموزشی و کیفیت تدریس معلمان به حاشیه رانده شده‌اند. این موضوع تنها به نتایج کنکور محدود نمی‌شود. عملکرد دانش‌آموزان در امتحانات نهایی و ارزیابی‌های بین‌المللی نیز از جمله شاخص‌هایی است که می‌تواند تصویر دقیق‌تری از کیفیت آموزش در مدارس کشور ارائه دهد. بررسی این شاخص‌ها در کنار وضعیت رتبه‌های برتر کنکور، ضرورت توجه جدی به کیفیت آموزش در مدارس دولتی عادی را دوچندان می‌کند.

با این حال، در روایت رسمی از موفقیت‌های آموزش‌وپرورش معمولاً دستاوردهای دانش‌آموزان مدارس خاص، از جمله موفقیت در المپیادهای علمی بین‌المللی و کنکور، مورد تأکید قرار می‌گیرد. هرچند این دستاوردها ارزشمند هستند، اما به‌تنهایی نمی‌توانند معیار ارزیابی عملکرد کلی نظام آموزشی کشور باشند. مسئله این است که موفقیت گروهی از دانش‌آموزان مستعد در مدارس خاص به معنای موفقیت نظام آموزش و پرورش نیست. عملکرد آموزش‌وپرورش باید با در نظر گرفتن وضعیت تمامی دانش‌آموزان، به‌ویژه اکثریتی که در مدارس دولتی عادی تحصیل می‌کنند، ارزیابی شود. اگر کیفیت آموزش و سطح عملکرد دانش‌آموزان در این مدارس با چالش مواجه باشد، نمی‌توان این مسئله را زیر سایه افتخارات مدارس خاص نادیده گرفت. در چنین شرایطی، این پرسش مطرح است که آیا وضعیت مدارس دولتی عادی به‌صورت شفاف و صادقانه برای مردم تشریح می‌شود یا نتایج درخشان مدارس خاص تصویری یک‌سویه از عملکرد آموزش‌وپرورش ارائه می‌دهد؟

در همین راستا، موسی‌الرضا کفاش، عضو شورای عالی آموزش‌وپرورش، در گفت‌وگو با خبرنگار اجتماعی خبرگزاری تسنیم از برنامه‌های مربوط به کاهش تنوع مدارس، تغییر شرایط پذیرش و اصلاح توزیع نیروی انسانی در مدارس سخن گفت. این اقدامات در صورت اجرای موفق می‌تواند بر کیفیت آموزش و دسترسی برابر دانش‌آموزان به فرصت‌های آموزشی تأثیرگذار باشد.

کفاش در ادامه به موضوع کاهش تنوع مدارس اشاره کرد و گفت: این موضوع طی چند سال گذشته مورد پیگیری قرار گرفته و سازمان بازرسی نیز در این زمینه تکالیفی را تعیین کرده است. وی افزود: بر اساس برنامه‌های مطرح‌شده، قرار است برخی مدارس خاص با مدارس دولتی عادی ادغام شوند یا شرایط پذیرش دانش‌آموز در آن‌ها به‌گونه‌ای تغییر کند که تفاوتی با مدارس عادی نداشته باشد و امکان ثبت‌نام برای همه دانش‌آموزان فراهم شود. کفاش همچنین به وضعیت مدارس هیئت‌امنایی اشاره کرد و گفت: حدود ۴۵۰۰ مدرسه هیئت‌امنایی در کشور ملزم شده‌اند برای ثبت‌نام دانش‌آموزان هیچ پیش‌شرطی تعیین نکنند و از همه دانش‌آموزان ثبت‌نام به عمل آورند.

وی ادامه داد: در مصوبه اخیر این شورا تأکید شده است که همه مدارس دولتی عادی نیز از ظرفیت هیئت‌امنا برخوردار شوند تا اعضای هیئت‌امنا بتوانند به‌عنوان پشتیبان مدرسه عمل کنند و در تأمین حمایت‌های موردنیاز آن نقش داشته باشند. کفاش درباره مدارس نمونه دولتی نیز گفت: این مدارس در فرایند کاهش تنوع مدارس قرار گرفته‌اند و برنامه‌ریزی بر این است که شرایط ثبت‌نام در آن‌ها به‌گونه‌ای باشد که همه دانش‌آموزان امکان ورود داشته باشند. وی درباره مدارس شاهد نیز توضیح داد: مقرر شده است این مدارس ابتدا ظرفیت مربوط به سهمیه ایثارگری را تکمیل کنند و در صورت باقی ماندن ظرفیت خالی، بدون اعمال گزینش از سایر دانش‌آموزان نیز ثبت‌نام به عمل آورند.

کفاش با اشاره به اهمیت توزیع عادلانه نیروی انسانی در مدارس تصریح کرد: توزیع معلمان باید به‌گونه‌ای باشد که مدارس دولتی عادی از حضور معلمان متخصص محروم نمانند و این رویه نادرست اصلاح شود. وی همچنین تأکید کرد که کاهش تنوع مدارس کافی نیست و باید توجه داشت که در مسئله اصلی آموزش عمومی کشور، صرفاً تعداد مدارس خاص یا شیوه پذیرش دانش‌آموزان نیست، بلکه کیفیت آموزشی است که در اختیار میلیون‌ها دانش‌آموز قرار می‌گیرد. حتی اگر موانع ورود به برخی مدارس کاهش یابد، تا زمانی که تفاوت در امکانات آموزشی، دسترسی به معلمان باتجربه، کیفیت تدریس و فرصت‌های یادگیری میان مدارس پابرجا باشد، نمی‌توان از تحقق عدالت آموزشی سخن گفت. به بیان دیگر، عدالت آموزشی فقط به معنای امکان ثبت‌نام در مدرسه نیست، بلکه به معنای برخورداری از فرصت واقعی برای یادگیری باکیفیت و دستیابی به نتایج تحصیلی مناسب است.

کفاش در پایان به وضعیت مدارس استعدادهای درخشان اشاره کرد و گفت: با توجه به دیدگاه‌های کارشناسی موجود، ادامه فعالیت مدارس سمپاد در کشور ضروری تشخیص داده شده است و این مدارس به فعالیت خود ادامه خواهند داد. وی در عین حال بر ضرورت استفاده از ظرفیت معلمان این مدارس برای تقویت آموزش عمومی تأکید کرد و افزود: تلاش بر این است که معلمان سمپاد بخشی از ساعات موظف خود را در مدارس دولتی نیز تدریس کنند.