قیمومیت سعودی‌ها بر لبنان: ماموریت جدید یزید در بیروت فاش شد

بین الملل به گزارش باور خبر به نقل از گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، دولت لبنان به ریاست نواف سلام از زمان آغاز به کار خود به شدت به طرف‌های خارجی وابسته بوده و قدرت خود را از خارج کسب کرده است. این دولت همچنان تحت تأثیر دیکته‌های خارجی عمل می‌کند و در واقع تحت قیمومیت آنها قرار دارد. ابراهیم امین، سردبیر روزنامه لبنانی الاخبار و تحلیلگر برجسته این کشور در مقاله‌ای به بررسی تحرکات اخیر عربستان در صحنه سیاسی لبنان پرداخته و اشاره کرده است که وقتی کشوری کاملاً تحت قیمومیت خارجی باشد، آینده نهادهای آن نیز تابع محاسبات قدرت‌های قیم خواهد بود.

نقش برجسته عربستان در به قدرت رسیدن نواف سلام و جوزف عون در این زمینه پیچیدگی‌های بیشتری را به همراه دارد؛ زیرا حکام سعودی هیچ ملاحظه‌ای در لبنان نمی‌بینند و از دو سال گذشته تاکنون اراده خود را به شکل کامل به دولت لبنان تحمیل کرده‌اند. به ویژه از زمان شهادت سید حسن نصرالله، روزی که آل سعود هم مانند آمریکا و رژیم صهیونیستی خوشحال بود و جشن می‌گرفت، عربستان وارد تمامی جزئیات امور لبنان شده و پس از توافق با آمریکایی‌ها، جوزف عون را به عنوان رئیس جمهور لبنان انتخاب کرد. عون از آن زمان به سعودی‌ها متعهد بوده است.

قبل از انتخاب عون، ریاض به قطری‌ها و سپس به برخی چهره‌های لبنانی اطلاع داده بود که نجیب میقاتی، نخست وزیر نخواهد ماند و آنها باید برای ورود نواف سلام به کاخ نخست وزیری لبنان آماده شوند. از آن زمان به نظر می‌رسد که همه در لبنان به دنبال جلب نظر عربستان به عنوان یکی از برجسته‌ترین پادشاهی‌های سرکوبگر جهان هستند؛ زیرا معتقدند که سعودی‌ها بر بخش بزرگی از عرصه قدرت لبنان تسلط دارند و هر کسی که بخواهد در لبنان در قدرت بماند، باید نظر عربستان را جلب کند.

در این میان، حزب الله که از یک جنگ بزرگ با دشمن صهیونیستی خارج شده بود، در زمان انتخاب رئیس جمهور تمایلی به درگیری با عربستان یا هر طرف دیگری نداشت و نمی‌خواست وضعیت داخلی لبنان متشنج شود؛ بنابراین با اکراه نحوه انتخاب عون، تشکیل دولت و انتصابات بعدی در مناصب امنیتی، نظامی و مالی را پذیرفت. اما آنچه سیاستمداران می‌دانند و شاید عموم مردم از آن بی‌خبرند، این است که عربستان سعودی، که لبنانی‌ها آن را به عنوان منبع پول می‌بینند، ۹ سال پیش رویکرد خود را در مورد هزینه‌های سیاسی در لبنان تغییر داده بود.

عربستان از ۹ سال گذشته تاکنون حمایت مالی خود را به گروه کوچکی از نیروها و چهره‌های سیاسی لبنان محدود کرده و هزینه‌های محدودی را برای رسانه‌ها، روزنامه‌نگاران و رهبران محلی که خود را به عنوان اعضای پارلمان جا می‌زدند، اختصاص داده است. عربستان همچنین در این مدت صرفاً به دادن وعده‌هایی در مورد پروژه‌های توسعه و سرمایه‌گذاری اکتفا کرده و در عمل کاری انجام نداده است. این امر به وضوح در نارضایتی ابراز شده توسط مهره‌های کلیدی عربستان در لبنان، از جمله حزب نیروهای لبنانی به ریاست سمیر جعج بعد از قطع بودجه آنها توسط ریاض مشهود بود.

جامعه سنی لبنان نیز در این مدت به شدت از سعودی‌ها ناراضی بودند؛ به ویژه بعد از کودتای علنی ریاض علیه سعد الحریری، نخست وزیر اسبق لبنان که هنوز هم جایگاه بالایی در میان جامعه اهل سنت این کشور دارد. تحولات لبنان در سال ۲۰۲۴ همزمان با یک تغییر بزرگ منطقه‌ای بود: سقوط دولت بشار اسد در سوریه و به قدرت رسیدن گروهی که عربستان سعودی قبلاً با آنها روابط برقرار کرده بود. در آن زمان، ریاض با همکاری قطر و کویت، گروه‌های مسلحی را که علیه بشار اسد می‌جنگیدند، تأمین مالی می‌کرد.

در آن زمان رژیم ابومحمد جولانی، رئیس دولت موقت سوریه هم به دنبال جلب نظر و حمایت سعودی‌ها بود و امیدوار بود که عربستان به او در هدایت روابط با آمریکایی‌ها کمک کند. جولانی همچنین به دنبال این بود که ریاض تیم‌هایی برای تزریق سرمایه‌گذاری به سوریه اعزام کند. اما دو سال بعد از این اتفاقات، هم حاکمان لبنانی و هم رژیم جولانی در سوریه از حمایت‌های مالی عربستان ناامید شدند و این کشور هیچگونه بودجه‌ای وارد هیچ بازاری، نه در لبنان و نه سوریه نکرد.

مداخلات سعودی‌ها در عرصه سیاسی لبنان بیش از پیش افزایش یافت و یزید بن فرحان، فرستاده برجسته عربستان، با دستورات و دستورالعمل‌های قبلی و بدون مواجهه با حتی یک صدای مخالف، وارد بیروت شد. در شرایطی که اساساً لبنان توسط مردم و حاکمان خود اداره نمی‌شود و تحت قیمومیت خارجی‌ها قرار دارد، فرستاده سعودی به راحتی در این کشور جولان می‌دهد و به نوعی اختیار تام دارد. از طرف دیگر، عربستان، قطر را تحت فشار قرار داد تا تمام تعاملات خود را با نیروهای سیاسی لبنان قطع کند و هزینه‌های مالی خود را متوقف کند.

ریاض همچنین به مهره‌های خود در لبنان دستور داد که از هر تعاملی با امارات خودداری کنند و همین امر موجب استقبال سرد لبنانی‌ها از هیئت تجاری اماراتی شد که اخیراً از لبنان بازدید کرده بود. این موارد نشان می‌دهد که حاکمان کنونی لبنان می‌خواهند تحت هیچ شرایطی دستورات عربستان را رد نکنند و یزید بن فرحان که صرفاً یک فرستاده از سوی عربستان است، به راحتی می‌تواند جلسات دولت لبنان را مدیریت کند، بر رأی پارلمان تأثیر بگذارد، امور فرودگاه بیروت را طبق خواسته‌های خود پیش ببرد یا معامله‌ای را در بندر بیروت با تنها یک پیامک تسریع کند.

عربستان همچنین به جوزف عون اطلاع دادند که از تمایل او برای انتصاب میقاتی به عنوان نخست وزیر در دولت بعدی لبنان آگاه هستند، اما می‌خواهند که نواف سلام در این منصب باقی بماند. در واقع آنها به رئیس جمهور لبنان گفتند که شما همین الان هم خارج از محدوده قانون اساسی عمل می‌کنید و تا زمانی که ما آنچه را که شما انجام می‌دهید بپذیریم، هیچ کس اعتراضی نخواهد کرد. گزارش‌های منابع لبنانی نشان می‌دهد که آنچه موجب مداخله سریع عربستان در این زمینه شد، این بود که برخی طرف‌ها در لبنان می‌خواستند با تعیین تاریخی برای جلسه دولت جهت بحث در مورد عملکرد دولت نواف سلام، آن را در معرض یک آزمون سیاسی قرار دهند که شاید منجر به سقوط این دولت می‌شد.

بنابراین عربستان از ترس سقوط دولت نواف سلام که کاملاً تابع این کشور است، خیلی زود به عون اطلاع داد که سقوط دولت غیر قابل قبول است. ریاض همچنین مهره‌های خود را در داخل لبنان بسیج کرد تا مطمئن شود که جناح‌های پارلمانی همسو با عربستان در لبنان جلوی سقوط دولت نواف سلام را می‌گیرند. مداخلات سعودی‌ها به جایی رسید که یزید بن فرحان حتی کسی را برای نظارت بر نمایندگان مجلس در طول جلسه فرستاد و طرف آمریکایی نیز بسیج شد.

با این حال، این واقعیت که دولت نواف سلام تنها ۶۸ رأی کسب کرد، نگران‌کننده‌ترین سیگنال را ارسال کرد: در یک لحظه استثنایی، زمانی که کنترل‌ها و توازن‌های لازم به طور کامل برقرار نیست، سلام می‌تواند با کمتر از نیمی از آرای نمایندگان مجلس یا حتی نیمی از حاضران در جلسه سقوط کند. در همین حال، اطلاعات جزئی از جلسه دولت فاش شد که نشان‌دهنده رویکرد متفاوتی برای بحث در مورد عملکرد دولت نواف سلام است. سعودی‌ها، مانند واشنگتن، شنیدند که دولت لبنان در همه جبهه‌ها ناکارآمد است؛ به طوری که این دولت از زمان روی کار آمدن خود هیچ گونه کار خدماتی برای لبنان از جمله در زمینه برق و مبارزه با فساد انجام نداده و از همه مهمتر، هیچ کاری برای آزادسازی اراضی لبنان از اشغالگری صهیونیست‌ها و توقف تجاوزات این رژیم نکرده است.

علاوه بر آن، دولت لبنان نتوانسته تصویری از یک تیم منسجم با حتی اندکی اثربخشی و وحدت ارائه دهد. در این میان نکته جالب توجه اینجاست که حتی مهره‌های خود عربستان هم از دولت ناراضی هستند و احساس می‌کنند که قربانی یک فریب بزرگ شدند؛ زیرا با وجود اینکه وزارتخانه‌های کلیدی به آنها سپرده شده، اما عملاً نقش چندانی در امور داخلی و خارجی لبنان ندارند و این جوزف عون به عنوان رئیس جمهور است که در واقع قدرت را به دست گرفته و می‌خواهد خودش را به عنوان قدرتمندترین رئیس جمهور لبنان معرفی کند.

برخی از احزاب هم ترجیح دادند در جلسه دولت سکوت کنند، نه به دلیل رضایت از وضعیت، بلکه به این دلیل که احساس می‌کنند تغییر وضع موجود غیرممکن است و حاضر نیستند با استعفا، پیروزی رایگان را به دیگران واگذار کنند. عربستان سعودی از ترس اینکه زمزمه‌های مربوط به تغییر گسترده کابینه به طرحی برای تغییر دولت نواف سلام تبدیل شود، با قدرت شروع به مداخله کرد. طبق گزارش‌ها، ریاض که پیش از این از تمدید دوره پارلمان لبنان به مدت دو سال حمایت کرده بود، وعده تغییر کابینه را برای بهبود ماهیت نمایندگی سیاسی لبنانی‌ها در دولت داد.

در همین زمینه، منابع آگاه گزارش دادند که یزید بن فرحان به دنبال بهبود روابط با جبران باسیل، رئیس جریان آزاد ملی لبنان است و وعده وارد کردن نمایندگان این جریان به دولت لبنان را داده است. در واقع عربستان نمی‌خواهد رشته امور سیاسی لبنان از دست ریاض خارج شود و کارها طبق جدول زمانی طرف‌های دیگر پیش برود؛ به ویژه اینکه می‌ترسد اگر دولت نواف سلام سقوط کند، حامیان عربستان نتوانند به سرعت دولت جدیدی را در لبنان تشکیل دهند و شرایطی که با تشکیل دولت سلام همراه بود، دیگر وجود نداشته باشد.

در میان همه این افشاگری‌ها، یزید بن فرحان به لبنان بازگشته تا اوضاع را در شرایط مناسب برای کشورش قرار دهد. او از چیزهای زیادی می‌ترسد، از باز شدن درهای بحث و جدل که می‌تواند منجر به برکناری نواف سلام شود، و سپس تشکیل دولتی که با ایده‌ها و خواسته‌های عربستان همسو نیست. منابع آگاه گزارش دادند که فرستاده عربستان در لبنان به دنبال انجام یک معامله بزرگ است: تمدید دوره پارلمان تا سال ۲۰۳۰ در ازای ترمیم کابینه که جریان آزاد ملی را وارد دولت می‌کند، به شرطی که سلام تا انتخابات پارلمانی بعدی نخست وزیر باقی بماند. در همین حال هدف دیگری هم وجود دارد که یزید به دنبال دستیابی به آن است، هدفی که ممکن است در دستور کار بسیاری از نیروهای سیاسی لبنان نباشد؛ اینکه تمدید دوره پارلمان لبنان تا سال ۲۰۳۰ عملاً هرگونه احتمال بازگشت سعد حریری به عرصه سیاسی لبنان را از بین می‌برد. علت این امر آن است که عربستان نگران است سعد حریری همه خطرات را به جان بخرد و در صورت برگزاری انتخابات پارلمانی به عرصه سیاسی لبنان برگردد و اگر این اتفاق بیفتد، همه برنامه‌های سعودی‌ها در لبنان به هم می‌ریزد.