فجیره؛ مسیر جایگزین نهایی برای انتقال نفت به بازار جهانی؟

با تداوم اختلال در عبور نفتکش‌ها از تنگه هرمز، مسیرهای جایگزین انتقال نفت در خلیج فارس بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته‌اند. در این میان، بندر فجیره در امارات متحده عربی و خط لوله انتقال نفت ابوظبی به این بندر، به یکی از مهم‌ترین مسیرهای باقی‌مانده برای رساندن نفت منطقه به بازارهای جهانی، بدون عبور از تنگه هرمز، تبدیل شده‌اند. به گزارش باور خبربه نقل از تسنیم، مسدود ماندن تنگه هرمز در ماه‌های اخیر فشار قابل توجهی بر زنجیره عرضه جهانی نفت وارد کرده است. با این حال، عواملی مانند برداشت از ذخایر راهبردی آمریکا، استفاده عربستان از مسیرهای جایگزین و کاهش موقت تقاضای چین، سبب شده است اثر این اختلال با تأخیر و شدت کمتر در بازار جهانی نفت نمایان شود. اکنون اما با محدود شدن ظرفیت برخی از این گزینه‌ها، توجه بازار انرژی بیش از گذشته به مسیرهایی جلب شده که می‌توانند نفت را بدون عبور از تنگه هرمز به آب‌های آزاد منتقل کنند.

بازگشت نفت عربستان به تنگه/اختلال ینبع و افزایش صادرات نفت راس تنوره

یکی از مهم‌ترین ابزارهایی که واشنگتن برای جبران اختلال در عرضه نفت به کار گرفته، ذخایر راهبردی نفت آمریکا بوده است. بر پایه اطلاعات این تحلیل، حجم ذخایر راهبردی نفت آمریکا پس از برداشت‌های گسترده ماه‌های اخیر به حدود ۲۸۵ میلیون بشکه رسیده؛ سطحی که در بیش از چهار دهه گذشته سابقه نداشته است. استفاده گسترده از این ذخایر هرچند می‌تواند در کوتاه‌مدت بخشی از کمبود عرضه در بازار را جبران کند، اما ظرفیت بهره‌برداری مداوم از آن محدود است و کاهش این ذخایر، توان آمریکا برای واکنش به شوک‌های احتمالی بعدی در بازار انرژی را کاهش می‌دهد.

خط لوله شرق به غرب عربستان سعودی نیز از دیگر گزینه‌های مهم برای کاهش آثار بسته شدن تنگه هرمز به شمار می‌رفت. این خط لوله، نفت خام را از میادین و پایانه‌های نفتی شرق عربستان به بندر ینبع در ساحل دریای سرخ منتقل می‌کند و امکان می‌دهد نفت عربستان بدون عبور از هرمز به بازارهای جهانی برسد. ظرفیت انتقال این مسیر حدود ۴ تا ۵ میلیون بشکه در روز اعلام شده و در ماه‌های گذشته نقش مهمی در حفظ بخشی از صادرات نفت عربستان داشته است. با این حال، آسیب دیدن این زیرساخت و توقف فعالیت آن، یکی از مهم‌ترین مسیرهای جایگزین تنگه هرمز را با اختلال روبه‌رو کرده است. اهمیت این موضوع از آن‌جاست که ظرفیت مسیرهای جایگزین در مقایسه با حجم نفتی که به طور معمول از تنگه هرمز عبور می‌کند، محدود است.

عامل دیگری که در ماه‌های اخیر بر بازار نفت اثر گذاشته، کاهش چشمگیر واردات نفت چین بوده است. چین بزرگ‌ترین واردکننده نفت خام جهان است و تغییر در سطح واردات این کشور می‌تواند تأثیر مستقیمی بر تعادل عرضه و تقاضای بازار جهانی داشته باشد. بر اساس داده‌های مورد استناد این تحلیل، واردات نفت خام چین در ماه ژوئن نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود ۴۱.۳ درصد کاهش یافته و به حدود ۷.۱۲ میلیون بشکه در روز رسیده است؛ رقمی که پایین‌ترین سطح واردات این کشور طی نزدیک به یک دهه توصیف شده است. این کاهش در شرایطی رخ داد که اختلال در تنگه هرمز، عرضه جهانی نفت را تحت فشار قرار داده بود. در نتیجه، افت همزمان تقاضای چین تا حدی اثر کاهش عرضه را در بازار خنثی کرد و مانع از انتقال کامل شوک عرضه به قیمت نفت شد. با این حال، ادامه چنین روندی برای اقتصاد چین دشوار است. پالایشگاه‌های این کشور به نفت خام نیاز دارند و فعالیت اقتصادی چین نیز مستلزم دسترسی پایدار به انرژی است. از همین رو، با کاهش محدودیت‌های اولیه و تغییر شرایط بازار، روند واردات نفت چین نیز به تدریج رو به افزایش گذاشته است.

در چنین وضعیتی، بندر فجیره در ساحل دریای عمان اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده است. امارات متحده عربی دارای خط لوله‌ای است که نفت را از منطقه حبشان در ابوظبی به فجیره منتقل می‌کند. این مسیر، بدون عبور از تنگه هرمز، به دریای عمان می‌رسد و از آن‌جا امکان بارگیری نفتکش‌ها برای انتقال به بازارهای جهانی فراهم می‌شود. ظرفیت این خط لوله حدود ۱.۸ میلیون بشکه در روز است و امارات بخش قابل توجهی از صادرات نفت خود را از این مسیر انجام می‌دهد. اهمیت فجیره فقط به خط لوله انتقال نفت محدود نیست؛ این بندر یکی از مراکز مهم منطقه‌ای برای ذخیره‌سازی نفت و فرآورده‌های نفتی، اختلاط محموله‌ها و سوخت‌رسانی به کشتی‌ها نیز به شمار می‌رود. بر اساس آمارهای مورد استناد این گزارش، حجم جابه‌جایی نفت و فرآورده‌های نفتی در فجیره به بیش از ۱.۷ میلیون بشکه در روز می‌رسد. از این رو، فجیره را می‌توان یکی از مهم‌ترین گره‌های زیرساختی بازار انرژی در خارج از تنگه هرمز دانست.

تنگه هرمز از مهم‌ترین مسیرهای انتقال نفت در جهان است و بخش بزرگی از صادرات نفت کشورهای حاشیه خلیج فارس از این گذرگاه انجام می‌شود. در صورت اختلال در این تنگه، ظرفیت مسیرهای جایگزین اهمیت تعیین‌کننده‌ای پیدا می‌کند. ذخایر راهبردی آمریکا محدود هستند، مسیر شرق به غرب عربستان با اختلال روبه‌رو شده و کاهش واردات نفت چین نیز نمی‌تواند برای مدت نامحدود ادامه داشته باشد. در چنین شرایطی، مسیر ابوظبی ـ فجیره یکی از معدود راه‌های مهمی است که امکان انتقال حجم قابل توجهی از نفت خلیج فارس را به خارج از محدوده تنگه هرمز فراهم می‌کند. به همین دلیل، هرگونه اختلال احتمالی در این مسیر می‌تواند فشار بیشتری بر شبکه انتقال انرژی منطقه وارد کند.

مجموع این تحولات نشان می‌دهد که مسئله تنگه هرمز تنها به بسته شدن یک مسیر دریایی محدود نیست، بلکه توانایی بازار جهانی برای بهره‌گیری از مسیرهای جایگزین نیز نقش تعیین‌کننده‌ای دارد. آمریکا با استفاده از ذخایر راهبردی خود بخشی از فشار عرضه را جبران کرده، عربستان از مسیر خط لوله شرق به غرب برای دور زدن هرمز استفاده کرده و چین نیز با کاهش واردات خود در مقطعی از شدت فشار تقاضا بر بازار کاسته است. اما کاهش ظرفیت این گزینه‌ها باعث شده است زیرساخت‌های باقی‌مانده، از جمله مسیر انتقال نفت به فجیره، اهمیت بیشتری پیدا کنند. در نتیجه، فجیره اکنون یکی از نقاط کلیدی در معادله انرژی منطقه به شمار می‌رود؛ نقطه‌ای که در صورت تداوم اختلال در تنگه هرمز، نقش آن می‌تواند از یک مرکز تجاری و نفتی به یک گلوگاه مهم در مسیر صادرات انرژی خلیج فارس تغییر کند. با این حال، این‌که اختلال در فجیره یا هر مسیر جایگزین دیگری تا چه اندازه بر قیمت جهانی نفت، اقتصاد آمریکا و اقتصاد جهان اثر بگذارد، به عواملی مانند مدت زمان اختلال در هرمز، میزان ذخایر تجاری نفت، ظرفیت تولیدکنندگان، سطح تقاضای چین و دیگر اقتصادهای بزرگ و نیز امکان استفاده از مسیرهای جایگزین بستگی دارد.

انتهای پیام/