عقبه اجتماعی ایران؛ نیرویی که دشمن نمی‌تواند نادیده بگیرد

به گزارش باور خبر به نقل از تسنیم، پس از پیام اخیر رهبر معظم انقلاب و تأکید ایشان بر لزوم حضور چندماهه مردم در خیابان‌ها و «قدرت عقبه اجتماعی نظام»، بررسی ابعاد اجتماعی و حقوقی این موضوع از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. حضور مردم در مقاطع حساس تاریخی همواره یکی از نشانه‌های همبستگی ملی بوده و در شرایطی که کشور با تهدیدات و فشارهای خارجی مواجه است، می‌تواند به یک مؤلفه تعیین‌کننده در قدرت ملی و بازدارندگی اجتماعی تبدیل شود.

در این راستا، مجید قاسم‌کردی، حقوقدان و فعال مدنی، در گفت‌وگو با تسنیم با تأکید بر اهمیت این نگاه، معتقد است که سخنان رهبر انقلاب باید فراتر از یک توصیف مقطعی از حضور مردم در نظر گرفته شود و در چارچوب مفهوم گسترده‌تری از «سرمایه اجتماعی» و «قدرت ملی» تحلیل گردد. قاسم‌کردی بیان کرد: زمانی که رهبر انقلاب بر حضور مردم و قدرت عقبه اجتماعی تأکید می‌کنند، در واقع به یکی از بنیادی‌ترین مؤلفه‌های قدرت کشور اشاره دارند. قدرت یک ملت تنها به ظرفیت‌های نظامی، اقتصادی یا فناورانه محدود نمی‌شود؛ بلکه پشتوانه اصلی این ظرفیت‌ها، جامعه‌ای است که در بزنگاه‌های تاریخی می‌تواند انسجام، هویت و اراده ملی خود را به نمایش بگذارد.

این حقوقدان با اشاره به تجربیات تاریخی ملت ایران، بر این باور است که حضور مردم در مقاطع حساس، پیام روشنی از انسجام و همبستگی ملی به همراه دارد. به گفته او، دشمن در محاسبات خود تنها به توان سخت کشور توجه نمی‌کند؛ بلکه میزان انسجام جامعه و آمادگی آن برای ایستادگی در برابر فشارها نیز بخشی از محاسبات راهبردی است. وی تصریح کرد: وقتی جامعه‌ای در یک مقطع حساس، با وجود تمامی تفاوت‌های اجتماعی و دیدگاهی، بر منافع و مصالح مشترک خود تمرکز می‌کند، این اتفاق یک پیام مهم برای بیرون از مرزها دارد؛ اینکه قدرت ملی فقط در ساختارهای رسمی خلاصه نمی‌شود و یک پشتوانه اجتماعی گسترده نیز در کنار آن وجود دارد.

از دیدگاه این فعال مدنی، مفهوم «عقبه اجتماعی» در همین نقطه اهمیت پیدا می‌کند. عقبه اجتماعی را نمی‌توان صرفاً به تعداد افرادی که در یک اجتماع حضور دارند تقلیل داد؛ این مفهوم در معنای عمیق‌تر، شامل مجموعه‌ای از اعتماد، احساس تعلق، هویت مشترک، مسئولیت‌پذیری و آمادگی جامعه برای دفاع از منافع ملی است. قاسم‌کردی تأکید کرد: عقبه اجتماعی در واقع سرمایه‌ای است که در طول زمان شکل می‌گیرد و در لحظه بحران خود را نشان می‌دهد. حضور مردم در میدان، یکی از مهم‌ترین نمودهای این سرمایه است؛ اما ریشه آن در احساس تعلق مردم به کشور، هویت ملی و سرنوشت مشترک آنان قرار دارد.

به باور این حقوقدان، این موضوع با ساختار حقوق اساسی کشور نیز ارتباط مستقیم دارد. قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در فصل حقوق ملت، مردم را تنها مخاطب حکومت نمی‌داند، بلکه مجموعه‌ای از حقوق و آزادی‌های عمومی را برای آنان به رسمیت شناخته است. اصل ۲۷ نیز تشکیل اجتماعات و راهپیمایی‌ها را با رعایت شرایط مقرر در قانون اساسی مورد توجه قرار داده است. وی می‌گوید: یکی از نکات مهم در تحلیل حقوقی حضور مردم این است که مشارکت عمومی در ساختار حقوق اساسی کشور دارای جایگاه است. اصل ۲۷ قانون اساسی نمونه روشنی از شناسایی ظرفیت حضور اجتماعی شهروندان است. بنابراین وقتی از حضور مردم سخن می‌گوییم، با یک مفهوم صرفاً سیاسی مواجه نیستیم؛ بلکه مشارکت عمومی، در چارچوب قانون، بخشی از حیات اجتماعی و حقوق عمومی جامعه است.

این پژوهشگر حقوق همچنین تأکید دارد که وحدت ملی به معنای یکسان بودن همه دیدگاه‌ها نیست؛ جامعه ایران مانند هر جامعه زنده‌ای از دیدگاه‌ها و سلایق مختلف تشکیل شده است، اما در بزنگاه‌های ملی می‌تواند بر مؤلفه‌هایی مانند استقلال، تمامیت ارضی، امنیت، هویت ملی و منافع مشترک تمرکز کند. قاسم‌کردی در این باره گفت: وحدت واقعی، حذف تفاوت‌ها نیست؛ بلکه توانایی جامعه برای قرار گرفتن در کنار یکدیگر بر سر اصول و منافع بنیادین است. ممکن است افراد در مسائل مختلف دیدگاه‌های متفاوتی داشته باشند، اما هنگامی که پای ایران، امنیت کشور و منافع ملی به میان می‌آید، همین جامعه متکثر می‌تواند یک اراده مشترک را به نمایش بگذارد.

وی حضور مردم را از این منظر یکی از جلوه‌های تاب‌آوری ملی می‌داند و می‌افزاید: در شرایط فشار خارجی، جنگ و عملیات روانی، یکی از اهداف دشمن این است که میان جامعه شکاف ایجاد کند و درباره میزان انسجام مردم دچار محاسبه‌ای به سود خود شود. حضور مردم می‌تواند این محاسبه را تغییر دهد و نشان دهد که جامعه ایران در برابر فشار خارجی از ظرفیت قابل توجهی برای همگرایی برخوردار است. پیام رهبر انقلاب از این منظر دارای یک نکته مهم راهبردی است؛ اینکه قدرت مردم بخشی از قدرت کشور است و نباید آن را صرفاً یک پدیده اجتماعی یا تبلیغاتی تلقی کرد.

وی تصریح کرد: وقتی مردم در صحنه حاضر می‌شوند، در واقع بخشی از قدرت ملی کشور آشکار می‌شود. دشمن باید بداند که با مجموعه‌ای از نهادهای رسمی مواجه نیست؛ پشتوانه این ساختار، جامعه‌ای است که در بزنگاه‌های مهم می‌تواند وحدت و اراده خود را نشان دهد. قاسم‌کردی در ادامه به نقش اعتماد عمومی در استمرار این سرمایه اجتماعی اشاره کرد و آن را مکمل حضور مردم دانست. هر اندازه اعتماد میان جامعه و ساختارهای رسمی تقویت شود، ظرفیت مشارکت و همبستگی نیز افزایش پیدا می‌کند.

این حقوقدان گفت: حضور مردم زمانی به یک سرمایه پایدار تبدیل می‌شود که در کنار آن، اعتماد و احساس تعلق نیز وجود داشته باشد. بنابراین توجه به مردم، شنیدن مطالبات آنان و احترام به حقوق ملت، نه در تقابل با قدرت اجتماعی، بلکه در جهت تحکیم آن قرار دارد. وی با تأکید بر اینکه در شرایط فعلی، حفظ انسجام اجتماعی یک ضرورت ملی است افزود: امروز بیش از هر زمان دیگری باید بر نقاط مشترک جامعه تأکید کنیم. ایران یک مفهوم مشترک برای همه ایرانیان است و در شرایطی که تهدید خارجی متوجه کشور است، حفظ این اشتراک و تبدیل آن به همبستگی ملی اهمیت مضاعف پیدا می‌کند.

چلداوی: حضور مردم در خیابان یک صحنه از جنگ و عامل بازدارندگی است این فعال مدنی همچنین معتقد است یکی از پیام‌های مهم حضور مردم، نفی محاسباتی است که جامعه ایران را فاقد انسجام یا فاقد اراده جمعی تصور می‌کند. حضور مردم می‌تواند نشان دهد که جامعه ایران در برابر تهدید خارجی، ظرفیت بازتولید همبستگی و دفاع از منافع مشترک خود را دارد. قاسم‌کردی در پایان با تأکید بر سخنان اخیر رهبر انقلاب گفت: اگر بخواهیم مفهوم عقبه اجتماعی را در یک جمله خلاصه کنیم، باید بگوییم که قدرت یک کشور تنها آن چیزی نیست که در ساختارهای رسمی دیده می‌شود؛ بخش مهمی از قدرت ملی در جامعه‌ای نهفته است که در لحظه‌های سرنوشت‌ساز، ایران و منافع ملی را بر اختلافات فرعی مقدم می‌داند. وی تاکید کرد: حضور مردم در میدان، وقتی با آگاهی، احساس تعلق و وحدت ملی همراه می‌شود، صرفاً یک تصویر اجتماعی نیست؛ بلکه خود قدرت است. این همان سرمایه‌ای است که دشمن نمی‌تواند در محاسبات خود نادیده بگیرد.

انتهای پیام/