سایه سنگین کربن‌زدایی بر دستمزد صنایع

به گزارش باور خبربه نقل از تسنیم، سیاست‌های اقلیمی با هدف کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و تسریع سرمایه‌گذاری‌های پاک طراحی شده‌اند، اما روند کربن‌زدایی در عین حال می‌تواند به تضعیف الگویی از تولید منجر شود که طی دهه‌ها در کشورهای مختلف، به شکل‌گیری دستمزدها، اشتغال صنعتی و رفاه منطقه‌ای کمک کرده است.

یک مطالعه بین‌کشوری با عنوان “ردپای توزیعی کربن: توسعه اقتصادی، انتشار گازهای گلخانه‌ای و نابرابری درآمد در ۷۹ اقتصاد (۱۹۹۵-۲۰۲۲)” نشان می‌دهد اثرات توزیعی ناشی از این روند، احتمالاً ریشه‌ای عمیق‌تر در ساختارهای اقتصادی دارد؛ موضوعی که می‌تواند فراتر از اثر مستقیم انتشار کربن باشد. بر این اساس، افزایش انتشار CO_2 در اقتصادهای مورد بررسی، همزمان با رشد نابرابری درآمد کارگران نیز دیده می‌شود؛ به‌طوری که در مدل پایه، دو برابر شدن انتشار گازهای گلخانه‌ای سرانه با کاهش حدود سه واحدی در شاخص ضریب جینی همراه است.

نتایج این پژوهش همچنین تأکید می‌کند که این وضعیت به معنای افزایش برابری در پی آلودگی نیست، بلکه بیانگر آن است که انتشار گازهای گلخانه‌ای ویژگی‌های نظام‌های تولیدی را با خود حمل می‌کند؛ نظام‌هایی که در گذشته از مشاغل نسبتاً مولد برای کارگران کم‌برخوردار از تحصیلات دانشگاهی، اشتغال صنعتی در مقیاس بزرگ، سازوکارهای چانه‌زنی جمعی و زنجیره‌های تأمین منطقه‌ای پشتیبانی کرده‌اند. در چنین شرایطی، بخش‌هایی مانند معدن، صنایع سنگین، خدمات رفاهی، ساخت‌وساز و حمل‌ونقل می‌توانند نقش پررنگ‌تری در شکل‌دهی به توزیع درآمد داشته باشند و با کوچک شدن این فعالیت‌ها، ریسک گسترش نابرابری افزایش می‌یابد.

از سوی دیگر، پژوهشگران با تفکیک «شدت کربن» از «کل میزان مصرف انرژی» دریافتند مصرف انرژی به ازای هر نفر همچنان ارتباطی معنادارتر و تقویت‌شونده با نابرابری کمتر دارد؛ اما شدت کربنِ ترکیب سوخت، تنها رابطه‌ای ضعیف و نامطمئن نشان می‌دهد. در بررسی سطح سوخت‌ها نیز نتایج نشان می‌دهد نفت بیشترین همبستگی تخمینی، گاز رابطه‌ای متوسط و زغال‌سنگ با وجود کربن‌محوری بالا، کمترین میزان ارتباط را ثبت کرده است.

نویسندگان این یافته‌ها را بیشتر به عنوان نشانه‌ای از «تولید انرژی‌محور و سرمایه‌بر» تفسیر می‌کنند، نه مدرکی برای اینکه محتوای کربن به‌تنهایی یک اثر توزیعی منحصربه‌فرد دارد. به گفته آنان، اقتصادهایی که حول استفاده گسترده از سوخت‌های فسیلی سازمان یافته‌اند، ساختارهای بازار کار را به شیوه‌ای توسعه داده‌اند که معمولاً با توزیع درآمد فشرده‌تر هم‌راستاست.

با این حال، چون سیاست‌های اقلیمی همچنان بخش‌ها را بر پایه میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای هدف‌گذاری می‌کنند، صنایع پرمصرف انرژی در معرض بازسازی و تغییر جدی قرار خواهند گرفت. کارشناسان معتقدند سطح توسعه کشورها می‌تواند تا حد قابل توجهی قدرت این رابطه را تغییر دهد؛ به‌طوری که در کشورهای با درآمد متوسط رو به بالا، ارتباط تخمینی میان انتشار گازهای گلخانه‌ای و نابرابری (ضریب ۴٫۳۶۳-) تقریباً دو برابر بیشتر از کشورهای با درآمد متوسط رو به پایین (ضریب ۲٫۰۹۴-) است.

این الگو با تجربه تاریخی اقتصادهای صنعتی بالغ که دستمزدهای بالاتر و نیروی کار سازمان‌یافته‌تری دارند سازگار است، در حالی که در کشورهای فقیرتر، نقش پررنگ‌تر اقتصاد غیررسمی و ضعف نهادهای کارگری موجب کاهش اثرگذاری این رابطه می‌شود.

همچنین مطالعه مورد اشاره نشان می‌دهد شدت این ارتباط برای «نابرابری درآمد بازار» (پیش از مالیات و انتقالات) قوی‌تر از «نابرابری درآمد قابل تصرف» است؛ نتیجه‌ای که نشان می‌دهد ریشه این رابطه بیشتر در شیوه تولید درآمد قرار دارد تا در مکانیسم‌های توزیع مجدد توسط دولت‌ها.

پژوهشگران در ادامه به محدودیت‌های آماری و افق زمانی تغییرات ساختاری اشاره می‌کنند؛ از جمله اینکه ۴۴ مورد از ۷۹ اقتصاد بررسی‌شده مربوط به اروپا و آسیای مرکزی است و نمونه تنها شامل یک اقتصاد از آسیای جنوبی و دو اقتصاد از آفریقای زیرصحرا می‌شود. همچنین آزمون‌های علیت در سطح سالانه، رابطه پیش‌بینی‌کننده معناداری در کوتاه‌مدت نشان نمی‌دهند، اما تخمین‌های پویای پنج‌ساله همچنان اثر معکوس را حفظ می‌کند؛ موضوعی که احتمال ظهور تدریجی تغییرات در تولید، اشتغال و نهادهای چانه‌زنی طی گذر زمان را تقویت می‌کند.

در نهایت، این تحقیق بر ضرورت اتکای سیاست‌های گذار عادلانه به برنامه‌های بازآموزی، صندوق‌های توسعه منطقه‌ای و حمایت از درآمد تأکید می‌کند. برای دولت‌ها صرفاً شمارش «مشاغل سبز» کافی نخواهد بود، بلکه باید کیفیت، سطح دستمزد، قدرت چانه‌زنی و موقعیت جغرافیایی شغل‌های جدید نیز تضمین شود تا مناطق صنعتی سابق دچار فرسایش پایه‌های اقتصادی نشوند.