رازهای کالابرگ: نقش پول بنزین در این معادله چیست؟

اقتصادی به گزارش باور خبر به نقل از خبرگزاری تسنیم، افزایش اعتبار کالابرگ به یکی از تصمیمات کلیدی دولت در زمینه معیشت تبدیل شده است. این تصمیم از یک سو به رشد هزینه سبد کالا و کاهش قدرت خرید اعتبار فعلی مرتبط است و از سوی دیگر با چالش تأمین منابع پایدار مواجه است. وزیر اقتصاد حداقل افزایش ۳۰۰ هزار تومانی را مطرح کرده و سخنگوی دولت نیز اعلام کرده است که از نیمه مهرماه، افزایش اعتبار کالابرگ برای بخشی از مردم انجام خواهد شد.

در این شرایط، دولت یک منبع جدید را به معادله معیشت اضافه کرده است؛ درآمد حاصل از افزایش نرخ سوم بنزین. سخنگوی دولت اعلام کرده است که منابع حاصل از اصلاح نرخ سوم بنزین برای حمایت معیشتی از مردم هزینه خواهد شد. با این حال، باید توجه داشت که منابع بنزین نباید با منابع فعلی کالابرگ یکی دانسته شود. درآمد حاصل از افزایش نرخ سوم بنزین، منبعی جدید برای حمایت معیشتی است، در حالی که اجرای طرح کالابرگ بر پایه منابعی انجام می‌شود که از قبل برای آن پیش‌بینی شده است. به همین دلیل، در حال حاضر نمی‌توان درآمد بنزین را به عنوان منبعی برای کاهش شکاف مالی کالابرگ در نظر گرفت. دولت هنوز رقم درآمد قابل تحقق از نرخ سوم بنزین و سهمی که مستقیماً به افزایش اعتبار کالابرگ اختصاص خواهد یافت، اعلام نکرده است.

مسئله کالابرگ تنها به افزایش ۳۰۰ هزار تومانی محدود نمی‌شود. وزیر اقتصاد اعلام کرده است که برای حدود ۴۰ تا ۴۴ میلیون نفر که بر اساس معیارهای درآمدی و دارایی شناسایی شده‌اند، افزایش اعتبار کالابرگ در نظر گرفته شده و حداقل افزایش مورد انتظار ۳۰۰ هزار تومان است. اگر فرض کنیم تمام ۴۴ میلیون نفر مشمول افزایش ۳۰۰ هزار تومانی شوند، هزینه این افزایش ماهانه ۱۳.۲ همت خواهد بود. اگر این رقم برای یک سال ادامه پیدا کند، هزینه جدید به ۱۵۸.۴ همت می‌رسد. اما این عدد تنها هزینه «افزایش» اعتبار است و نباید با منابع مورد نیاز برای ادامه اصل طرح کالابرگ اشتباه گرفته شود. از دی‌ماه ۱۴۰۴ تا تیرماه ۱۴۰۵، حدود ۶۰۸ همت منابع در اختیار طرح قرار گرفته و حدود ۶۰۲ همت برای هفت مرحله کالابرگ مصرف شده است. در همین بازه، هزینه تأمین سبد ۱۱ قلم کالای مشمول طرح حدود ۶۷ درصد افزایش داشته است. همچنین برآورد شده است که ادامه اجرای کالابرگ در شش ماه باقی‌مانده سال بیش از ۶۰۰ همت منابع نیاز دارد. بنابراین دولت با دو هزینه متفاوت روبه‌روست؛ نخست، تأمین منابع لازم برای ادامه خود طرح و دوم، تأمین پول مورد نیاز برای افزایش اعتبار هر فرد.

نرخ سوم بنزین از بامداد ۱۷ شهریور به ۱۰ هزار تومان افزایش یافت و سهمیه‌های ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی بدون تغییر باقی ماند. دولت اعلام کرده است که درآمد حاصل از این افزایش قیمت صرف معیشت مردم خواهد شد. سخنگوی دولت نیز تأکید کرده است که منابع حاصل از اصلاح نرخ سوم بنزین برای حمایت معیشتی از مردم هزینه خواهد شد. با این حال، باید میان «اختصاص درآمد بنزین به معیشت» و «اختصاص مستقیم این درآمد به کالابرگ» تفاوت گذاشت. اظهارات دولت ارتباط این درآمد با حمایت معیشتی را تأیید می‌کند، اما رقم مشخصی برای سهم کالابرگ اعلام نشده است. در نتیجه، نمی‌توان فعلاً گفت درآمد بنزین قرار است تمام ۱۵۸ همت هزینه افزایش اعتبار برای ۴۴ میلیون نفر را تأمین کند. این عدد تنها یک محاسبه سناریویی است و تا زمانی که میزان درآمد بنزین و سهم اختصاص‌یافته به کالابرگ مشخص نشود، نمی‌توان آن را منبع قطعی دانست.

در طرف دیگر این معادله، منابعی قرار دارند که برای اجرای کالابرگ در نظر گرفته شده‌اند. در چهار ماه نخست اجرای برنامه جدید، حدود ۳۵۸ همت منابع برای کالابرگ در نظر گرفته شده و حدود ۳۴۴ همت هزینه شده است. بخشی از منابع نیز از محل صندوق توسعه ملی تأمین شده و منابع واقعی هدفمندی یارانه‌ها برای کالابرگ در این دوره حدود ۱۲۹ همت بوده است. از سوی دیگر، رئیس سازمان برنامه و بودجه اعلام کرده است که اگر روند درآمدهای نفتی ادامه پیدا کند، منابع قابل دسترس کالابرگ تا پایان سال حدود ۴.۶ میلیارد دلار، معادل حدود ۵۵۰ همت، خواهد بود و برای تداوم برنامه با حدود ۴۱۲ همت کسری منابع مواجه خواهیم بود. او تأکید کرده است که اگر منابع بیشتری نیز به طرح اضافه شود، این کسری افزایش خواهد یافت. این ارقام نشان می‌دهد که مسئله اصلی منابع کالابرگ، حتی پیش از محاسبه درآمد جدید بنزین، یک مسئله بزرگ و مستقل است.

دولت برای افزایش اعتبار کالابرگ تنها روی یک منبع حساب نکرده است. در بررسی‌های انجام‌شده، مسیرهایی مانند مطالبات دولت از بخش گاز صنایع، صرفه‌جویی در مصرف سوخت، بازتنظیم یارانه‌های حمایتی دهک‌های پردرآمد و مطالبات خارجی دولت نیز مطرح شده است. به این ترتیب، دولت برای افزایش کالابرگ به دنبال مجموعه‌ای از منابع است و درآمد بنزین تنها یکی از منابع جدید مطرح‌شده در این چارچوب است؛ نه اینکه کل هزینه طرح از محل بنزین تأمین شود. این تفکیک برای محاسبه منابع اهمیت زیادی دارد. اگر درآمد بنزین را بدون اعلام رقم قطعی آن مستقیماً به منابع کالابرگ اضافه کنیم، تصویر مالی طرح دقیق نخواهد بود.

حساب ساده است. اگر ۴۴ میلیون نفر هر کدام ۳۰۰ هزار تومان اعتبار بیشتر دریافت کنند، دولت ماهانه باید ۱۳.۲ همت منابع جدید تأمین کند. اگر این افزایش فقط برای سه ماه پایانی سال اجرا شود، هزینه آن ۳۹.۶ همت خواهد بود. برای شش ماه، ۷۹.۲ همت و برای یک سال، ۱۵۸.۴ همت منابع جدید نیاز است. برای ۴۰ میلیون نفر نیز هزینه ماهانه ۱۲ همت و هزینه سالانه ۱۴۴ همت خواهد بود. همچنین به ازای هر ۱۰۰ هزار تومان افزایش بیشتر در اعتبار، در صورت شمول ۴۴ میلیون نفر، ماهانه ۴.۴ همت هزینه جدید ایجاد می‌شود. البته باید توجه کرد که این اعداد، هزینه افزایش اعتبار هستند؛ نه کل هزینه کالابرگ.

فشار برای افزایش اعتبار از آنجا بیشتر شده که قیمت سبد کالابرگ رشد قابل توجهی داشته است. هزینه سبد ۱۱ قلم کالای مشمول طرح از دی‌ماه ۱۴۰۴ تا مردادماه ۱۴۰۵ حدود ۶۷ درصد افزایش یافته و در نتیجه پوشش هزینه سبد با اعتبار یک میلیون تومانی از ۴۴ درصد به ۲۶ درصد کاهش پیدا کرده است. به همین دلیل، افزایش ۳۰۰ هزار تومانی لزوماً به معنای جبران کامل کاهش قدرت خرید کالابرگ نیست. اعتبار یک میلیون تومانی در صورت افزایش ۳۰۰ هزار تومانی به یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومان می‌رسد، در حالی که هزینه سبد در این مدت رشد بسیار بیشتری داشته است. همچنین پیشنهاد شده است که افزایش اعتبار به شکل پلکانی و هدفمند انجام شود و دهک‌های پایین و افراد تحت پوشش نهادهای حمایتی در اولویت قرار گیرند. در یکی از سناریوهای مطرح‌شده، افزایش ۲۵ درصدی اعتبار یک میلیون تومانی برای همه مشمولان فعلی در شش ماه باقی‌مانده سال حدود ۱۳۰ همت منابع جدید نیاز دارد.

در نهایت، پول کالابرگ از کجا می‌آید؟ پاسخ فعلی را باید در دو بخش دید. منابع اجرای خود کالابرگ یک حساب جداست و برای ادامه طرح به صدها همت منابع نیاز دارد. در کنار آن، درآمد حاصل از افزایش نرخ سوم بنزین یک منبع جدید برای حمایت معیشتی است که دولت اعلام کرده آن را به مردم بازمی‌گرداند. بنابراین نباید این دو حساب را با هم مخلوط کرد. دولت اگر بخواهد افزایش ۳۰۰ هزار تومانی را برای ۴۴ میلیون نفر اجرا کند، در حالت سالانه با ۱۵۸.۴ همت هزینه جدید روبه‌رو می‌شود. اما اینکه چه مقدار از این هزینه از محل بنزین تأمین شود، هنوز مشخص نیست. دولت باید میزان درآمد خالص حاصل از نرخ سوم بنزین و سهمی را که مستقیماً به کالابرگ اختصاص می‌دهد اعلام کند تا بتوان این بخش از منابع را در محاسبات وارد کرد. در طرف دیگر، هزینه استمرار خود طرح قرار دارد که برای شش ماه باقی‌مانده سال بیش از ۶۰۰ همت برآورد شده است. به این ترتیب، معادله مالی کالابرگ فعلاً سه جزء دارد؛ منابع موجود برای ادامه طرح، هزینه جدید ناشی از افزایش اعتبار و درآمد جدید بنزین که دولت وعده داده به معیشت مردم بازگرداند. تا زمانی که دولت رقم نهایی اعتبار، تعداد دقیق مشمولان و سهم مشخص درآمد بنزین را اعلام نکند، ارقام مربوط به افزایش کالابرگ را باید در قالب سناریو دید، نه هزینه یا منبع قطعی. در واقع، سؤال اصلی دیگر فقط این نیست که «کالابرگ چقدر افزایش پیدا می‌کند»؛ بلکه این است که چه مقدار منبع پایدار برای این افزایش وجود دارد و درآمد جدید بنزین دقیقاً چه سهمی از این هزینه را پوشش خواهد داد.

انتهای پیام/