خوراک پالایشگاه؛ کلید قیمت‌گذاری و تأثیر بر سودآوری

اقتصادی به گزارش باور خبر به نقل از خبرگزاری تسنیم، نرخ خوراک پالایشگاه‌ها یکی از عوامل کلیدی در تعیین سودآوری این صنعت به شمار می‌آید و تأثیر مستقیم بر رفتار سهام پالایشی در بازار سرمایه دارد. هر گونه تغییر در قیمت یا فرمول محاسبه خوراک می‌تواند فاصله میان بهای تمام‌شده نفت خام و ارزش فرآورده‌های تولیدی را تحت تأثیر قرار دهد و به تبع آن، حاشیه سود پالایشگاه‌ها را تغییر دهد. به طور ساده، خوراک به نفت خام یا میعاناتی اشاره دارد که پالایشگاه‌ها خریداری و وارد فرآیند پالایش می‌کنند. پالایشگاه‌ها با تبدیل این ماده اولیه به محصولاتی نظیر بنزین، گازوئیل، نفت سفید، سوخت جت، نفت کوره و وکیوم‌باتوم، از محل اختلاف ارزش محصولات و هزینه‌های نفت خام و عملیاتی خود درآمد کسب می‌کنند.

در ادبیات صنعت پالایش، رابطه میان قیمت خوراک و قیمت فرآورده‌ها با مفاهیمی چون حاشیه پالایش و به طور ساده‌تر با «کرک‌اسپرد» سنجیده می‌شود. اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA) نیز حاشیه پالایش را به عنوان تفاوت میان ارزش فرآورده‌های تولیدی و هزینه نفت خام تعریف می‌کند و یکی از معیارهای شناخته‌شده آن، کرک‌اسپرد است. از این منظر، افزایش نرخ خوراک لزوماً به معنای کاهش سود پالایشگاه نیست؛ اگر قیمت فرآورده‌ها و حاشیه پالایش همزمان افزایش یابد، پالایشگاه می‌تواند هزینه‌های خوراک را جبران کند. اما مشکل زمانی پیش می‌آید که قیمت خوراک سریع‌تر از ارزش فرآورده‌ها افزایش یابد. در این شرایط، حاشیه سود کاهش می‌یابد و این موضوع می‌تواند در صورت‌های مالی و در نهایت در ارزش‌گذاری سهام شرکت‌های پالایشی تأثیر بگذارد.

دنیا چگونه قیمت خوراک را تعیین می‌کند؟ در بازارهای بزرگ نفتی، قیمت نفت خام پالایشگاه‌ها معمولاً به صورت یک عدد ثابت و اداری تعیین نمی‌شود، بلکه به یک قیمت مرجع بین‌المللی مرتبط است. کیفیت نفت خام، مقصد، شرایط بازار و تفاوت میان انواع نفت نیز در تعیین قیمت نهایی نقش دارند. به عنوان مثال، شرکت آرامکوی عربستان برای فروش نفت خود به مناطق مختلف جهان از سازوکار «قیمت رسمی فروش» یا OSP استفاده می‌کند. این قیمت بر مبنای یک شاخص مرجع و یک «دیفرانسیل» تعیین می‌شود. برای بازار آسیا، نفت خام عربستان به شاخص‌های دبی و عمان مرتبط است و برای اروپا و آمریکا نیز شاخص‌های مرجع متفاوتی مورد استفاده قرار می‌گیرد. شرکت ملی نفت ابوظبی (ADNOC) نیز در سال ۲۰۲۶ روش قیمت‌گذاری نفت خام خود را تغییر داده و اعلام کرده است که از نوامبر ۲۰۲۶ قیمت برخی گریدهای نفت ابوظبی بر مبنای قیمت ماه جاری شاخص Platts Dubai به اضافه یک دیفرانسیل اعلامی تعیین خواهد شد. بنابراین، یک الگوی مهم در بازار جهانی این است که قیمت خوراک پالایشگاه تا حد زیادی به شاخص‌های شفاف بازار، کیفیت نفت خام و شرایط عرضه و تقاضا مرتبط باشد.

در ایران نیز در سال‌های اخیر تلاش شده است که قیمت خوراک پالایشگاه‌ها بر مبنای قیمت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی تعیین شود. یکی از اصلاحات مهم، تغییر مبنای قیمت‌گذاری از قیمت صادراتی نفت خام به قیمت‌های منتشرشده در منابع بین‌المللی و شاخص‌های منطقه خلیج فارس بوده است؛ دلیل اصلی این تغییر نیز مشکلات تعیین به‌موقع قیمت صادراتی در شرایط تحریم عنوان شده است.

چرا فرمول از خود نرخ مهم‌تر است؟ برای بازار سرمایه، شاید مهم‌تر از اینکه نرخ خوراک امروز چند دلار یا چند درصد تغییر کرده، این باشد که فرمول آن چگونه تعیین می‌شود و چقدر قابل پیش‌بینی است؛ زیرا شرکت پالایشی برای سرمایه‌گذاری، برنامه تولید و برآورد سودآوری نیازمند پیش‌بینی‌پذیری است. بنابراین اگر نرخ خوراک و نرخ فرآورده‌ها با یک سازوکار روشن و قابل محاسبه تعیین شوند، تحلیلگر می‌تواند حاشیه سود آینده شرکت را برآورد کند. اما اگر مبنای محاسبه مرتبا تغییر کند یا تصمیم‌های مقطعی جای فرمول را بگیرد، عدم‌قطعیت افزایش می‌یابد. این موضوع در ماه‌های اخیر نیز اهمیت پیدا کرده است. در مردادماه ۱۴۰۵، در پی انتشار اخبار و شایعات درباره تغییر دستورالعمل قیمت‌گذاری خوراک و فرآورده‌های نفتی، یکی از شرکت‌های پالایشی در اطلاعیه شفاف‌سازی اعلام کرد که تا آن زمان دستورالعمل جدیدی ابلاغ نشده و مبنای محاسبات همان دستورالعمل تمدیدشده است. در شهریورماه نیز بر اساس نامه وزارت نفت که در اطلاعیه پالایش نفت تهران منعکس شد، مبانی محاسبه نرخ خوراک نفت خام و فرآورده‌های اصلی پالایشگاه‌ها بر اساس آخرین ابلاغیه موجود تشریح شد و کیفیت و حجم خوراک و فرآورده‌ها نیز در محاسبات مورد توجه قرار گرفت.

اثر نرخ خوراک بر بورس اهمیت این موضوع برای سهامدار از اینجا آغاز می‌شود که بازار سرمایه به سود آینده نگاه می‌کند. بنابراین اگر سرمایه‌گذاران به این نتیجه برسند که افزایش نرخ خوراک بدون رشد متناسب قیمت فرآورده‌ها اتفاق خواهد افتاد، انتظار سودآوری پالایشگاه‌ها کاهش پیدا می‌کند و این موضوع می‌تواند بر ارزش‌گذاری سهام آنها فشار وارد کند. برعکس، اگر افزایش قیمت نفت خام با رشد قیمت فرآورده‌ها و حاشیه پالایش همراه باشد، الزاما اثر منفی بر صنعت پالایش نخواهد داشت. داده‌های بازار جهانی نیز نشان می‌دهد حاشیه پالایش می‌تواند به اندازه قیمت نفت اهمیت داشته باشد. برای نمونه، گزارش‌های منتشر شده نشان می‌دهد در سه‌ماهه سوم ۲۰۲۶، هم قیمت نفت خام و هم حاشیه پالایش در بازارهای جهانی افزایش داشته و رشد کرک‌اسپرد فرآورده‌هایی مانند بنزین، سوخت دیزل و سوخت جت، از عوامل مهم تقویت انگیزه پالایشگاه‌ها برای افزایش تولید بوده است. از این منظر، تحلیل سهم پالایشی تنها با نگاه کردن به قیمت نفت خام اشتباه است و باید همزمان قیمت خوراک، قیمت فرآورده‌ها، کرک‌اسپرد، ترکیب تولید، نرخ ارز، کیفیت نفت خام، هزینه‌های پالایش و سیاست‌های دولت را در نظر گرفت.

نرخ بالا یا نرخ غیرقابل پیش‌بینی؟ از نگاهی دیگر، بحث بر سر نرخ خوراک نباید فقط به دوگانه «نرخ پایین به نفع پالایشگاه» و «نرخ بالا به نفع دولت» محدود شود؛ زیرا یک صنعت بزرگ پالایشی برای سرمایه‌گذاری بلندمدت، بیش از هر چیز به یک فرمول شفاف، پایدار و قابل پیش‌بینی نیاز دارد. بر این اساس، اگر دولت قیمت خوراک را به شاخص‌های معتبر جهانی متصل کند و در کنار آن سازوکار قیمت‌گذاری فرآورده‌ها نیز شفاف باشد، بازار می‌تواند سودآوری شرکت‌های پالایشی را با دقت بیشتری تحلیل کند. در نهایت، برای سهامدار پالایشی، پرسش کلیدی این نیست که «خوراک گران شد یا ارزان؟»، بلکه پرسش مهم‌تر این است که پس از تغییر نرخ خوراک، حاشیه سود پالایشگاه چه تغییری می‌کند؟ متغیری که در نهایت می‌تواند فاصله میان یک خبر قیمتی و یک تغییر واقعی در سود شرکت را مشخص کند.

انتهای پیام/