حساب‌های مازاد ممنوع؛ بانک‌ها با وام‌های جدید چه تدبیری می‌اندیشند؟

به گزارش باور خبر به نقل از تسنیم، در حالی که بانک مرکزی با اجرای سیاست جدید ساماندهی حساب‌های بانکی به دنبال کاهش حساب‌های راکد و مازاد است، برخی مشتریان هنگام دریافت تسهیلات با یک تناقض جدی مواجه شده‌اند؛ بانکی که از یک سو مشتری را به بستن حساب‌های اضافی تشویق می‌کند، از سوی دیگر برای پرداخت وام از همان مشتری می‌خواهد که حساب جدیدی افتتاح کند. این تناقض زمانی بیشتر به چشم می‌آید که مشتری از قبل در همان بانک چند حساب فعال داشته باشد. با این حال، برخی شعب در زمان تشکیل پرونده تسهیلات اعلام می‌کنند که وام‌گیرنده باید در همان شعبه حساب جدیدی باز کند و در برخی موارد حتی چنین درخواستی از ضامن نیز مطرح می‌شود.

اگر مشتری در همان بانک حساب فعال دارد، چرا برای دریافت تسهیلات باید یک حساب دیگر به حساب‌های خود اضافه کند؟ سیاست ساماندهی حساب‌ها با هدف مشخصی اجرا شده است؛ جلوگیری از انباشت حساب‌های غیرضروری و تعیین تکلیف حساب‌های راکد. اما وقتی مشتری برای بستن حساب‌های قدیمی تحت فشار قرار می‌گیرد و همزمان برای دریافت تسهیلات به افتتاح حساب جدید هدایت می‌شود، این سؤال مطرح می‌شود که این سیاست در نهایت قرار است چه مشکلی را حل کند؟ اگر قرار است تعداد حساب‌ها کاهش پیدا کند، ایجاد حساب جدید برای مشتری دارای حساب فعال باید دلیل مشخصی داشته باشد. از سوی دیگر، نمی‌توان هر درخواست شعبه را به محدودیت‌های قانونی نسبت داد. اگر بانک واقعاً برای پرداخت تسهیلات به یک حساب مشخص نیاز دارد، باید این ضرورت برای مشتری روشن شود؛ اینکه چرا حساب موجود قابل استفاده نیست و چرا افتتاح حساب جدید ضرورت دارد.

نکته مهم اینجاست که مقررات جدید بانک مرکزی برای چنین شرایطی بدون راهکار نیست. بر اساس توضیحات بانک مرکزی، داشتن حساب راکد یا تعداد بالای حساب نباید مانع دریافت تسهیلات شود. در صورتی که مشتری به دلیل محدودیت‌های مربوط به تعداد حساب‌ها امکان افتتاح حساب عادی جدید نداشته باشد، اما برای دریافت خدمتی مانند تسهیلات به حساب نیاز داشته باشد، امکان استفاده از حساب با دوره استفاده محدود پیش‌بینی شده است. بنابراین، نمی‌توان صرف وجود حساب راکد یا تعدد حساب را دلیلی برای متوقف کردن فرآیند دریافت تسهیلات دانست. این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که در صورت اجرای صحیح مقررات، مشتری نباید بین دو انتخاب گرفتار شود؛ یا حساب‌های قدیمی خود را ببندد و در زمان دریافت وام با مانع مواجه شود، یا برای دریافت تسهیلات دوباره یک حساب جدید باز کند و عملاً با همان مشکلی روبه‌رو شود که سیاست ساماندهی قرار بود آن را برطرف کند.

موضوع دیگری که نیازمند شفاف‌سازی است، الزام برخی ضامنان به افتتاح حساب در شعبه تسهیلات‌دهنده است. ضامن برای تضمین بازپرداخت تسهیلات وارد فرآیند بانکی می‌شود. اگر بانک برای انجام عملیات مشخصی مانند برداشت اقساط یا ثبت تعهدات به حساب نیاز دارد، باید مشخص شود این حساب چه ضرورتی دارد و آیا حساب فعال موجود در همان بانک نمی‌تواند این نیاز را برطرف کند. در غیر این صورت، این شائبه شکل می‌گیرد که افتتاح حساب جدید به یک رویه شعبه‌ای تبدیل شده است؛ رویه‌ای که ممکن است با هدف کلان بانک مرکزی برای کاهش حساب‌های مازاد همخوانی نداشته باشد.

ماجرا در واقع به یک دوگانگی در تجربه مشتریان بانکی تبدیل شده است. از یک طرف، بانک مرکزی به دنبال کاهش حساب‌های مازاد و راکد است و سامانه «حسام» نیز برای ساماندهی همین حساب‌ها راه‌اندازی شده است. از طرف دیگر، مشتری برای دریافت تسهیلات با درخواست افتتاح حساب جدید مواجه می‌شود؛ حتی زمانی که در همان بانک حساب فعال دارد. اگر حساب جدید واقعاً ضرورت فنی دارد، باید ضابطه آن روشن باشد. اگر چنین ضرورتی وجود ندارد، چرا مشتری باید حساب دیگری افتتاح کند؟ پاسخ به این سؤال صرفاً یک موضوع اداری نیست؛ بلکه به اعتبار اجرای سیاست ساماندهی حساب‌های بانکی مربوط می‌شود.

اکنون انتظار اصلی از بانک مرکزی، شفاف‌سازی درباره یک موضوع مشخص است، آیا بانک‌ها و شعب آنها مجازند مشتری دارای حساب فعال را برای دریافت تسهیلات ملزم به افتتاح حساب جدید کنند؟ اگر پاسخ مثبت است، مبنای مقرراتی این الزام چیست و چرا باید مشتری دارای حساب فعال، حساب دیگری افتتاح کند؟ اگر پاسخ منفی است، بانک مرکزی باید مشخص کند مشتری در صورت مواجهه با چنین درخواستی از سوی شعبه، چگونه می‌تواند موضوع را پیگیری و تخلف احتمالی را گزارش کند. ساماندهی حساب‌های بانکی زمانی معنا پیدا می‌کند که همه اجزای شبکه بانکی در یک مسیر حرکت کنند. نمی‌توان از مشتری خواست حساب‌های مازاد خود را ببندد و همزمان در فرآیند دریافت تسهیلات، او را به افتتاح حساب تازه سوق داد. در نهایت، مسئله اصلی تعداد حساب‌های مشتری نیست؛ مسئله این است که قاعده واحدی بر شبکه بانکی حاکم باشد و مشتری بداند برای دریافت یک خدمت بانکی دقیقاً چه چیزی از او خواسته می‌شود و این درخواست بر اساس کدام مقرره است. اگر قرار است حساب‌های مازاد جمع شوند، بانک‌ها نباید در فرآیند پرداخت تسهیلات، دوباره به تولید حساب‌های جدید دامن بزنند.