ترمیم سرمایه اجتماعی نظام؛ بزرگ‌ترین دستاورد پس از جنگ

سیاسی به گزارش باور خبر به نقل از تسنیم، محمدحسین صفارهرندی، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام، در نشست علمی «الزامات حکمرانی در دوره پساجنگ» و مراسم رونمایی از کتاب «حکمرانی از نظر تا عمل» به اهمیت افزایش و ترمیم سرمایه اجتماعی نظام اشاره کرد و گفت: به نظر من، نخستین دستاورد جنگ‌های اخیر، ترمیم سرمایه اجتماعی نظام است که پیش از این به شدت آسیب دیده بود. البته وقتی از آسیب دیدن سرمایه اجتماعی نظام صحبت می‌کنیم، به این معنا نیست که ذاتاً آسیب‌زاست یا هر روز کوچک‌تر می‌شود؛ بلکه تغییرات دولت‌ها و نحوه تعامل آنها با مردم در این زمینه تأثیرگذار بوده است.

وی افزود: بعد از وقوع جنگ، تنها چند هفته پس از جنگ ۱۲ روزه، ارزیابی‌ها نشان داد که سرمایه اجتماعی به‌صورت جهشی ترمیم شده است. اگر بخواهیم سرمایه اجتماعی را در قالب اعتماد عمومی، اعتماد به نظام، اعتماد میان مردم، امید به آینده، مشارکت و حس مشارکت‌جویی مردم برای اداره کشور ارزیابی کنیم، به‌وضوح شاهد ارتقای آن هستیم.

عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام ادامه داد: اگر بخواهیم این موضوع را به‌صورت عددی بیان کنیم، سرمایه اجتماعی نظام که در شرایط نزولی قرار گرفته بود، حدوداً پس از جنگ به بالای ۵۰ درصد رسید. این موضوع به معنای جهش در اعتماد عمومی، اعتماد به نظام، اعتماد میان مردم، امید به آینده و حس مشارکت‌جویی مردم برای اداره کشور است؛ مؤلفه‌هایی که در شرایط کنونی در معرض آسیب قرار دارند.

صفارهرندی گفت: در آن زمان و پس از جنگ ۱۲ روزه، وقتی در میان مردم حضور می‌یافتیم، آنچه می‌دیدیم امیدواری بود به اینکه نیروهای مسلح توان پاسخگویی به دشمن را دارند و نظام می‌تواند در برابر قدرت‌های بزرگ جهان ایستادگی کند و به این ترتیب، اعتماد به نظام نیز تقویت شد.

وی تصریح کرد: مردم وقتی می‌بینند مسئولان پای حل مشکلات ایستاده‌اند، رهبر شهید نیز با سخنان خود امید را به جامعه منتقل کردند و موجب افزایش امید اجتماعی شدند. همچنین با حضورشان در محل‌هایی که محل دیدارهای ایشان بوده، این پیام را منتقل می‌کردند که در صورت بروز آسیب‌های بیرونی، نباید از صحنه خارج شد و عقب‌نشینی کرد، بلکه باید در میدان حضور داشت. این مسئله به‌خوبی برای مردم قابل مشاهده بود که مسئولین ما این‌گونه نیستند که در برابر فشارها فرار کنند.

عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام خاطرنشان کرد: پس از وقوع جنگ ۱۲ روزه، امیدهای زیادی ایجاد شد و اعتماد قابل‌توجهی به نظام شکل گرفت، اما به واسطه برخی کم‌کاری‌ها و اشتباهات ما و مهم‌تر از آن، تدارک دشمن که به‌صورت سنجیده و آگاهانه صورت گرفته بود، این سرمایه اجتماعی بار دیگر در معرض آسیب قرار گرفت.

وی افزود: در کودتا یا شبه‌کودتای ۱۸ و ۱۹ دی، می‌بینیم که دشمن چقدر حساب‌شده وارد شد. تصور آنها این بود که یک ضربه نظامی می‌تواند ما را از پا درآورد و پس از آن، یک آشوب داخلی شکل بگیرد. این ابتدا ایده اسرائیل بود و آمریکایی‌ها را متقاعد کردند که با یک ضربه نظامی می‌توان مردم ایران را به حرکت واداشت، اما این طرح نتیجه نداد و انسجام اجتماعی شکل گرفت.

صفارهرندی ادامه داد: این بار ایده آمریکایی‌ها این بود که ابتدا محیط داخلی را با تحریک به آشوب بکشانند و بعد عملیات نظامی را دنبال کنند. در چنین شرایطی، سرمایه اجتماعی که ترمیم شده بود، بار دیگر به‌شدت آسیب‌پذیر می‌شود و جامعه مستعد تحرکات شیطنت‌آمیز دشمن بیرونی خواهد شد.

وی تأکید کرد: تردیدی در این نیست که با توجه به مطالبی که خودشان مطرح کردند، به نیروهای آشوبگر وعده داده بودند که از نقاط مختلف، امکانات و تجهیزات تسلیحاتی در اختیار آنها قرار دهند و حتی از آنها گله می‌کردند که چرا این امکانات را برنداشتید. بر اساس همین موضوع می‌توان برداشت کرد که از برخی نقاط، امکانات و تجهیزات مورد انتظار به آنها نرسیده است. آمریکایی‌ها چندین بار این موضوع را مطرح کردند که چرا نیامدید و تجهیزات دریافت نکردید.

صفارهرندی با تأکید بر اینکه مردم باید احساس کنند نظام در مسیر حل مشکلات قرار دارد، گفت: این تزلزل ناشی از آن است که سیاست‌هایی که ما برای ارتباط با مردم، پاسخگویی به نیازهای آنها و برآوردن نیازهای آنها اتخاذ می‌کنیم، باید مداوم باشد و نقطه‌ای نباشد. مردم باید احساس کنند که نظام در مسیری برای حل مشکلات قرار گرفته است.

وی ادامه داد: من معتقدم بخشی از این موضوع به «آیین حکمرانی» ما در موضوعات مختلف بازمی‌گردد. شما باید موضوع حکمرانی را از حکومت متفاوت بدانید. اینکه مثلاً حکمرانی ما در مقوله تأمین مواد غذایی چگونه باید باشد؟ قواعد حاکم بر تأمین نیازهای اساسی را باید در اینجا مشخص کنیم. روشن است که ما باید همواره درصدد ترمیم آیین حکمرانی باشیم.

عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام عنوان کرد: حکمرانی در موضوعات مختلف باید مورد توجه قرار گیرد و ما باید درصدد ترمیم آیین حکمرانی کشور باشیم و با حفظ اصول می‌توانیم تاکتیک‌های خود را تغییر دهیم.

وی افزود: از چند سال پیش، یک تغییر نگرشی در سمت‌وسوی نحوه حکمرانی در میان مسئولان و مقامات آغاز شده است. من این موضوع را به‌صورت برآیند بیان می‌کنم. کسانی همچنان معتقد بودند که دست به ترکیب هیچ جایی نباید زد و کسانی هم تا اسم تغییر می‌آید، سراغ انقلاب، یعنی دگرگونی بنیادین، می‌روند.

صفارهرندی گفت: کسانی که معتقد بودند از اساس باید نظام را عوض کرد، به جای تغییر آیین حکمرانی در مقولات مختلف، در حقیقت به هیچ‌وجه نظام را دارای خصلت اصلاح‌پذیری نمی‌شناسند. برخی از آنان گفتند که اساساً تأسیس جمهوری اسلامی اشتباه بوده است. کسانی که این‌گونه فکر می‌کنند، خارج از محاسبه‌ای که ما داریم قرار می‌گیرند و آن جریان، جریانی بدون نسبت با حل مسائل داخلی محسوب می‌شود.

وی ادامه داد: در میان اصلاح‌طلبان، طیف‌های مختلفی داریم؛ از گروهی که به‌صورت بنیادی معتقد است باید سیستم دگرگون شود و در حقیقت ضدانقلاب اسلامی هستند و معتقدند نباید نوع حکومت اسلامی می‌شد و باید مثلاً یک نظام دموکراتیک شکل بگیرد.

عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام افزود: با این وجود، هستند کسانی که قبول دارند در چارچوب همین سیستم جمهوری اسلامی با مشخصات شناخته‌شده قانون اساسی، باید اتفاقی بیفتد و تغییرات و ترمیم صورت بگیرد، اینها را ما وارد این بحث می‌دانیم. البته باز طیفی هستند از کسانی که معتقدند شاید بخش‌های جدی از قانون اساسی را باید تغییر داد و برخی نیز معتقدند در چارچوب همین قانون اساسی می‌شود با برآورد و برداشت جدید از قوانین، اتفاق جدیدی را رقم زد.

صفارهرندی گفت: از زمره کسانی که خیرخواهانه در جمع اصلاح‌طلبان وارد این بحث شدند و به دوستان خود تذکر دادند که مدت‌هاست ورود شما در مباحث از جنس ساختارشکنی است و باید پذیرفت که ساختار کلی نظام حفظ شود و روزنه‌هایی به سمت آینده بهتر گشوده شود، یعنی اصلاحاتی در چارچوب نظام انجام گیرد، از تیپ افرادی چون آقای جلایی‌پو است. این دست افراد، در قیاس با مجموعه جریان اصلاحات اکثریت نیستند، اما اقلیتی تأثیرگذار و مسئله‌ساز هستند؛ یعنی مسئله و پرسش ایجاد می‌کنند.

این تغییر نگرش را در مسئولان و مقامات مختلف می‌توان در عمل مشاهده کرد. عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام ادامه داد: حتی تأثیر این بازنگری در رفتارهای سطوح عالی نظام و حتی در سطح رهبری را می‌توان در مواجهه با موضوعات و مسائل مشاهده کرد؛ بازنگری‌ای که در سمت‌وسویی قرار دارد که بتواند رضایت‌مندی بیشتر مردم را فراهم کند.

وی با اشاره به مثالی گفت: یک مثال ساده این است که کسانی که می‌خواستند در حسینیه، خدمت رهبر شهیدمان مشرف شوند، خانم‌ها مقید بودند حتماً چادر بر سر داشته باشند. این موضوع احتمالاً از سوی تشریفات آنجا ابلاغ شده بود، اما از زمانی به آنان گفته شد که لزومی ندارد حتماً چادر بر سر داشته باشند و می‌توانند با همان سبک پوششی که دارند و در چارچوب حجاب حاضر شوند. بنابراین شکل حجاب برتر الزاماً مطرح نبود و پای مانتو و روسری به بیت باز شد.

صفارهرندی عنوان کرد: این تدبیر جالب بود و دوستانی که آن زمان خانم‌ها را می‌شناختند، می‌دانستند که این موضوع برای آنان جا افتاده بود و از بیت به آنان گفته می‌شد که مقید به انجام این کار نیستند و حتی بهتر است همان‌گونه که همیشه هستند، حاضر شوند. وی افزود: این روند ادامه پیدا کرد تا دو سال پیش و در حسینیه امام که محل دیدارها بود، دیده نشده بود مثلاً سه سال کسی کف نزده باشد، اما در این اواخر، وسط سخنرانی چنین اتفاقی افتاد. این موضوع شاید به قول یکی از دوستان برای بچه‌ها مسئله ساده و کوچکی باشد، اما وقتی در ابعاد و عظمت موضوع نگاه می‌کنیم، تغییراتی از این جنس در جایگاه‌های مختلف اتفاق می‌افتد.

عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام ادامه داد: ضرورت تحول و تغییر مثبت، موضوعی است که خود آقا چند بار بر آن تأکید کردند. تحول ابعاد مختلفی دارد و باید تحولاتی در چارچوب پذیرش اصل نظام ایجاد شود. معتقدم آغازی، اگرچه بطئی، اما خوب و خجسته، در سمت‌وسوی این تغییر و تحول داشتیم.

صفارهرندی با اشاره به مهم‌ترین اتفاق پس از جنگ اظهار کرد: مهم‌ترین اتفاقی که بعد از جنگ، مخصوصاً بعد از جنگی که منجر به شهادت رهبر عزیز انقلاب شد، رخ داد، این است که موضوعی که همیشه برای کشور هولناک و به نوعی کابوس بود، یعنی اینکه پس از وفات رهبری چه می‌شود، با توجه به پیش‌بینی‌ای که خود آقا داشتند، به برانگیخته شدن مردم تبدیل شد.

وی بیان کرد: به قول آقا، مردم مبعوث شدند. این بعثت جلوه‌های مختلفی داشت که مهم‌ترین آن حضور مردم در میادین است که هر شب برای پشتیبانی از نظام به صحنه می‌آیند. مهم‌ترین دستاورد پساجنگ همین است.

عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام افزود: اگر این حضورها به عنوان پشتیبانی مردم فقط به عنوان یک حرکت نمادین دیده شود، درست نیست. رهبری شهید گفتند مردم مبعوث می‌شوند و کار را تمام خواهند کرد؛ یعنی باید آیین نویی در حکمرانی کشور حاکم شود.

صفارهرندی گفت: این تنها یک بخش از مسئله است؛ اما آن بعثتی که آقا وعده دادند و فرمودند مردم مبعوث می‌شوند تا کار را تمام کنند، به نظر می‌رسد در ابعاد مختلف، از جمله ابعاد فرهنگی، قابل مشاهده است.

وی در ادامه گفت: بعضی‌ها این برداشت را کردند که مردم بریزند و مسئولان را کنار بزنند. این کودکانه‌ترین برداشت است. کسانی که می‌گویند شما که می‌خواهید تا ابد بجنگید، بروید از مردم بپرسید؛ خودشان می‌دانند مردم از شما فاصله گرفتند یا کسانی که گمان می‌کنند در قاموس ما فقط یک حرکت خطی وجود دارد و صرفاً حمله می‌کنیم، درست نیست. این‌طور نیست که مدام حمله کنیم و بگوییم هرگونه مذاکره‌ای باطل است.

صفارهرندی با بیان اینکه باید «بعثت» را تعریف کنیم، اظهار کرد: ما با شرایط جدیدی مواجه هستیم که باید از حضور مردم استفاده حداکثری شود.

وی گفت: بعضی‌ها معتقدند آینده حکمرانی در جهان به این سمت می‌رود که قدرت دولت‌ها هر روز کاسته می‌شود و قدرت غیردولتی ظاهر می‌شود. سهم دولت‌ها در بسیاری از مسائل کاسته شده است و جریان‌های غیردولتی قدرت یافته‌اند، لذا برای همه این روندها باید فکر کرد.

عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام با بیان اینکه باید بعثت مردم در ابعاد مختلف مورد توجه قرار گیرد، گفت: ما از وضعیت فرهنگی جامعه خود ناراضی هستیم. عامه مردم، حتی کسانی که چندان با آداب و نظام همراه نیستند، از برخی ناهنجاری‌ها ناراحت هستند و می‌گویند بعضی مسائل از حد گذشته است.

وی افزود: این ناراحتی صرفاً در قالب حجاب نیست. اگر در رفتار مردم و زیست روزمره آنان جلوه‌های ناپسند، خدای‌ناکرده دروغگو…