تراژدی حیات‌وحش در شمال ایران: مرگ زیر چرخ قطار در زیباترین مسیر ریلی
عبور مسیرهای ریلی از زیستگاه‌های طبیعی می‌تواند جانوران را به خطر بیندازد و منجر به تلف شدن آن‌ها شود. این موضوع خسارت‌های زیست‌محیطی قابل توجهی به همراه دارد.
به گزارش باور خبر به نقل از تسنیم، حیات‌وحش مازندران به عنوان یکی از جاذبه‌های طبیعی در دل جنگل و کوهستان شناخته می‌شود. این زیستگاه‌ها دارای تنوع بالایی از گونه‌های جانوری هستند که هر یک نقش خاصی در چرخه طبیعت ایفا می‌کنند. برخی از این زیستگاه‌ها در نزدیکی مناطق شهری و روستایی قرار دارند و این امر موجب می‌شود تا حیوانات شانس دیده شدن توسط علاقه‌مندان به حیات‌وحش را پیدا کنند. در این میان، برخی گونه‌ها در جستجوی غذا یا توله‌های خود، گاهی خطر را احساس نمی‌کنند و در معرض دید انسان قرار می‌گیرند.
شهرستان سوادکوه به عنوان یکی از مناطق غنی استان مازندران از نظر تنوع گونه‌های جانوری شناخته می‌شود و آمار قابل توجهی از حیات‌وحش را در خود جای داده است. این حیات‌وحش در مجاورت مناطق شهری و روستایی، زیستگاه خود را در جنگل و کوهستان تعریف کرده و گاهی جلوه‌ای از زیبایی خود را به نمایش می‌گذارد. حضور گله‌های مرال، پلنگ‌های با ابهت، خرس‌های قهوه‌ای و قرقاول‌هایی با پرواز شگفت‌انگیز تنها بخشی از این شکوه است. اما این زیبایی همیشه با شیرینی همراه نیست و گاهی هم‌زیستی و همجواری تلخی را در زیستگاه جانوری به یادگار می‌گذارد.
یکی از زیباترین مسیرهای ریلی کشور، مسیر تهران-شمال در محدوده سوادکوه است، به ویژه در نقاطی که قطار از دل کوهستان عبور می‌کند و یا در میان درختان، منظره‌ای از حرکت خود را در جنگلی سبز یا پاییزی به نمایش می‌گذارد و صدای خروش رودخانه تِلار را نیز در کنار خود دارد. اما این مسیر پرجاذبه که گردشگری ریلی را رقم زده است، گاهی به مسیری پرخطر تبدیل می‌شود که جان حیوانات را تهدید می‌کند. جانورانی که در حین گشت و گذار در کوهستان یا جنگل، ناگهان با قطاری مواجه می‌شوند که در حال عبور است، و این رویارویی می‌تواند به تلف شدن یا آسیب دیدن آن‌ها منجر شود.
در سال‌های اخیر، بارها شاهد مشاهده خرس‌های قهوه‌ای، پلنگ، گراز و سایر گونه‌های جانوری در مسیر ریلی سوادکوه بوده‌ایم و گاهی نیز این حیوانات در اثر برخورد با قطار جان خود را از دست داده‌اند. به عنوان مثال، خرس قهوه‌ای که سال گذشته و همچنین یکی دیگر از خرس‌های قهوه‌ای به تازگی در اثر برخورد با قطار تلف شدند. تلفات ریلی در محیط زیست ممکن است به عنوان یک حادثه ناگهانی به نظر برسد، اما خسارتی جدی در چرخه زیستی ایجاد می‌کند. به همین دلیل، گفت‌وگویی با “محمد شکوهی” رئیس اداره حفاظت از محیط زیست سوادکوه و سوادکوه شمالی در مورد تلفات ریلی حیات‌وحش ترتیب داده‌ایم.
شکوهی در پاسخ به سوالی درباره تعداد تلفات حیات‌وحش بر اثر برخورد با قطار در طول سال گفت: متأسفانه برخورد وسایل نقلیه با حیات‌وحش، چه در جاده‌ها و چه در مسیرهای ریلی، یکی از تهدیدهای جدی برای جمعیت گونه‌های جانوری به شمار می‌رود. در شهرستان سوادکوه، اهمیت این موضوع بیشتر است، زیرا مسیر ریلی از مناطقی عبور می‌کند که در مجاورت زیستگاه‌های طبیعی و جنگلی قرار دارند و حیات‌وحش در این مناطق حضور دارد. در سال‌های اخیر، مواردی از تلفات ریلی ثبت شده است و هر مورد، به ویژه زمانی که مربوط به گونه‌های ارزشمندی مانند خرس قهوه‌ای باشد، از نظر حفاظتی اهمیت زیادی دارد. بنابراین، این موضوع باید به عنوان یک مسئله مدیریتی و زیست‌محیطی مورد توجه قرار گیرد.
وی در ادامه افزود: در سال جاری تاکنون یک مورد قطعی و ثبت‌شده در شهرستان سوادکوه داشته‌ایم که مربوط به تلف شدن یک قلاده خرس قهوه‌ای حدود سه‌ساله در محدوده تنگه سرخ‌آباد بر اثر برخورد با قطار است. این حادثه در مردادماه امسال رخ داد. البته در ارائه آمار تلفات حیات‌وحش باید دقت کرد و تنها مواردی را اعلام کرد که توسط محیط‌زیست احراز و ثبت شده‌اند، زیرا ممکن است در برخی نقاط صعب‌العبور، لاشه حیوان مشاهده یا گزارش نشود و در نتیجه آمار واقعی بیشتر از موارد ثبت‌شده باشد.
شکوهی همچنین به تکرار چنین حوادثی در سال‌های گذشته اشاره کرد و گفت: به عنوان نمونه، در آبان‌ماه سال گذشته نیز یک قلاده خرس قهوه‌ای حدود یک‌ونیم‌ساله در مسیر ریلی محدوده بالازیراب بر اثر برخورد با قطار تلف شد. با توجه به صعب‌العبور بودن محل، انتقال لاشه نیز با هماهنگی عوامل محیط‌زیست و راه‌آهن انجام شد. تکرار چنین حوادثی نشان می‌دهد که موضوع نیازمند بررسی دقیق‌تر و اتخاذ تدابیر پیشگیرانه است.
در پاسخ به سوالی درباره علت اصلی این حوادث، شکوهی گفت: حیات‌وحش مرزهای انسانی و اداری را نمی‌شناسد و بر اساس مسیرهای طبیعی حرکت می‌کند. وقتی مسیرهای ریلی از زیستگاه‌ها عبور می‌کنند، احتمال ورود حیوانات به حریم ریلی وجود دارد. در گونه‌هایی مانند خرس قهوه‌ای که جابه‌جایی فصلی و قلمرویی دارند، ممکن است حیوان در زمان عبور قطار در محدوده خط ریلی قرار بگیرد. از طرف دیگر، سرعت قطار، طول ترمزگیری و شرایط خاص مسیر ریلی باعث می‌شود در بسیاری از موارد امکان واکنش سریع برای جلوگیری از برخورد وجود نداشته باشد. بنابراین، پیشگیری بسیار مهم‌تر از برخورد با حادثه پس از وقوع آن است.
شکوهی در ادامه درباره اقداماتی که می‌توان برای پیشگیری و کاهش تلفات انجام داد، گفت: نخست باید نقاط حادثه‌خیز شناسایی شوند. یعنی مسیر ریلی باید به صورت مشترک توسط محیط‌زیست و راه‌آهن بررسی شود و نقاطی که بیشترین احتمال عبور حیات‌وحش وجود دارد، مشخص شوند. پس از شناسایی این نقاط، می‌توان مجموعه‌ای از اقدامات را در دستور کار قرار داد، از جمله نصب دوربین‌های پایش حیات‌وحش در نقاط حساس، استفاده از سامانه‌های هشداردهنده، بررسی امکان کاهش سرعت قطار در محدوده‌های مشخص و پرتردد حیات‌وحش و همچنین اصلاح یا ایجاد مسیرهای امن عبور حیات‌وحش در نقاطی که از نظر فنی امکان‌پذیر است. همچنین ایجاد ارتباط مستقیم و سریع میان راه‌آهن و محیط‌زیست اهمیت زیادی دارد تا در صورت مشاهده حیوان در حریم ریلی، امکان اطلاع‌رسانی و اقدام فوری وجود داشته باشد.
وی در پاسخ به سوالی درباره امکان ایجاد زیرگذر یا مسیر عبور حیات‌وحش در مسیر ریلی گفت: در برخی نقاط می‌تواند یکی از راهکارهای مؤثر باشد، اما این موضوع باید کاملاً کارشناسی شود. نمی‌توان برای همه نقاط یک نسخه واحد در نظر گرفت. ابتدا باید مسیرهای تردد حیات‌وحش، گونه‌های موجود، توپوگرافی منطقه، وضعیت فنی خط ریلی و میزان تردد قطارها بررسی شود و سپس بر اساس مطالعات میدانی، مناسب‌ترین راهکار انتخاب شود.
شکوهی همچنین به نقش راه‌آهن در کاهش این تلفات اشاره کرد و گفت: راه‌آهن به عنوان متولی بهره‌برداری از خط ریلی، می‌تواند نقش بسیار مهمی در پیشگیری داشته باشد. انتظار ما این است که موضوع تلفات حیات‌وحش در مسیرهای ریلی به صورت مشترک و مستمر با محیط‌زیست بررسی شود و نقاط حساس شناسایی و برای آن‌ها راهکار اجرایی تعریف شود. این موضوع فقط مربوط به محیط‌زیست نیست بلکه یک مسئله بین‌بخشی است و نیازمند همکاری راه‌آهن، محیط‌زیست و سایر دستگاه‌های مرتبط است.
وی در پایان گفت: پیشنهاد ما این است که یک کارگروه مشترک بین محیط‌زیست و راه‌آهن تشکیل شود و مسیر ریلی در محدوده شهرستان سوادکوه به صورت کامل پایش و نقاط حادثه‌خیز مشخص شود. در مرحله بعد برای نقاط اولویت‌دار، راهکارهایی مانند نصب دوربین، علائم هشدار، سامانه‌های اطلاع‌رسانی و هشدار، بررسی کاهش سرعت قطار و در صورت امکان ایجاد مسیرهای امن عبور حیات‌وحش اجرا شود. همچنین لازم است اطلاعات مربوط به تلفات حیات‌وحش به صورت منظم ثبت و تحلیل شود تا بتوان بر اساس داده‌های واقعی، نقاط پرخطر را شناسایی و برای آن‌ها اعتبار و راهکار مشخص در نظر گرفت.
شکوهی در پایان گفت: حیات‌وحش بخشی از سرمایه طبیعی و میراث این منطقه است و هر مورد تلفات، به‌خصوص در مورد گونه‌های ارزشمندی مانند خرس قهوه‌ای، یک خسارت جدی برای طبیعت محسوب می‌شود. هدف ما مقصر دانستن یک دستگاه نیست، بلکه هدف این است که با همکاری دستگاه‌های متولی، قبل از وقوع حادثه چاره‌اندیشی کنیم. اگر نقاط پرخطر به‌درستی شناسایی شوند و اقدامات پیشگیرانه در آن‌ها انجام شود، می‌توان بخش قابل توجهی از این تلفات را کاهش داد. طبیعت و زیرساخت‌های انسانی باید در کنار یکدیگر مدیریت شوند و امیدواریم با همکاری راه‌آهن، شاهد کاهش تلفات حیات‌وحش در مسیر ریلی سوادکوه باشیم.
برچسب ها :حیات‌وحش ، سوادکوه ، مرگ زیر چرخ
- نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
- نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
- نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.
ارسال نظر شما
مجموع نظرات : 0 در انتظار بررسی : 0 انتشار یافته : 0