تاوان ۲۴ میلیارد دلاری قطر در جنگ ایران

بین الملل به گزارش باور خبر به نقل از تسنیم، جنگی که قرار بود با فشار اقتصادی و فرسایش مالی، ایران را تحت فشار قرار دهد، اکنون با ابعادی غیرمنتظره در خارج از مرزهای ایران در حال ظهور است. بحران انرژی ناشی از این جنگ، قطر، یکی از ثروتمندترین کشورهای حاشیه خلیج فارس و بازار انرژی اروپا را نیز تحت تأثیر قرار داده و آثار آن به شکل یک بومرنگ به اقتصاد کشورهای حامی این جنگ بازگشته است.

قطر که یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان گاز طبیعی مایع در جهان به شمار می‌رود، در شش ماه گذشته به دلیل جنگ تحمیلی آمریکا و اسرائیل علیه ایران، خسارت‌های سنگینی را متحمل شده و کاهش صادرات این کشور، به ویژه در آستانه فصل سرما، بازار گاز اروپا را با چالشی جدید مواجه کرده است. پیش از آغاز جنگ، قطر یکی از بازیگران کلیدی در بازار جهانی LNG بود و حدود یک‌پنجم تجارت جهانی گاز طبیعی مایع را در اختیار داشت. این کشور با سرمایه‌گذاری‌های گسترده در زیرساخت‌های گازی و بهره‌برداری از میدان عظیم مشترک با ایران، گاز استخراج‌شده را به LNG تبدیل و به بازارهای اروپا و آسیا صادر می‌کرد. اما جنگ اخیر شرایط را به طور جدی تغییر داد.

قطر که از نظر نظامی در این درگیری نقش اصلی را ندارد، به دلیل موقعیت خود در معادلات منطقه‌ای و همراهی با سیاست‌های آمریکا، هزینه اقتصادی سنگینی را متحمل شده است. بر اساس گزارش رویترز، در شش ماه جنگ اخیر، صادرات LNG قطر حدود ۹۶ درصد کاهش یافته است. در دوره مشابه سال گذشته، قطر ۵۰۹ محموله گاز صادر کرده بود، اما امسال و به دلیل جنگ تنها ۱۸ محموله صادر کرده است. همچنین، رویترز میزان فروش از دست‌رفته قطر را حدود ۲۴ میلیارد دلار تخمین زده است.

این زیان‌ها تنها به کاهش فروش گاز محدود نمی‌شود، بلکه آسیب‌های ناشی از جنگ و اختلال در فعالیت تأسیسات عظیم انرژی قطر، از جمله مجموعه‌های مرتبط با رأس لفان، فشار قابل‌توجهی بر اقتصاد این کشور وارد کرده است. داستان قطر به زیان یک شرکت یا حتی یک صنعت محدود نمی‌شود. بخش انرژی، ستون اصلی اقتصاد این شیخ‌نشین خلیج فارس است و هرگونه اختلال گسترده در تولید و صادرات آن، به سرعت خود را در شاخص‌های کلان اقتصادی این کشور نشان می‌دهد. به عنوان مثال، گزارش تازه رویترز از کاهش ۷ درصدی تولید ناخالص داخلی قطر در سه‌ماهه نخست سال ۲۰۲۶ خبر می‌دهد که عمدتاً به کاهش تولید در بخش انرژی مرتبط است.

فشارهای مالی به حدی افزایش یافته که فایننشال تایمز پیش از این در ماه اوت گزارش داده بود قطر برای مدیریت پیامدهای اقتصادی جنگ، ۳۰ درصد از بودجه دستگاه‌های دولتی و ۸۵ درصد از کمک‌های خارجی خود را کاهش داده است. هرچند دولت قطر سعی در اصلاح این گزارش داشت. این مسئله از نظر اقتصادی اهمیت زیادی دارد. کشوری که به واسطه درآمدهای عظیم انرژی و ذخایر مالی خود همواره یکی از ثروتمندترین کشورهای جهان شناخته می‌شد، اکنون مجبور شده بخشی از هزینه‌های خود را کاهش دهد؛ اتفاقی که نشان می‌دهد اختلال طولانی‌مدت در صادرات انرژی از تنگه هرمز و خلیج فارس، حتی برای اقتصادهای بسیار ثروتمند نیز با آثار سلبی قابل توجهی همراه بوده است.

جنگی که قرار بود ایران را از طریق فشار اقتصادی و فرسایش مالی به عقب‌نشینی وادار کند، اکنون هزینه‌های اقتصادی قابل‌توجهی را به مهم‌ترین صادرکنندگان انرژی متحد آمریکا نیز تحمیل کرده است. اما این بحران تنها به قطر محدود نمی‌شود، چرا که پیامدهای کاهش صادرات گاز قطر اکنون در هزاران کیلومتر دورتر، در بازار انرژی اروپا نیز قابل مشاهده است، آن هم در ماه سپتامبر، درست زمانی که کشورهای اروپایی تلاش می‌کنند مخازن گاز خود را برای فصل زمستان تکمیل کنند. اروپا پس از آغاز جنگ روسیه و اوکراین، تلاش گسترده‌ای را برای کاهش وابستگی به گاز روسیه آغاز کرد. یکی از مهم‌ترین نتایج این سیاست، افزایش وابستگی اروپا به بازار جهانی LNG بود. قطر نیز در این میان به یکی از تأمین‌کنندگان گاز اروپا تبدیل شد. اما اکنون کاهش شدید صادرات LNG این کشور، همان وابستگی جدید را به یک نقطه آسیب‌پذیر تبدیل کرده است.

بر اساس گزارش رویترز، قیمت شاخص گاز اروپا در بازار TTF به بالاترین سطح خود از سال ۲۰۲۳ رسیده است. افزایش قیمت گاز در شرایطی رخ می‌دهد که کشورهای اروپایی باید پیش از آغاز فصل سرما، ذخایر خود را افزایش دهند. اما مشکل اروپا تنها کاهش عرضه قطر نیست. بازار جهانی LNG اکنون با رقابت شدیدتری میان اروپا و آسیا روبه‌رو شده است. با کاهش صادرات قطر، کشورهای اروپایی برای تأمین گاز مورد نیاز خود ناچارند محموله‌های بیشتری را از بازار جهانی خریداری کنند؛ بازاری که کشورهای آسیایی نیز مشتریان بزرگ آن هستند. افزایش قیمت‌ها در آسیا نیز می‌تواند برخی صادرکنندگان را به ارسال محموله‌های خود به این بازارها تشویق کند. یورونیوز نیز به نقل از برخی گزارش‌ها اعلام کرده است که بخشی از محموله‌های LNG که پیش از این راهی اروپا می‌شد، به دلیل سود بیشتر به بازارهای آسیایی منتقل شده است. بر اساس این گزارش، در ماه ژوئیه صادرات LNG آمریکا به پنج کشور آسیایی از میزان صادرات آن به کل اروپا بیشتر بوده است.

در نتیجه، اروپا اکنون هم‌زمان با سه فشار روبه‌رو است: کاهش شدید عرضه LNG قطر؛ وابستگی بیشتر به بازار جهانی LNG پس از کاهش واردات گاز روسیه و رقابت شدید با بازارهای آسیایی برای جذب محموله‌های محدود گاز. ترکیب این عوامل باعث شده اروپا درست در زمانی که باید ذخایر خود را برای زمستان تکمیل کند، با افزایش قیمت و رقابت شدیدتر برای تأمین LNG روبه‌رو شود.

در مجموع می‌توان گفت جنگی که قرار بود از طریق فشار اقتصادی، ایران را منزوی و فرسوده کند، اکنون به شکلی پارادوکسیکال مهم‌ترین بازارهای انرژی متحدان آمریکا را نیز تحت فشار قرار داده است. قطر شاید از نظر نظامی بازیگر اصلی این جنگ نباشد، اما از نظر اقتصادی به یکی از آسیب‌پذیرترین قربانیان آن تبدیل شده است. کاهش حدود ۹۶ درصدی صادرات LNG، ده‌ها میلیارد دلار فروش ازدست‌رفته و فشار بر اقتصاد داخلی، تنها بخشی از هزینه‌هایی است که این کشور در نتیجه جنگ متحمل شده است. پیشنهاد قطر برای تحویل نفت خارج از تنگه هرمز جنگ ایران و آمریکا صادرات گاز قطر را ۹۶ درصد کاهش داد.

اما پیامدهای این بحران در مرزهای قطر باقی نمانده است. کاهش عرضه LNG این کشور، در مقطعی حساس به بازار اروپا منتقل شده؛ بازاری که پیش از زمستان نیازمند افزایش ذخایر گازی است و هم‌زمان باید برای جذب LNG با مشتریان آسیایی رقابت کند. اروپا پس از کاهش وابستگی به گاز روسیه، تلاش کرد امنیت انرژی خود را از طریق تنوع‌بخشیدن به منابع تأمین کند، اما بحران قطر نشان داد وابستگی بیشتر به بازار جهانی LNG نیز خطرات و آسیب‌پذیری‌های خاص خود را دارد. شاید مهم‌ترین نتیجه شش ماه جنگ همین باشد: فشار اقتصادی، برخلاف تصور اولیه، لزوماً در مرزهای کشور هدف باقی نمی‌ماند. در جهانی که بازارهای انرژی به یکدیگر گره خورده‌اند، اختلال در خلیج فارس می‌تواند از دوحه تا بروکسل اثر بگذارد. کاهش شدید صادرات قطر، افزایش قیمت گاز در اروپا و فشار بر بودجه یکی از ثروتمندترین کشورهای منطقه، نشان می‌دهد هزینه‌های این جنگ به تدریج به اقتصاد متحدان طراحان جنگ و بازارهای جهانی نیز کشیده شده است.

نویسنده: پوریا لوایی، کارشناس مسائل بین الملل

انتهای پیام/