بازسازی پساجنگ: نادیده گرفتن زخم‌های اجتماعی غیرممکن است

سیاسی به گزارش باور خبر به نقل از تسنیم، سیدمهدی ابطحی، معاون پژوهشی وزارت علوم، در مراسم رونمایی از مجموعه کتاب ۱۲ جلدی «تجربه‌های جهانی بازسازی پساجنگ» که در موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی برگزار شد، با تقدیر از ۲۵ نفر از افرادی که در تولید این مجموعه نقش داشتند، اظهار کرد: همواره به این موضوع فکر می‌کردم که چگونه اروپا پس از جنگ جهانی دوم، با وجود آسیب‌های گسترده ناشی از جنگ، توانست به سرعت مسیر رشد و بازسازی را طی کند.

وی افزود: در آن زمان حتی کشورهای پیروز و متحدان نیز با پیامدهای جنگ دست و پنجه نرم می‌کردند. این پرسش برای من مطرح بود که چگونه اروپای آسیب‌دیده از جنگ جهانی دوم، با وجود تمامی خسارت‌ها و آثار اقتصادی و اجتماعی، توانست به رشد فوق‌العاده‌ای دست یابد.

معاون پژوهشی وزارت علوم ادامه داد: نگرش سیستمی در این سال‌ها شکل گرفت، رشد مهندسی صنایع در این دوره آغاز شد و مفهوم توسعه متوازن مورد توجه قرار گرفت. این پرسش مطرح است که انسان و جامعه اروپایی چگونه توانستند با چنین سرعتی بازگردند، خود را بازآفرینی کنند و مسیر نوسازی را در پیش بگیرند.

ابطحی گفت: در مقابل، در برخی کشورها، همان‌طور که در گزارش‌های مربوط به بازسازی در جهان اسلام و همچنین مطالب مربوط به بازسازی کشورهای جنگ‌زده مانند افغانستان و فلسطین مطرح شده است، شاهد هستیم که کشورها پس از جنگ دچار فساد و تباهی شدند، ساختارهای اجتماعی آنها فرو ریخت و فساد سیستماتیک شکل گرفت.

وی تصریح کرد: پرسش این است که چرا در برخی کشورها، با شکل‌گیری دیدگاه‌های نو، بازسازی و بازگشت به مسیر توسعه با سرعت اتفاق افتاد، اما در برخی کشورهای اسلامی پس از جنگ، مشکلات و بحران‌های جدیدی ایجاد شد.

معاون پژوهشی وزارت علوم با اشاره به تجربه لبنان اظهار داشت: سال‌ها پیش، در حدود سال ۱۳۸۳، در سفری به لبنان، یکی از دوستان و صاحب‌نظران این موضوع را مطرح کرد که ما در کشورهای عربی مفهوم «وطن» را از ایران گرفته‌ایم. او برای بازسازی مفهوم وطن در لبنان گفت که هر لبنانی باید بداند که در برابر اسرائیل قرار دارد.

ابطحی ادامه داد: این موضوع برای من این پرسش را ایجاد کرد که آیا در ایران نیز یک مفهوم گمشده داریم که باید به آن توجه کنیم؟ ما پس از جنگ، یعنی پس از جنگ تحمیلی و دفاع مقدس، به‌خوبی پیش رفتیم، اما در ادامه چه اتفاقی افتاد؟

وی افزود: در دوران جنگ، وزارتخانه‌ها و دستگاه‌های مختلف، از جمله بخش‌های مرتبط با مسائل اقتصادی، درگیر تأمین نیازهای جنگ بودند و پس از جنگ نیز بخشی از این مجموعه‌ها وارد فعالیت‌های اقتصادی شدند و به بازیگران اقتصادی تبدیل شدند؛ به گونه‌ای که دولت را با چالش‌هایی مواجه کردند.

معاون پژوهشی وزارت علوم گفت: هنوز هم آثار و تبعات این روند و شکل‌گیری سرمایه‌دارهایی که در برخی موارد ساختار اجتماعی را دچار تغییر کردند، وجود دارد. ما بعد از جنگ، فعالانه بازسازی کردیم، خطوط تولید را انتقال دادیم و در دل این روند، اتفاقات زیادی شکل گرفت.

ابطحی افزود: دولت‌های مختلفی که پس از جنگ روی کار آمدند، تا چه اندازه توانستند به این زخم‌ها بپردازند و چه میزان به مسائل اساسی کشور توجه کردند؟ به نظر من، یکی از مفاهیمی که در این مسیر گم کرده بودیم، «منافع ملی» بود؛ مفهومی که می‌گوید ایران باید بر هر چیز دیگری مقدم باشد؛ نه من، نه گروه من و نه صرفاً اقتصاد من، بلکه منافع ایران و کشور باید در اولویت قرار گیرد.

وی تاکید کرد: این مفهوم در میان فعالان سیاسی تا حدی گم شد و من اتفاقاً این مفهوم را در ذهن داشتم که در اینجا درباره آن و درباره «میز جنگ» با یکدیگر صحبت کردیم. شاید پرداختن به این موضوع بتواند به فهم دقیق‌تر مفهوم منافع ملی کمک کند.

معاون پژوهشی وزارت علوم با اشاره به نقش موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی و پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی گفت: شاید در دوره پس از جنگ، کشور دوباره دچار کشمکش‌های سیاسی، جنگ احزاب و برخی درگیری‌ها و منازعات شد و این وضعیت اجازه نداد به‌طور دقیق به مسائل و زخم‌های باقی‌مانده از جنگ پرداخته شود.

ابطحی افزود: اینکه این موسسه امروز به موضوع بازسازی پساجنگ پرداخته است، از نظر من بسیار ارزشمند است؛ زیرا این موضوع را از منظر مهندسی و از بیرون مورد بررسی قرار می‌دهد و می‌تواند به فهم دقیق‌تر تجربه‌های کشورهای مختلف کمک کند.

وی در پایان با قدردانی از دست‌اندرکاران مجموعه ۱۲ جلدی «تجربه‌های جهانی بازسازی پساجنگ» اظهار داشت: امروز رونمایی از این مجموعه ارزشمند، برای کشوری که آسیب‌های مختلفی دیده و همچنان با مسائل ناشی از آن مواجه است، اهمیت زیادی دارد و می‌تواند زمینه‌ای برای بررسی و شناخت بهتر تجربه‌های بازسازی در جهان و استفاده از این تجربه‌ها برای ایران فراهم کند.

انتهای پیام/