انسجام اجتماعی؛ کلید موفقیت در حکمرانی موثر

به گزارش باور خبر به نقل از تسنیم، بیژن رنجبر، رئیس دانشگاه آزاد اسلامی، در سی و پنجمین نشست شورای دانشگاه آزاد اسلامی اظهار داشت: امروز در شرایطی گرد هم آمده‌ایم که شش ماه متفاوت و غرورآفرین تاریخ ایران را پشت سر گذاشته‌ایم. فصل مقاومت ملت ایران از شهریور سال ۱۳۵۹، زمانی که ایران اسلامی برای نخستین بار مورد تجاوز دشمن بعثی قرار گرفت، آغاز شد. اما شگفتی بزرگ تاریخ پرالتهاب ایران در ۱۸۰ روز گذشته به وقوع پیوسته است. در برابر این حماسه، دشمنان پلید این ملت از هیچ تلاشی برای نشان دادن ابعاد وحشیانه خود دریغ نکردند. در ابتدای جنگ رمضان، رهبر عزیز و عظیم‌الشأن ایران، حضرت آیت‌الله امام سیدعلی خامنه‌ای را در تهران و ۱۵۶ تن از فرزندان او را در حمله به یک مدرسه به شهادت رساندند و در طول این جنگ، بزدلانه مراکز فرهنگی، آموزشی، دانشگاه‌ها و اماکن تاریخی این کشور را از گزند خود بی‌نصیب نگذاشتند. دانشگاه آزاد ۲۲۵ شهید در دو جنگ اخیر تقدیم ایران کرده است.

رنجبر ادامه داد: این دشمن خوار و زبون، در روزهای اخیر با ادامه تجاوز به بخش‌هایی از ایران و به شهادت رساندن تعدادی از هم‌وطنانمان، صحنه‌هایی را رقم زد که نمی‌توان به سادگی از کنار آن‌ها گذشت. حتی یک مراسم عروسی که نمادی از آغاز یک زندگی باشد، به یکی دیگر از اسناد جنایت جنگی آمریکا تبدیل شد و در فهرست اقدامات ضدبشری رئیس‌جمهور جانی آمریکا قرار گرفت. وی افزود: در میان شهدای اخیر، اعضایی از خانواده دانشگاه آزاد نیز حضور داشتند. علی فیاضی، دانشجوی مقطع کارشناسی پیوسته رشته مهندسی کامپیوتر دانشگاه آزاد اسلامی گلپایگان، در تجاوز دشمن آمریکایی به جزیره لارک در استان هرمزگان به شهادت رسید. او دویست و بیست و پنجمین شهید دانشگاه آزاد در جنگ‌های ۴۰ روزه و ۱۲ روزه بود. یادآوری این عدد از چند جهت حائز اهمیت است؛ نخست اینکه انتقام خون شهدا برای هر یک از ما یک وظیفه است که در این باره در ادامه توضیح خواهم داد. دوم، نباید بدون درک مختصات جدید ایران به مسیر فعالیت‌های گذشته آموزش عالی ادامه داد و از تغییر در فضای پساجنگ غفلت کرد.

رنجبر خاطرنشان کرد: یادآوری تعداد شهدای دانشگاه بهانه‌ای برای تأکید دوباره بر اهمیت پاسداشت یاد آن‌ها به ویژه در آستانه آغاز سال تحصیلی جدید است. باید آمار شهدای دانشگاه، نام استادان و دانشجویان شهید و واحدهای دانشگاهی مرتبط با آنان را با دقت ثبت، مستند و به نسل جدید منتقل کنیم. البته یاد شهید نباید در مراسم باقی بماند؛ باید به مسئولیت نهادی تبدیل شود؛ این مهم، مأموریت دانشگاه است. رئیس دانشگاه آزاد اسلامی عنوان کرد: اگر جنگ، جان انسان‌ها را گرفت، دانشگاه نباید اجازه دهد هدف و اندیشه آنان به دست فراموشی سپرده شود. بنابراین بزرگداشت شهدای جنگ چهل‌روزه و شهدای حملات اخیر در آغاز سال تحصیلی فرصت ارزشمندی است تا به استاد و دانشجو یادآوری کنیم که این کلاس‌ها، این آزمایشگاه‌ها و این فرصت‌های علمی، بر بستر فداکاری نسلی شکل گرفته‌اند که امنیت و استقلال کشور را با هزینه‌ای سنگین حفظ کردند و در برابر آن‌ها مسئولیت داریم. امیدواریم برکات نام و یاد آن‌ها در فعالیت‌های دانشگاه جاری و ساری شود تا بتوانیم دانشگاهی در خور نام بزرگ ایران، قوی‌تر، دقیق‌تر، مفیدتر و اثرگذارتر داشته باشیم.

رنجبر در ادامه افزود: امروز در شرایطی نشستی دیگر از شورای دانشگاه آزاد اسلامی را آغاز می‌کنیم که دلاورمردان نیروهای مسلح شجاع و مقتدر ایران، پنجه در پنجه دشمن از کیان ایران دفاع می‌کنند. در همین روزهای اخیر، حتماً اخبار رشادت‌های آن‌ها را در پاسخ به تجاوزهای اخیر شنیده‌اید. متأسفانه با وجود چنین شرایطی و دورنشدن از صحنه نبرد، برخی نابخردانه با قلب واقعیت به‌گونه‌ای وانمود می‌کنند که گویی ایران در میان دو دور مذاکره به کشور مخاطب خود در سمت دیگر میز، شلیک کرده و آغازگر جنگ بوده است! وی ادامه داد: دو جنگ در یک سال گذشته بر ایران تحمیل شد، آن هم هر دو در زمانی که در حال مذاکره بودیم و اما با عهدشکنی طرف مقابل که نمونه دیگر آن را حداقل در سه بند اصلی تفاهم‌نامه اخیر یعنی آزادسازی پول‌های بلوکه‌شده، پایان جنگ در تمام جبهه‌ها و پذیرش ترتیبات ایران در هرمز هم دیدیم. متأسفانه عده‌ای تصور می‌کنند صلح پایدار صرفاً با چشم‌پوشی و عقب‌نشینی از خواسته‌های تضمین‌کننده امنیت به دست می‌آید، در حالی که این مقاومت و ایستادگی است که صلح پایدار به ارمغان می‌آورد و بازدارندگی را برای جلوگیری از تکرار دست‌درازی دشمن خلق می‌کند.

رنجبر اظهار داشت: این بازدارندگی سرنوشت آینده ایران را خواهد ساخت و نمی‌توان به آن در برابر دولتی که جز به گلوله زبان دیگری نمی‌فهمد، با توهم صلح یک طرفه که تفاوتی با تسلیم بی‌قید و شرط ندارد، دست یافت. برخی معتقدند اگر بخواهیم مدام به فکر انتقام باشیم نیز مشکلات دیگری ایجاد خواهد شد؛ در حالی که منطق خون‌خواهی در شرایط کنونی رکن مهم گفتمان استقلال ملی است. رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با تأکید بر اینکه خون‌خواهی، مهم‌ترین پشتوانه اجتماعی بازدارندگی است، عنوان کرد: در چنین شرایطی است که هزینه هرگونه اقدام علیه ایران به شکل قابل‌توجهی افزایش خواهد یافت؛ بنابراین و از این منظر، خون‌خواهی نه دعوت به تداوم منازعه، بلکه سازوکاری برای جلوگیری از تکرار تجاوز و تثبیت بازدارندگی ملی است و مسیر تضمین استقلال ایران، از مسیر پاسداشت خون شهیدان و استمرار مطالبه خون‌خواهی می‌گذرد.

رنجبر تشریح کرد: شرایط امروز کشور را نمی‌توان با منطق زمان عادی تحلیل کرد. ما با مجموعه‌ای از تهدیدهای امنیتی، اقتصادی، فناورانه و شناختی مواجه هستیم. بدیهی است که توسعه اقتصادی، بدون امنیت و ثبات پایدار امکان‌پذیر نیست و امنیت نیز بدون بازدارندگی و صیانت از حقوق ملت دوام نخواهد داشت؛ بنابراین هر آنکه برای پیشرفت این مرز و بوم دغدغه دارد، پرچم‌دار مطالبه خون‌خواهی و انتقام است. وی ادامه داد: در چنین راهبردی، نیروهای مسلح، مسئولیت خود را در حوزه دفاع و بازدارندگی و اجرای فرمان فرماندهی معظم کل قوا دنبال می‌کنند؛ دستگاه قضایی و حقوقی کشور باید مسیر پیگیری حقوقی و بین‌المللی جنایت‌ها را دنبال کند؛ دولت باید برای بهبود شرایط زندگی مردم، کاهش فشارهای اقتصادی و فعال‌سازی ظرفیت‌های عمومی و ملی تلاش کند؛ و البته دانشگاه نیز باید سهم خود را در همین منظومه پیدا کند.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با طرح این پرسش که سهم دانشگاه چیست؟ توضیح داد: سهم دانشگاه تولید قدرت علمی، تولید فناوری، تربیت سرمایه انسانی، افزایش بهره‌وری، حل مسئله، ایجاد زیرساخت دانشی و تبدیل تهدید به ظرفیت است. این همان نقطه‌ای است که مفهوم «خون‌خواهی» برای دانشگاه معنا پیدا می‌کند. رنجبر تشریح کرد: اگر تحریم، ما را به خوداتکایی فناورانه برساند؛ اگر فشار اقتصادی، دانشگاه را به سمت بهره‌وری و اقتصاد دانش‌بنیان سوق دهد؛ اگر جنگ، معماری حکمرانی علم را متحول کند؛ اگر تهدید فناورانه، نسل جدیدی از دانشمندان و متخصصان را تربیت کند؛ آن‌گاه بخشی از پاسخ تاریخی کشور شکل‌گرفته است. وی افزود: ایران از نظر سرمایه انسانی، منابع، دانشگاه، تجربه تاریخی و ظرفیت تمدنی، مواد اولیه فراوانی در اختیار دارد؛ اما مسئله، فعال‌سازی این ظرفیت‌هاست که دانشگاه می‌تواند یکی از کاتالیزورهای این فعال‌سازی باشد. کاتالیزور خودش موضوع واکنش نیست، اما مسیر واکنش را تغییر می‌دهد؛ انرژی فعال‌سازی را کاهش می‌دهد و سرعت رسیدن به محصول را بالا می‌برد. دانشگاه پساجنگ نیز باید چنین نقشی در اقتصاد، صنعت، حکمرانی، سلامت، امنیت غذایی، انرژی و فرهنگ داشته باشد. این مهم، یک پیش‌نیاز دارد که به قول دانشجویان اول باید آن را پاس کرد!

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به وحدت و حفظ انسجام اجتماعی بیان کرد: روی دیگر خون‌خواهی به‌عنوان یک راهبرد، توجه به وحدت و حفظ انسجام اجتماعی است. اگر تجربه جنگ اخیر یک درس روشن برای ما داشته باشد، آن درس این است که قدرت ملی فقط از تجهیزات و منابع تشکیل نمی‌شود؛ از کیفیت پیوند میان اجزای جامعه نیز ساخته می‌شود. ما برگرفته از تأکیدات رهبر معظم انقلاب اسلامی، انسجام اجتماعی را نه صرفاً یک مسئله حیاتی در شرایط بحران یا جنگ، بلکه به‌عنوان یک نعمت عظیم و عامل شکست دشمن و بخشی از زیرساخت امنیت ملی می‌دانیم. وی اضافه کرد: در پیام‌های رهبر انقلاب نیز وحدت و انسجام، نه به معنای حذف اختلاف‌نظر، بلکه به‌عنوان ضرورتی راهبردی برای حفظ منافع ملی و عبور از تهدیدها مورد تأکید قرار گرفته است. این نگاه، باید از سطح توصیه سیاسی فراتر برود و به یک منطق حکمرانی تبدیل شود. فرمایش ایشان در پیام به مناسبت هفته دولت توصیه ایشان به لحاظ‌ کردن پیوست انسجام اجتماعی در هر اقدامی را یادآوری می‌کند.

رنجبر ادامه داد: البته وحدت به معنای هم‌شکلی نیست؛ جامعه منسجم نیز صرفاً مجموعه‌ای از انسان‌ها نیست؛ شبکه‌ای از پیوندهای معنادار میان انسان‌هاست. در بیوفیزیک، آنچه عملکرد یک سامانه را تعیین می‌کند فقط اجزای آن نیست؛ معماری ارتباط میان اجزاست. در جامعه نیز چنین موضوعی وجود دارد؛ ممکن است سرمایه انسانی و منابع باشد، دانشگاه‌های متعددی هم وجود داشته باشند؛ اما اگر ارتباط میان این اجزا ضعیف باشد، خروجی نهایی کمتر از ظرفیت واقعی خواهد بود. رئیس دانشگاه آزاد اسلامی خاطرنشان کرد: انسجام باید به‌عنوان یک فناوری اجتماعی دیده شود؛ فناوری‌ای برای اتصال سرمایه‌های پراکنده، کاهش اصطکاک، افزایش اعتماد، تسهیل گردش اطلاعات و افزایش تاب‌آوری. در زیست‌فیزیک، یک سامانه زنده با ثابت ماندن شکل خود زنده نمی‌ماند؛ با تنظیم مداوم خود در برابر تغییرات زنده می‌ماند. پس انسجام واقعی نیز به معنای منجمدکردن جامعه نیست؛ یعنی توان جامعه برای حفظ هویت و کارکرد خود در برابر تغییرات.

رنجبر توضیح داد: دانشگاه باید یکی از مهم‌ترین آزمایشگاه‌های این انسجام باشد؛ جایی که اختلاف‌نظر می‌تواند در کنار گفت‌وگو باقی بماند، نقد علمی می‌تواند در کنار تعلق ملی قرار گیرد و تنوع فکری، به‌جای تبدیل‌شدن به گسست، به ظرفیت تولید راه‌حل تبدیل شود. ما باید از وحدت برای مقابله با تهدید عبور کرده و این مؤلفه مؤثر قدرت ملی را به عنصری پیش‌برنده و آینده‌ساز تبدیل کنیم؛ همان‌گونه رهبر معظم انقلاب هم بر استفاده از ظرفیت آحاد ملت مبعوث تأکید داشته‌اند. اگر مقاومت و انسجام، پیروزی ایران را در میدان رویارویی تثبیت کرد، ازاین‌پس همین وحدت باید به پیشران بازسازی، کارآمدی، توسعه و اقتدار پایدار کشور تبدیل شود؛ و هر اقدامی که به شکاف اجتماعی، فرسایش اعتماد عمومی و تضعیف همکاری میان ارکان کشور بینجامد، در نقطه مقابل این ضرورت تاریخی قرار خواهد گرفت.

رنجبر در ادامه بیان کرد: در چنین شرایطی، مراقبت از انسجام اجتماعی و ضرورت حمایت از دولت، ممزوج یکدیگر و واجد یک دلالت روشن و فراتر از مناسبات سیاسی روزمره است. کمک به دولت بخشی از مسئولیت ملی هر نهادی است که خود را متعلق به ایران می‌داند. البته نباید به بهانه حمایت، دولت را از ارائه نقدها و تحلیل‌های علمی و کارشناسی محروم کرد؛ دستگاه‌های اجرایی برای موفقیت، بیش از هر زمان دیگری به نقد علمی، ارزیابی سیاست‌ها و مشورت نخبگان نیاز دارند. دانشگاه زمانی به دولت کمک می‌کند که هم در میدان عمل حاضر باشد و هم در اتاق تصمیم، نقد علمی و راه‌حل ارائه کند.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی عنوان کرد: دولت به دانشگاهی نیاز دارد که نه صرفاً تشویق کند و نه صرفاً انتقاد؛ دانشگاه زمانی می‌تواند در قالب بازوی فکری کمک‌دهنده دولت و حکمرانی باشد که مسئله را دقیق تعریف کند، داده تولید کند، سیاست را ارزیابی کند، سناریو بسازد و راه‌حل قابل اجرا ارائه دهد.