افزایش قیمت گازوئیل؛ چالشی جدید برای اقتصاد اروپا

به گزارش باور خبر به نقل از تسنیم؛ گازوئیل به عنوان سوخت اصلی کامیون‌ها، ماشین‌آلات کشاورزی و صنایع، با افزایش شدید قیمت‌ها به دلیل اختلال در فعالیت پالایشگاه‌ها، کمبود عرضه و تنش‌های ژئوپلیتیک مواجه شده است. احتمال ممنوعیت صادرات گازوئیل از سوی ایالات متحده نیز می‌تواند بحران کمبود این سوخت در اروپا را تشدید کند. حتی اگر خودروهای شخصی از گازوئیل استفاده نکنند، قیمت این سوخت تأثیر قابل توجهی بر زندگی روزمره مردم دارد. در حالی که بنزین عمدتاً سوخت خودروهای شخصی است، گازوئیل نیروی محرکه بخش‌های وسیعی از اقتصاد را از جمله حمل‌ونقل بار، تجهیزات کشاورزی، پروژه‌های عمرانی و صنایع تأمین می‌کند. به همین دلیل، کمبود گازوئیل یا نوسانات قیمتی آن می‌تواند تأثیر اقتصادی بیشتری نسبت به افزایش قیمت بنزین داشته باشد. با افزایش فشار بر کسب‌وکارها، این هزینه‌های بالاتر انرژی به مصرف‌کنندگان منتقل شده و بر بحران فزاینده هزینه‌های زندگی و تورم دامن می‌زند.

بحران انرژی جهانی در حال تبدیل شدن به بحران ارزی ایالات متحده است. اوکراین به عنوان عاملی برای کمبود گازوئیل شناخته می‌شود. طبق آمار، ایالات متحده و چین از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان گازوئیل در جهان هستند. چین بخش عمده‌ای از تولید خود را برای مصارف داخلی نگه می‌دارد و به همین دلیل، ایالات متحده به بزرگ‌ترین صادرکننده گازوئیل در جهان تبدیل شده است. با این حال، بر اساس داده‌های «اداره اطلاعات انرژی ایالات متحده»، میانگین قیمت هفتگی هر گالن گازوئیل در این کشور به ۶.۵۲ دلار (۵.۷۳ یورو) رسیده است؛ رقمی که نسبت به میانگین ۳.۷۴ دلار در سال گذشته و ۳.۵۳ دلار در دو سال پیش، افزایش چشمگیری را نشان می‌دهد.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور پیشین آمریکا، اخیراً از رئیس‌جمهور اوکراین خواسته است که از هدف قرار دادن پالایشگاه‌های نفت روسیه دست بردارد، زیرا به گفته او، این حملات «باعث کمبود گازوئیل می‌شود». در همین حال، باید توجه داشت که روسیه نیز یکی از تأمین‌کنندگان بزرگ گازوئیل در جهان است. به گزارش «آژانس بین‌المللی انرژی»، از سال ۲۰۲۲ تاکنون، برخی از پالایشگاه‌های نفت این کشور تا ۱۵ بار مورد حمله قرار گرفته‌اند. به این ترتیب، این آژانس برآورد می‌کند که تولید گازوئیل در روسیه نسبت به سطوح پیش‌بینی‌شده سال ۲۰۲۵ نزدیک به ۳۰ درصد کاهش یافته و مسکو اکنون برای حفظ ذخایر داخلی، صادرات گازوئیل را محدود کرده است.

همزمان با کاهش تولید روسیه، ایالات متحده تلاش‌های خود را برای جبران این کمبود به حداکثر رسانده است، اما این اقدامات نیز کافی نبوده است. در ۲۲ سپتامبر، ترامپ اعلام کرد که دولت او در حال بررسی ممنوعیت صادرات گازوئیل نیز هست. به گفته برخی کارشناسان، چنین اقدامی احتمالاً تلاشی برای کاهش قیمت‌های داخلی پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای ماه نوامبر است، چرا که قیمت انرژی و توانایی خرید آن به موضوعات مهمی در کارزارهای انتخاباتی تبدیل شده‌اند. گروه‌های اصلی لابی‌گر حوزه انرژی با چنین طرحی مخالفت کرده‌اند و بسیاری از کارشناسان صنعت معتقدند که اعمال ممنوعیت تأثیر کمی بر کاهش قیمت‌ها خواهد داشت یا حتی ممکن است نتیجه معکوس دهد؛ به این معنا که پالایشگاه‌های آمریکا را به کاهش تولید، افزایش قیمت‌ها یا هر دو اقدام سوق دهد.

بحران انرژی در اقتصادهای شکننده آسیایی نمایان شده است. آسیب‌پذیری اروپا در برابر شوک قیمت گازوئیل با توجه به تحولات بازار انرژی، به اعتقاد کارشناسان اقتصادی، می‌تواند پیامدهای چشمگیری داشته باشد. گئورگ زاخمان، کارشناس ارشد اندیشکده «بروگل» (Bruegel) مستقر در بروکسل، گفت: «دهه‌ها سیاست‌های تشویقی، مانند مزایای مالیاتی، باعث شده است که ناوگان خودرویی اروپا در مقایسه با مناطقی مانند ایالات متحده، وابستگی بسیار بیشتری به گازوئیل داشته باشد.» زاخمان که متخصص سیاست‌های انرژی و اقلیمی است، افزود: «در نتیجه، اتحادیه اروپا از نظر ساختاری با مازاد بنزین ـ که آن را صادر می‌کند ـ و کمبود گازوئیل ـ که باید آن را وارد کند ـ مواجه است.»

بر اساس گزارش منتشرشده توسط «Transport & Environment»، یک گروه مدافع حقوق زیست‌محیطی و حمل‌ونقل مستقر در بروکسل، کمی بیش از ۳۸ درصد خودروهای سواری در اتحادیه اروپا دیزلی هستند و حمل‌ونقل جاده‌ای، از جمله حمل بار، ۷۷ درصد از کل مصرف گازوئیل (دیزل) را به خود اختصاص می‌دهد. ژولیت اِگال، نویسنده اصلی این گزارش، می‌نویسد: این وابستگی به حمل‌ونقل دیزلی، «رانندگان و کسب‌وکارها را به‌ویژه در معرض شوک‌های قیمت نفت و سوخت قرار می‌دهد.» این سازمان غیردولتی محاسبه کرده است که رانندگان در اتحادیه اروپا از زمان آغاز جنگ، برای یک باک ۵۰ لیتری گازوئیل به‌طور میانگین ۳۰ یورو بیشتر می‌پردازند. یک راننده کامیون آلمانی که در مسیرهای طولانی فعالیت می‌کند نیز به‌طور متوسط هفته‌ای ۲۳۶ یورو هزینه اضافی متحمل می‌شود. بر اساس این گزارش، مجموع هزینه‌های سوخت برای حمل‌ونقل جاده‌ای در اتحادیه اروپا روزانه ۲۷۰ میلیون یورو افزایش یافته است که ۲۰۳ میلیون یورو از آن مربوط به گازوئیل است. در مجموع، اقتصاد اتحادیه اروپا از زمان آغاز جنگ، هزینه‌ای اضافی معادل ۴۰ میلیارد یورو بابت گازوئیل مصرفی در بخش جاده‌ای متحمل شده است.

چرا قیمت گازوئیل سریع‌تر از نفت خام افزایش می‌یابد؟ اسکیپ یورک، پژوهشگر غیرمقیم در «مرکز مطالعات انرژی دانشگاه رایس» در هیوستون تگزاس، می‌گوید: در کوتاه‌مدت، حجم فرآوری نفت خام روسیه مهم‌ترین و سریع‌التغییرترین عامل مؤثر در این زمینه است. او می‌افزاید: «هر موج جدیدی از حملات اوکراین ظرف چند روز در قیمت گازوئیل نمود پیدا می‌کند؛ برخلاف وضعیت تنگه هرمز که جریان عبور نفت از آن ماه‌هاست در سطحی پایین اما نسبتاً پایدار باقی مانده است.» یورک خاطرنشان می‌کند: شاید تعجب‌آور باشد، اما تولید نفت خام، که ماده اولیه برای تولید گازوئیل و بنزین است، بزرگ‌ترین محدودیت موجود نیست. به همین دلیل، قیمت نفت تغییرات اندکی داشته، در حالی که قیمت گازوئیل جهش قابل‌توجهی را تجربه کرده است. این کارشناس به دویچه‌وله (DW) گفت: «کانون بحران در زنجیره تأمین نفت، از “کمبود نفت خام” در ماه‌های مارس و آوریل، به “کمبود ظرفیت پالایش” از ماه اوت تغییر کرده است.» به گفته او، اکنون اختلالات در پالایشگاه‌ها بیشترین اهمیت را دارد، زیرا «هم حملات پهپادی در اوکراین و هم تنش‌ها در تنگه هرمز، ظرفیت عملیاتی پالایش را سریع‌تر از آنکه بتوان آن را جایگزین کرد، از کار می‌اندازند.» با این حال، تنگه هرمز همچنان «بزرگ‌ترین ریسک ساختاری» برای قیمت گازوئیل در بلندمدت محسوب می‌شود. زاخمان نیز تأیید کرد که در سطح جهانی، ظرفیت پالایشگاهی «به‌شدت کاهش یافته و گازوئیل به‌ویژه تحت تأثیر این وضعیت قرار گرفته است.

قیمت گازوئیل از این پس چه روندی خواهد داشت؟ تداوم درگیری‌ها در خاورمیانه یا روسیه می‌تواند بر مشکلات اروپا و سایر مصرف‌کنندگان گازوئیل بیفزاید. محدودیت‌های صادراتی ایالات متحده نیز ممکن است این وضعیت را وخیم‌تر کند. به گفته یورک، صادرات گازوئیل آمریکا به اروپا از سال گذشته حدود ۳۷ درصد افزایش یافته و اکنون حدود ۸ درصد از تقاضای اروپا را تأمین می‌کند. این امر آمریکا را به جایگزینی مهم برای گازوئیل روسیه و خلیج فارس تبدیل کرده است. زاخمان اظهار داشت: اگر آمریکا صادرات را متوقف کند، شوک بزرگی ایجاد خواهد شد و قیمت گازوئیل حتی بالاتر خواهد رفت. پرسش این است که آیا اتحادیه اروپا دست به اقدام متقابل خواهد زد و صادرات بنزین به آمریکا را کاهش خواهد داد یا خیر؛ اقدامی که با افزایش قیمت بنزین در آمریکا و قیمت گازوئیل در اروپا، «وضعیت هر دو طرف را بدتر خواهد کرد.» علاوه بر این، فصل زمستان در نیم‌کره شمالی در پیش است. پالایشگاه‌ها ممکن است برای تأمین هم‌زمان تقاضای نفت‌سفید (سوخت گرمایشی) و گازوئیل با دشواری مواجه شوند که این امر موجب محدودتر شدن بیشتر عرضه خواهد شد.

یورک گفت که موج تعطیلی پالایشگاه‌ها در اروپا و آمریکا از سال ۲۰۱۹، بازار گازوئیل را آسیب‌پذیر کرده و ذخیره ظرفیت پالایشی مازاد را که پیش‌تر شوک‌ها را تعدیل می‌کرد، از بین برده است. او تأکید کرد: «در واقع، بازار “بشکه‌های مازاد” کمتری در دسترس دارد؛ بنابراین، از دست رفتن هر بشکه، تأثیر بسیار مستقیم‌تری بر عرضه نسبت به گذشته می‌گذارد.»