اردوغان و ترفند ترامپ در مورد یمن: پوست موزی که نباید زیر پا گذاشت

بین الملل به گزارش باور خبر به نقل از تسنیم، اظهارات اخیر دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در خصوص وضعیت منطقه، توجه رسانه‌های ترکیه را به خود جلب کرده است. ترامپ در روز سه‌شنبه به وقت آمریکا، پیش از سفر به گردهمایی آلاسکا، در پاسخ به سوالات خبرنگاران به گفت‌وگوی خود با محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، اشاره کرد. وی در پاسخ به این پرسش که آیا ترکیه نیرو به یمن اعزام خواهد کرد یا خیر، اظهار داشت: «ممکن است از رئیس‌جمهور رجب طیب اردوغان بخواهم که برای حمایت از منافع عربستان سعودی مداخله کند. فکر می‌کنم اگر از او بخواهم، اردوغان این کار را خواهد کرد».

رئیس‌جمهور آمریکا به روابط دوستانه‌اش با همتای ترکیه‌ای خود اشاره کرده و گفت: «من می‌توانم این کار را انجام دهم. همانطور که می‌دانید، او دوست بسیار خوبی برای من است و من برای رئیس‌جمهور ترکیه احترام زیادی قائلم. فکر می‌کنم رئیس‌جمهور اردوغان کاری را که از او بخواهم انجام خواهد داد». نکته جالب این است که در همان روزی که بیانیه ترامپ منتشر شد، رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، نیز با محمد بن سلمان تماس تلفنی برقرار کرد. این تماس به تحولات اخیر منطقه و حملات به عربستان سعودی پرداخته است. اردوغان در این تماس اعلام کرد که حملات حوثی‌ها را به شدت محکوم کرده و برای جان‌باختگان تسلیت گفت و تأکید کرد که ترکیه در آینده همچنان در کنار عربستان سعودی خواهد ایستاد.

روزنامه قرار گازته چاپ آنکارا، که به عبدالله گل و احمد داود اوغلو نزدیک است، سخنان ترامپ درباره رابطه دوستانه با اردوغان و همزمانی این موضوع با اظهارات جدید باغچلی را حائز اهمیت ارزیابی کرده است. دیروز به شیوه مرسوم سه‌شنبه‌ها، روز سخنرانی رهبران احزاب ترکیه در پارلمان این کشور بود و دولت باغچلی، رهبر حزب حرکت ملی‌گرا و شریک اردوغان در ائتلاف جمهور، با بیان اینکه امنیت عربستان سعودی باید حمایت شود، از ترکیه خواست تا در صورت لزوم، ابزارهایی را برای ارائه پشتیبانی نظامی ایجاد کند.

این در حالی است که دیگر رهبران احزاب سیاسی ترکیه، درباره پیوستن ترکیه به پیمان دفاعی مکه انتقادات فراوانی دارند و معتقدند که به خاطر محرمانه ماندن این سند و عدم ارائه آن به پارلمان ترکیه، هر نوع اقدام نظامی و حمایت تسلیحاتی از عربستان سعودی، مغایر با قانون اساسی جمهوری ترکیه است. تنها چند دقیقه پس از آن که دولت باغچلی به ضرورت حمایت آنکارا از ریاض اشاره کرد، اوزگور اوزل، رهبر حزب نو، در تالار نمایندگان حزب خود در پارلمان ترکیه با این ایده مخالفت کرده و گفت: «اعزام سربازان ارتش ما به یمن، طرح ترکیه نیست. این طرح شوم ترامپ است. آیا ما تا دیروز چنین طرحی داشتیم؟ این طرح در خدمت منافع اسرائیل و آمریکا است. ترکیه نباید به بخشی از این جنگ تبدیل شود. هیچ‌کس حق ندارد از سربازان ترکیه در خدمت دیگران استفاده کند. بدانند کسانی که برنامه‌ای برای خود ندارند، بخشی از برنامه شخص دیگری هستند. ترکیه هیچ برنامه یا طرحی در مورد بیابان‌های یمن ندارد. هیچ‌کس حق ندارد عروسک خیمه‌شب‌بازی ترامپ یا محافظ اسرائیل باشد و در این بازی، از سربازان ترکیه استفاده کند. ما تا آخر، با این طرح مخالفت خواهیم کرد.»

اوزل در ادامه گفت: «ترامپ در سوم نوامبر انتخابات دارد. اردوغان و آکپارتی هم ماندن خود را به ماندن او گره زده‌اند. ولی به شما می‌گویم؛ چه ترامپ آنجا باشد چه نباشد، نمی‌تواند شما را از رای مخالف این ملت نجات دهد. در انتخابات، کسی محافظ شما نخواهد بود». علاوه بر اوزگور اوزل، رهبر حزب نو که یک ششم از ۶۰۰ کرسی پارلمان ترکیه را در اختیار دارد، مساوات درویش اوغلو، رهبر حزب خوب یا ایی پارتی نیز به عنوان پنجمین حزب قدرتمند ترکیه، با حمایت نظامی آنکارا از عربستان سعودی مخالفت کرده است. با این حال، دولت اردوغان در حال آماده‌سازی متن پیشنهادی برای کسب مجوز از پارلمان ترکیه در خصوص اعزام نیرو به عربستان است. نمایندگان مخالف اردوغان می‌گویند: اگر قرار باشد فقط یک صفحه کاغذ به عنوان متن پیشنهادی برای کسب مجوز به پارلمان فرستاده شود، کسی اقناع نخواهد شد و لازم است کل متن پیمان دفاعی مکه در اختیار نمایندگان باشد.

همزمان با این موضوع، برخی از روزنامه‌های چاپ آنکارا به سخنان سخنگوی ارتش پاکستان استناد کرده‌اند که گفته: بخشی از هماهنگی‌های دفاعی بین ترکیه، عربستان و پاکستان در این پیمان دفاعی، محرمانه خواهد ماند. اظهارات دونالد ترامپ درباره احتمال درخواست از رجب طیب اردوغان برای کمک نظامی به عربستان، در زمانی مطرح شده که ترکیه در برابر یکی از دشوارترین آزمون‌های سیاست خارجی خود قرار گرفته است. ترامپ گفته است اگر از اردوغان بخواهد، انتظار دارد او این درخواست را بپذیرد. این جمله شاید در ظاهر یک درخواست دوستانه از یک متحد باشد، اما برای اردوغان می‌تواند به یک «پوست موز» سیاسی، اقتصادی و ژئوپلیتیکی تبدیل شود. چرا که همین حالا، دولت اردوغان و حزب عدالت و توسعه به خاطر بحران اقتصادی بی‌سابقه که منجر به معضلات معیشتی شده، با رسوایی مالی صندوق‌های مالی، در شرایط بدتری قرار گرفته و حتی بخش مهمی از رای‌دهندگان محافظه‌کار نیز به کارآمدی دولت، باور ندارند.

این‌جا است که تحلیلگران ترکیه می‌پرسند: ترکیه چگونه می‌تواند هم پایبندی به ابعاد توافقی پیمان مکه را جدی بگیرد و در کنار عربستان بایستد، هم روابط خود با پاکستان و جهان اسلام را حفظ کند و در عین حال وارد جنگی نشود که با منافع مستقیم ترکیه بی‌ارتباط است؟ یکی دیگر از نکات مهم درباره درخواست ترامپ، اتکای او به روابط دوستانه است و نه روابط نهادی و راهبردی. او بارها اعلام کرده که با اردوغان روابط رفیقانه دارد و برای او احترام ویژه قائل است. با این حال، در سفر اخیر اردوغان به نیویورک، حتی حاضر نشد با او دیدار دوجانبه داشته باشد و از این گذشته، به وعده‌های آمریکا برای فروش جنگنده‌های اف ۳۵ و همچنین اف ۱۶ به نیروی هوایی ترکیه سر باز زده است. به بیانی دیگر، ترامپ عملاً روابط دوجانبه بین ترکیه و آمریکا را یک سو نهاده و مداوماً به دوستی با خود اردوغان استناد می‌کند و جالب اینجاست که رسانه‌های منتقد اردوغان نیز همین موضوع را دستمایه طنز و کنایه کرده‌اند.

اما حالا و با طرح این پیشنهاد جدید، ترامپ در واقع توپ را به زمین اردوغان انداخته است. اگر اردوغان بپذیرد، ترکیه از یک پشتیبان دفاعی عربستان به بازیگری مستقیم‌تر در جنگ یمن تبدیل می‌شود. ولی اگر نپذیرد، یک بار دیگر سؤال ایجاد می‌شود که پس پیمان مکه دقیقاً چه کارآیی خاصی دارد و چرا اردوغان دست به اقدامی زده که عملاً ترکیه را در موقعیت آچمز قرار می‌دهد. به باور تحلیلگران، ترامپ می‌تواند با یک جمله، مسئولیت بسیار بزرگی را به سمت اردوغان منتقل کند. اما اگر ترکیه وارد جنگ شود، هزینه اصلی ورود به یک معرکه منطقه‌ای جدید را ترکیه می‌دهد، نه ترامپ. ترامپ می‌خواهد از ترکیه یک قدرت منطقه‌ای بسازد که بخشی از بار امنیتی خلیج فارس را تحمل کند؛ اردوغان نیز سال‌هاست خواهان همین جایگاه است. اما اکنون همان جاه‌طلبی ژئوپلیتیکی ممکن است ترکیه را در جنگی گرفتار کند که هزینه‌ای بالا به دنبال داشته باشد.