توافق نفتی ترامپ و پوتین؛ چرا قیمت گازوئیل در آمریکا به ۶ دلار کاهش نمی‌یابد؟

به گزارش باور خبر به نقل از تسنیم، در شرایطی که بازار جهانی فرآورده‌های نفتی با کمبود عرضه و افزایش قیمت‌ها روبرو است، توافق نفتی میان دونالد ترامپ و ولادیمیر پوتین برای تسهیل صادرات گازوئیل روسیه این سوال را مطرح کرده که آیا بازگشت بخشی از عرضه روسیه می‌تواند قیمت سوخت را در آمریکا و سایر بازارهای مصرف کاهش دهد؟ بر اساس اطلاعات موجود، قیمت گازوئیل در آمریکا به حدود ۶.۲ دلار به ازای هر گالن رسیده است؛ در حالی که این رقم پیش از جنگ حدود ۳.۷ دلار بود. این تفاوت قیمت نشان‌دهنده فشار قابل توجهی است که بازار سوخت همچنان با آن مواجه است و صرف اعلام یک توافق برای افزایش عرضه، لزوماً به معنای کاهش سریع قیمت‌ها نیست.

مسئله اصلی این است که بازار جهانی گازوئیل همزمان از دو مسیر تحت فشار قرار دارد: محدودیت انتقال فرآورده‌های نفتی از منطقه خلیج فارس به دلیل اختلال در تنگه هرمز و کاهش توان صادراتی روسیه به دلیل آسیب به زیرساخت‌های پالایشی این کشور. در چنین شرایطی، باید دید حجم گازوئیلی که قرار است با معافیت آمریکا وارد بازار شود، تا چه اندازه با ابعاد کمبود موجود تناسب دارد.

برآوردهای موجود نشان می‌دهد که کسری روزانه حدود ۲ میلیون بشکه‌ای گازوئیل در بازار جهانی وجود دارد؛ رقمی که در صورت تداوم اختلالات عرضه می‌تواند فشار بیشتری بر قیمت فرآورده‌های نفتی وارد کند. تجارت جهانی گازوئیل پیش از جنگ حدود ۵ میلیون بشکه در روز بوده است. بنابراین، کسری ۲ میلیون بشکه‌ای معادل حدود ۴۰ درصد از حجم تجارت روزانه پیش از بحران است؛ هرچند برای نتیجه‌گیری دقیق درباره میزان عرضه از دست رفته، باید میان کاهش تجارت، افت تولید و اختلال در مسیرهای حمل‌ونقل تفاوت قائل شد.

دو عامل مهم در این زمینه وجود دارد. نخست، محدودیت عبور محموله‌های نفتی و فرآورده‌ها از تنگه هرمز که می‌تواند دسترسی بازارهای مصرف به بخشی از عرضه منطقه را مختل کند. دوم، حملات اوکراین به زیرساخت‌های پالایشی روسیه که توان این کشور برای تولید و صادرات فرآورده‌های نفتی را تحت تأثیر قرار داده است. ترکیب این دو عامل، شرایطی ایجاد می‌کند که حتی افزایش محدود صادرات از سوی یک تولیدکننده بزرگ نیز برای متعادل کردن بازار کافی نیست.

یکی از نشانه‌های تشدید بحران بازار گازوئیل، افت شدید محموله‌های صادراتی روسیه است؛ کشوری که پیش از تشدید محدودیت‌ها یکی از بازیگران اصلی تجارت جهانی این فرآورده به شمار می‌رفت. بر اساس داده‌های شرکت ورتکسا که بلومبرگ منتشر کرده است، صادرات دریایی گازوئیل و گازاویل روسیه در سپتامبر ۲۰۲۶ به حدود ۱۴۴ هزار بشکه در روز رسید؛ رقمی که پایین‌ترین سطح ثبت‌شده در بیش از یک دهه اخیر است. این میزان نسبت به ماه اوت نیز حدود ۲۸ درصد کاهش نشان می‌دهد.

کاهش صادرات روسیه تنها به محدودیت‌های خارجی مربوط نیست. حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه، اختلال در فعالیت برخی تأسیسات و افزایش نیاز به تأمین بازار داخلی، توان صادراتی مسکو را محدود کرده است. روسیه برای جلوگیری از کمبود داخلی نیز محدودیت‌هایی بر صادرات گازوئیل اعمال کرده است. در نتیجه، حتی اگر مسکو مجوزهای بیشتری برای صادرات دریافت کند، میزان عرضه واقعی به ظرفیت پالایشگاه‌های فعال، سرعت تعمیر تأسیسات آسیب‌دیده و اولویت تأمین مصرف داخلی بستگی خواهد داشت.

دونالد ترامپ در ۹ اکتبر از توافق با ولادیمیر پوتین برای عرضه گازوئیل روسیه به بازار آمریکا و بازارهای جهانی خبر داد. هم‌زمان، وزارت خزانه‌داری آمریکا مجوزی صادر کرد که بر اساس آن، برخی محموله‌های گازوئیل روسیه که تا تاریخ تعیین‌شده بارگیری شده‌اند، تا آوریل ۲۰۲۷ از تحریم‌های مربوطه معاف می‌شوند. طبق اعلام ترامپ، روسیه ابتدا بیش از ۳۰۰ هزار تن گازوئیل عرضه خواهد کرد؛ سپس ۵۰۰ هزار تن دیگر در ماه نوامبر و یک میلیون تن در مرحله بعد به این عرضه اضافه می‌شود. او همچنین از امکان تحویل سه میلیون تن دیگر در ادامه، مشروط به وضعیت پالایشگاه‌های روسیه، سخن گفته است.

با این حال، برای ارزیابی اثر توافق باید میان حجم کل محموله‌های وعده‌داده‌شده و میزان عرضه روزانه‌ای که واقعاً به بازار اضافه می‌شود تفاوت قائل شد. ارقام اعلام‌شده عمدتاً بر حسب تن هستند و برای مقایسه با کسری روزانه بازار باید به حجم معادل بشکه و بازه زمانی تحویل تبدیل شوند. از سوی دیگر، بخشی از این محموله‌ها ممکن است جایگزین صادراتی شوند که پیش‌تر به مقصد بازارهای دیگر ارسال می‌شدند. بنابراین، افزایش واردات آمریکا لزوماً به همان میزان عرضه خالص جهانی را افزایش نمی‌دهد؛ به‌خصوص اگر خریداران قبلی روسیه برای تأمین نیاز خود به سراغ عرضه‌کنندگان دیگر بروند.

تحلیلگران نیز درباره اثر محدود این توافق بر قیمت‌های جهانی هشدار داده‌اند. بررسی ابعاد این توافق نشان می‌دهد دست‌کم سه عامل می‌تواند اثر آن بر قیمت گازوئیل آمریکا و بازار جهانی را محدود کند. نخست، حجم عرضه در برابر کسری بازار کوچک است. اگر کسری روزانه بازار جهانی را مطابق برآورد مطرح‌شده در این گزارش، حدود ۲ میلیون بشکه در نظر بگیریم، حتی عرضه روزانه ۱۰۰ تا ۱۲۵ هزار بشکه نیز تنها معادل ۵ تا ۶.۲۵ درصد این کسری خواهد بود.

دوم، صادرات جدید ممکن است جایگزین محموله‌های قبلی شود. روسیه پیش از توافق نیز بخشی از گازوئیل خود را به بازارهای خارجی عرضه می‌کرد؛ هرچند این صادرات در ماه‌های اخیر به‌شدت کاهش یافته است. اگر محموله‌های جدید صرفاً به بازار آمریکا هدایت شوند و از حجم صادرات به سایر مشتریان کاسته شود، اثر توافق بر مجموع عرضه جهانی محدود خواهد بود. همچنین، روسیه با آسیب‌دیدگی پالایشگاه‌ها و ضرورت تأمین بازار داخلی مواجه است.

سوم، اجرای توافق با ابهام‌های عملیاتی و سیاسی روبه‌رو است. صدور مجوز معافیت از تحریم، یک مانع حقوقی را برطرف می‌کند؛ اما به‌تنهایی تضمین‌کننده تحویل همه محموله‌های وعده‌داده‌شده نیست. وضعیت پالایشگاه‌های روسیه، تداوم حملات اوکراین، زمان‌بندی تعمیرات، ظرفیت حمل‌ونقل و نحوه اجرای مجوز از جمله عواملی هستند که می‌توانند بر حجم و زمان عرضه اثر بگذارند. از سوی دیگر، این توافق در شرایطی اعلام شده که سیاست تحریمی آمریکا علیه روسیه با هدف محدود کردن درآمدهای انرژی مسکو دنبال می‌شد.

قیمت گازوئیل در آمریکا پس از اعلام توافق واکنش کاهشی نشان داد؛ به‌طوری‌که گزارش اس‌اندپی گلوبال از افت روزانه ۶.۴۵ دلاری در قیمت شکاف قیمتی گازوئیل کم‌گوگرد آمریکا نسبت به نفت خام وست‌تگزاس اینترمدیت حکایت دارد. با این حال، افت یک شاخص معاملاتی بلافاصله به همان میزان در قیمت سوخت مصرف‌کننده منعکس نمی‌شود. قیمت نهایی گازوئیل در آمریکا علاوه بر قیمت جهانی فرآورده، از هزینه پالایش، موجودی انبارها، هزینه حمل‌ونقل، حاشیه سود توزیع و شرایط عرضه و تقاضای داخلی تأثیر می‌پذیرد.

توافق ترامپ و پوتین می‌تواند بخشی از فشار بازار گازوئیل را کاهش دهد، اما فاصله میان حجم عرضه وعده‌داده‌شده و ابعاد کمبود جهانی، محدودیت ظرفیت پالایشی روسیه و احتمال جابه‌جایی مقصد محموله‌ها، موانعی جدی در برابر کاهش پایدار قیمت‌ها هستند. نکته تعیین‌کننده این است که بازار به مجوز صادرات یا اعلام توافق واکنش اولیه نشان می‌دهد، اما کاهش پایدار قیمت‌ها به افزایش واقعی و مستمر عرضه نیاز دارد.

تا زمانی که اختلال در تولید پالایشگاه‌ها و مسیرهای انتقال فرآورده‌های نفتی برطرف نشود، نمی‌توان انتظار داشت توافقی با این ابعاد به‌تنهایی بحران گازوئیل را حل کند. از این رو، معیار اصلی سنجش موفقیت توافق روسیه و آمریکا نه حجم محموله‌های اعلام‌شده، بلکه میزان عرضه خالصی است که در عمل به بازار جهانی اضافه می‌شود و در نهایت چه اثری بر قیمت عمده‌فروشی و قیمت مصرف‌کننده می‌گذارد.

انتهای پیام/