امنیت مرزهای ایران و عراق، اولویت اصلی تهران است

بین‌الملل به گزارش باور خبر به نقل از تسنیم، روابط میان ایران و عراق به عنوان دو کشور همسایه، مسلمان و برادر همواره از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده است. با توجه به تحولات منطقه و شرایط خاصی که به وجود آمده، این روابط دوجانبه اکنون بیش از پیش اهمیت یافته است. در گفتگویی با محمدکاظم آل صادق، سفیر جمهوری اسلامی ایران، به بررسی همکاری‌های میان دو کشور و تحولات اخیر در روابط آنها پرداختیم. آل صادق روابط ایران و عراق را یک رابطه راهبردی توصیف کرد و بر اهمیت رفت و آمدهای هیئت‌ها میان دو کشور برای تثبیت این روابط تأکید نمود. متن کامل این مصاحبه به شرح زیر است:

ایران و عراق اجرای توافقات دوجانبه را با رایزنی‌های فنی پیگیری می‌کنند

سوال: پیشتر سفر مقامات عالی‌رتبه دولت عراق به تهران را داشتیم که در این سفر موافقتنامه‌هایی امضا و توافقاتی صورت گرفت. اکنون وضعیت اجرای این توافقات تا چه مرحله‌ای پیش رفته است؟ چه رایزنی‌های فنی تاکنون صورت گرفته است؟

آل‌صادق: روابط جمهوری اسلامی ایران و جمهوری عراق، یک رابطه صرف همسایگی جغرافیایی نیست؛ بلکه پیوندی راهبردی، متکی بر اشتراکات عمیق تاریخی، فرهنگی، دینی و منافع متقابل و هم‌پوشان اقتصادی و امنیتی است. سفرهای متقابل مقامات عالی‌رتبه دو کشور، به‌ویژه دیدارهای صورت‌گرفته در تهران، همواره نه‌تنها نقطه عطفی در تثبیت این مناسبات بلکه ریل‌گذاری نوینی برای توسعه همه‌جانبه همکاری‌ها بوده است. در خصوص اسناد، یادداشت‌های تفاهم و موافقت‌نامه‌های امضاشده، مایلم به ملت شریف عراق و ایران و اصحاب محترم رسانه اطمینان دهم که این توافقات صرفاً روی کاغذ نمانده‌اند. ما معتقدیم اراده سیاسی قوی رهبران دو کشور، موتور محرکه اصلی برای اجرایی‌سازی و عملیاتی‌کردن بندبند این توافقات است. در حوزه‌های مختلف، گام‌های عملیاتی و رایزنی‌های فنی متعددی انجام شده و در حال پیگیری است:

• در حوزه حمل‌ونقل و ترانزیت: به‌ویژه در طرح راهبردی راه‌آهن شلمچه – بصره، کمیسیون‌های فنی و مهندسی دو طرف به‌صورت مداوم جلسات تخصصی داشته‌اند. موضوعاتی نظیر تملک زمین‌ها و ساخت پل و مین‌روبی منطقه با جدیت پیش رفته و ارزیابی‌های زیرساختی به مراحل پیشرفته‌ای رسیده است.
• در حوزه انرژی و تبادلات تجاری: کارگروه‌های مشترک میان وزارتخانه‌های ایران و وزارتخانه‌های مربوطه در عراق فعال هستند. گفتگوها برای پایداری صادرات انرژی و تأمین نیازهای شبکه برق و گاز عراق، همراه با ایجاد سازوکارهای مطمئن و تعریف پروژه‌های مشترک سرمایه‌گذاری ادامه دارد.
• در حوزه مناطق آزاد مرزی و تسهیل تجارت در نقاط مرزی مشخص، در دستور کار رایزنی‌های فنی کارشناسان دو وزارتخانه دارایی و تجارت است. هدف اصلی ما تسهیل مبادلات، افزایش حجم تجارت دو کشور و ایجاد اشتغال برای مرزنشینان دو طرف است.
• در حوزه تسهیل ترانزیت و تشریفات گمرکی: نشست‌های متعددی میان مدیران گمرک و رؤسای پایگاه‌های مرزی برگزار شده تا روندهای ترخیص کالا، یکسان‌سازی استانداردها و خدمات ۲۴ ساعته در پایانه‌های مهم مرزی تسهیل شود. جمهوری اسلامی ایران بر این باور است که توسعه و امنیت عراق، توسعه و امنیت ایران است. مکانیسم‌های پیگیری ماهانه و کمیته‌های مشترک پیگیری تحت نظارت سفارت و دستگاه‌های ذی‌ربط دو کشور تشکیل شده تا هرگونه موانع اجرایی و اداری را سریعاً برطرف سازند. ما مسیر اجرای این توافقات را با جدیت و شفافیت کامل ادامه می‌دهیم تا ثمره این تصمیمات راهبردی در زندگی و رفاه مردم دو کشور احساس شود.

ادامه رایزنی ایران و عراق برای رفع محدودیت پروازها و بازگشت به شرایط عادی

سوال: در بحث پروازها و فشارهای آمریکا ما شاهد توقف پروازها بودیم که در ادامه پروازها به نجف اشرف از سرگرفته شد؟ در رایزنی با مقامات عراق در این خصوص چه اقداماتی صورت گرفته و آیا پروازها بین دو کشور به حالت عادی باز می‌گردد؟

آل‌صادق: ارتباطات مردمی، زیارتی، گردشگری سلامت، مبادلات تجاری و دانشجویی، شریان حیاتی روابط ایران و عراق است. روزانه هزاران زائر، گردشگر، بیمار، بازرگان و دانشجو میان دو کشور رفت‌وآمد می‌کنند؛ بنابراین هرگونه ایجاد اخلال در خطوط پروازی و حمل‌ونقل هوایی، مستقیماً حقوق شهروندان دو ملت و خدمات‌رسانی به زائران عتبات عالیات و ثامن‌الحجج (ع) را هدف قرار می‌دهد. متأسفانه رویکرد یک‌جانبه‌گرایانه و مداخله‌جویانه ایالات متحده آمریکا و اعمال تحریم‌های غیرقانونی و فراملی، همواره به دنبال آسیب زدن به تعاملات طبیعی و برادرانه کشورهای منطقه بوده است. اعمال فشار بر شرکت‌های هواپیمایی و زیرساخت‌های فرودگاهی منطقه، مصداق بارز زیاده‌خواهی و نقض حقوق بین‌الملل و قوانین هوانوردی مدنی (ایکائو) است. در خصوص تحولات اخیر در خطوط پروازی و به‌ویژه فرودگاه‌های نجف و بغداد:

1. رایزنی‌های دیپلماتیک و فنی گسترده: سفارت جمهوری اسلامی ایران در بغداد از نخستین لحظات بروز محدودیت‌ها، رایزنی‌های فشرده‌ای را با مسئولان ارشد دولت دوست و برادر عراق انجام دادند.
2. حفظ شریان زیارتی و تجاری: با هوشمندی و حسن نیت طرفین، گام‌های اولیه برای برطرف کردن موانع اتخاذ شد که از سرگیری پروازها به نجف اشرف بخشی از این تلاش‌های مشترک بود.
3. تلاش برای عادی‌سازی کامل پروازها: ما معتقدیم تصمیمات در حوزه هوانوردی عراق باید صرفاً بر اساس منافع ملی عراق و موافقت‌نامه‌های دوجانبه تنظیم‌کننده حمل‌ونقل هوایی باشد، نه الزامات و فشارهای خارج از منطقه. رایزنی‌های ما برای رفع کامل محدودیت‌ها، روان‌سازی فرآیندهای فرودگاهی، و افزایش مجدد نشست و برخاست شرکت‌های هواپیمایی ایرانی و عراقی در تمامی فرودگاه‌های دو کشور با جدیت ادامه دارد. اراده مقامات عالی دو کشور بر این است که اجازه داده نشود فشارهای طرف‌های ثالث، بر سفر زوار و ارتباطات عمیق دو ملت تأثیر منفی بگذارد. امیدواریم با تداوم هماهنگی‌های فنی و حقوقی میان سازمان‌های هوانوردی مدنی دو کشور، به زودی شاهد بازگشت کامل پروازها به روند طبیعی و حتی افزایش ظرفیت‌های پروازی برای ایام پرتردد زیارتی باشیم.

توافق ایران، بغداد و اقلیم کردستان برای تقویت امنیت مرزها و پیگیری خلع سلاح گروه‌های تروریستی

سوال: ما سفرهایی را بین مقامات اقلیم کردستان عراق و ایران داشتیم و هیئت‌هایی به دو کشور سفر کردند. در بحث امنیت مرزها چه اتفاقات و رایزنی‌های جدیدی شکل گرفته است؟ در سفر آقای بافل طالبانی گفته شد که در این خصوص بحث‌هایی شد؛ آیا منجر به نتیجه مشخصی بود؟

آل‌صادق: امنیت مرزهای مشترک، خط قرمز جمهوری اسلامی ایران و یک ضرورت حیاتی برای پایداری و توسعه تمامی منطقه، از جمله اقلیم کردستان عراق است. مرزهای ما باید مرزهای صلح، دوستی، تجارت و رفاه برای مردم دو طرف باشد، نه محلی برای تحرک گروه‌های تجزیه‌طلب، تروریستی یا عناصر وابسته به سرویس‌های متخاصم خارجی. یادداشت تفاهم جامع امنیتی میان جمهوری اسلامی ایران و دولت مرکزی عراق، چارچوب قانونی و راهبردی بسیار محکم و روشنی را برای تأمین امنیت مرزها مشخص کرده است. روند اجرای این تفاهم با همکاری خوب دولت مرکزی در بغداد و مقامات اقلیم کردستان پیشرفت‌های ملموسی داشته است. در همین راستا، رفت‌وآمدهای دیپلماتیک و امنیتی متعددی انجام شده است. سفر رهبران و مقامات برجسته اقلیم کردستان، به‌ویژه جناب آقای بافل طالبانی به تهران و گفتگو با مقامات ارشد کشورمان، در فضایی بسیار صمیمانه، صریح و سازنده صورت گرفت. نتایج و مفاهمات مشخص در این گفتگوها عبارتند از:

• خلع سلاح و جابه‌جایی گروه‌های مسلح تروریستی: بر اساس توافقات انجام‌شده، روند خلع سلاح گروه‌های تجزیه‌طلب و انتقال آنها از مناطق نزدیک به خطوط مرزی به عمق خاک اقلیم و استقرار در کمپ‌های تحت نظارت، گام به گام در حال پیگیری و تکمیل است.
• تشکیل کمیته امنیتی مشترک میان ایران، بغداد و اقلیم که به‌صورت دوره‌ای اقدام به بازرسی و تبادل اطلاعات می‌کنند. ما ضمن قدردانی از اهتمام مسئولان دولت فدرال عراق و مقامات اقلیم کردستان و رهبران گروه‌های سیاسی از جمله حزب و اتحادیه میهنی، تأکید می‌کنیم که اجرای کامل و بی‌نقص توافقنامه امنیتی، بسترساز توسعه جهشی روابط اقتصادی، علمی و فرهنگی میان ایران و اقلیم کردستان خواهد بود. شفافیت و قاطعیت در برخورد با عوامل ناامنی، تضمین‌کننده آینده‌ای باثبات برای کل منطقه است.

موفقیت میانجی‌گری عراق به تغییر رفتار عملی آمریکا بستگی دارد

سوال: عراق بارها آمادگی خودش را برای میانجی‌گری بین ایران و آمریکا اعلام کرده است و در سفر آقای بافل طالبانی در همین خصوص پیامی رد و بدل شد. به نظر شما عراق می‌تواند در این زمینه موفق باشد؟ آیا عراق طرح‌هایی را ارائه داده‌اند؟

آل‌صادق: جمهوری اسلامی ایران همواره از نقش‌آفرینی مثبت، سازنده و مدبرانه دولت عراق در کاستن از تنش‌های منطقه‌ای و ایجاد پل‌های ارتباطی و گفتگو استقبال کرده و می‌کند. تلاش‌های موفقیت‌آمیز بغداد در میزبانی از دورهای اولیه گفتگوهای ایران و عربستان سعودی، اثبات‌کننده ظرفیت عالی، وزن ژئوپلیتیک و حسن نیت عراق در عرصه دیپلماسی منطقه‌ای است. در خصوص پیام‌ها یا ابراز تمایل برای میانجی‌گری میان ایران و ایالات متحده آمریکا: اولاً، جمهوری اسلامی ایران هیچ‌گاه میز مذاکره را ترک نکرده و منطق ایران همواره منطق گفتگو، عزت، حکمت و مصلحت بوده است. مشکل اصلی در مسیر روابط یا مذاکرات، فقدان کانال‌های انتقال پیام یا نقص در میانجی‌گری نیست؛ بلکه بدعهدی، خروج یک‌جانبه آمریکا از توافقات بین‌المللی، اعمال تحریم‌های ظالمانه و رویکرد زیاده‌خواهانه و متناقض واشنگتن است. ثانیاً، مقامات محترم عراقی و شخصیت‌های برجسته سیاسی، بر اساس درک درستی که از خطرات تصاعد تنش در منطقه دارند، خیرخواهانه ایده‌ها و پیام‌هایی را منتقل می‌سازند. ما ضمن احترام به این تلاش‌ها و استماع دقیق دیدگاه‌های برادرانمان در بغداد، مواضع اصولی و روشن جمهوری اسلامی ایران را صریحاً تبیین کرده‌ایم. ثالثاً، هرگونه طرح یا ابتکاری در صورتی می‌تواند به موفقیت نائل شود که مبتنی بر واقع‌بینی، احترام متقابل، لغو تحریم‌های غیرقانونی و ارائه تضمین‌های معتبر باشد. آمریکایی‌ها اگر به دنبال دیپلماسی واقعی هستند، باید از تناقض در رفتار و گفتار دست بردارند و سیاستی ملموس و اصلاحی پیش بگیرند. عراق به عنوان کشوری همسایه و دوست، حق دارد برای حفظ امنیت و ثبات در پیرامون خود تلاش کند، زیرا هرگونه تنش در منطقه بی‌واسطه بر امنیت عراق نیز اثرگذار است. ایران دست هر کشوری را که با حسن نیت به دنبال ثبات منطقه باشد می‌فشارد، اما موفقیت هرگونه مساعی جمیله در نهایت منوط به تغییر رفتار عملی طرف آمریکایی است.

خروج نیروهای آمریکایی از عراق، گامی مثبت برای ثبات و امنیت منطقه است

سوال: ما شاهد روند خروج و بازطراحی حضور نیروهای آمریکایی از عراق بودیم. به نظر شما چقدر این مسئله در امنیت کشور عراق و ایران و همچنین منطقه تأثیر دارد؟

آل‌صادق: موضوع خروج نیروهای نظامی بیگانه از عراق، یک خواست ملی، قانونی و مصرح در مصوبه پارلمان عراق و تأکیدشده از سوی جریان‌های مختلف سیاسی و مردمی این کشور است. مواضع اصولی جمهوری اسلامی ایران در این زمینه کاملاً روشن و اثبات‌شده است: ۱. ریشه اصلی ناامنی‌ها و تنش‌ها: ما حضور نیروهای نظامی فرامنطقه‌ای را نه بخشی از حل بحران، بلکه علت اصلی ناامنی، بی‌ثباتی و ایجاد مسابقه تسلیحاتی و تفرقه در منطقه می‌دانیم. تجربه دو دهه اخیر در غرب آسیا نشان داده است که نیروهای خارجی همواره منافع مداخله‌جویانه خود را بر امنیت ملت‌های منطقه ترجیح داده‌اند. ۲. توانمندی و اقتدار نیروهای مسلح عراق: نیروهای مسلح، دستگاه‌های امنیتی و حشدالشعبی قهرمان عراق در جریان مبارزه با تروریسم تکفیری داعش ثابت کردند که از بلوغ، توانمندی و اقتدار لازم برای تأمین امنیت کشور برخوردارند.