کریدورها؛ معجزه‌ای در دنیای جدید

اقتصادی به گزارش باور خبر به نقل از تسنیم، کریدورهای اقتصادی تنها از طریق جاده و ریل شکل نمی‌گیرند. برای اینکه یک منطقه به دروازه‌ای برای تجارت، ترانزیت و جذب سرمایه تبدیل شود، نیاز به مجموعه‌ای هماهنگ از زیرساخت‌های دریایی، ریلی، جاده‌ای و هوایی دارد. در سواحل مکران، بندر چابهار نقش محوری دریایی را ایفا می‌کند، اما زنجیره توسعه این منطقه هنوز با یک حلقه بلاتکلیف و زمین‌مانده مواجه است. این حلقه، فرودگاه بین‌المللی چابهار است. چابهار در نقطه‌ای قرار دارد که می‌تواند ایران را از طریق دریای عمان به اقیانوس هند و بازارهای پرجمعیت جنوب آسیا متصل کند. توسعه بندر شهید بهشتی در سال‌های اخیر گام مهمی در این راستا بوده است؛ اما وقتی از چابهار به‌عنوان کانون اصلی توسعه مکران و گره‌گاه کریدورهای منطقه‌ای یاد می‌کنیم، نمی‌توان این پرسش اساسی را نادیده گرفت: آیا ایفای چنین نقش فراملی و بزرگی، بدون زیرساخت هوایی مدرن و مستقل امکان‌پذیر است؟

در ذهن عموم، کریدور حمل‌ونقل غالباً به خطوط ریلی یا جاده‌ای محدود می‌شود. در حالی که یک کریدور اقتصادی موفق در واقع یک منظومه پویا است که جریان همزمان کالا، مسافر، سرمایه و خدمات را میان مبدأ و مقصد تسهیل می‌کند. در چابهار، شریان اصلی کالا از طریق دریا شکل می‌گیرد، جاده‌ها وظیفه انتقال بار به پسکرانه بندر و مرزهای شرقی را بر عهده دارند و راه‌آهن در حال احداث چابهار ـ زاهدان نیز قرار است این بندر را به شبکه ریلی سراسری متصل کند. از سوی دیگر، فعال‌سازی مرز ریمدان نیز جهش مهمی در اتصال چابهار به پاکستان و بازار چندصد میلیونی آن ایجاد کرده است. با این حال، ضلع چهارم این مربع یعنی «حمل‌ونقل هوایی» همچنان غایب است. هواپیما جریان‌هایی را پوشش می‌دهد که ریل و جاده و دریا از پس سرعت آن برنمی‌آیند؛ از رفت‌وآمد سرمایه‌گذاران، مدیران ارشد و نیروهای متخصص گرفته تا رونق گردشگری و ترانزیت کالاهای گران‌قیمت و زمان‌حساس. بنابراین، ساخت فرودگاه جدید چابهار شرط لازم برای پیوند زدن اقتصاد مکران به زنجیره‌های ارزش ملی و بین‌المللی است.

فرودگاه چابهار اولویت منطقه آزاد/تامین ۱۰۰ درصد برنج وارداتی از ریمدان پروژه‌ای که روی کاغذ باقی مانده است. در حال حاضر، بار پروازهای چابهار بر دوش فرودگاه نظامی کنارک قرار دارد. هرچند کنارک طی دهه‌های گذشته وظیفه جابجایی هوایی منطقه را بر عهده داشته، اما افق توسعه بلندمدت چابهار و حجم فعالیت‌های اقتصادی پیش‌رو، ظرفیتی به‌مراتب فراتر از توان این فرودگاه می‌طلبد. اما ماجرای احداث فرودگاه جدید چابهار داستان تازه‌ای نیست. بارها خبر کلنگ‌زنی، تأمین اعتبار و زمان‌بندی اجرای آن در رسانه‌ها منتشر شده و حتی به‌عنوان یکی از ابرپروژه‌های سواحل مکران معرفی شده است. با این وجود، پروژه هنوز به مرحله‌ای نرسیده که بتوان آن را یک شریان فعال در کریدور منطقه به حساب آورد. در همین نقطه است که آسیب عدم جامع‌نگری در کریدورها خود را نشان می‌دهد، چراکه توسعه بندر بدون دسترسی‌های هوایی و زمینی همزمان، به معنای معطل ماندن بخشی از ظرفیت همان بندر است.

بزرگ‌ترین مزیت چابهار قرارگیری در نقطه تلاقی مسیرهای دریایی با خطوط زمینی شرق کشور است. کالا از اقیانوس وارد بندر می‌شود و از طریق ریل یا جاده به نقاط مختلف کشور منتقل می‌شود و از گذرگاه‌هایی مانند ریمدان به قلب پاکستان و آسیای میانه می‌رسد. این ساختار، چابهار را از یک «بندر ساده» به یک «هاب لجستیکی» تبدیل می‌کند. اما واقعیت این است که هاب لجستیکی فقط جای کانتینر نیست؛ تاجر، مدیر بین‌المللی، گردشگر یا کالای فاسدشدنی نمی‌توانند با سرعت دیزل‌های باری حرکت کنند. اگر هدف نهایی تبدیل چابهار به مرکز تجارت و ترانزیت منطقه‌ای است، «زمان» و «کیفیت دسترسی» در برنامه‌ریزی‌ها حرف اول را می‌زند. بندر میلیون‌ها تن کالا را جابه‌جا می‌کند، اما شریان‌های اقتصادی برای فعالیت‌های انسانی، جلسات حضوری سرمایه‌گذاران و جابجایی سریع تکنسین‌ها نیاز دارند. صنایع نوپای مکران نیز بدون دسترسی هوایی آسان به نیروی متخصص، همیشه با ناترازی سرمایه انسانی مواجه خواهند بود. از این رو، فرودگاه بین‌المللی جدید چابهار جزئی از «زیرساخت سخت و نرم» کریدور مکران است؛ ساختاری که به‌هیچ عنوان رقیب بندر یا راه‌آهن نیست، بلکه مکمل و شتاب‌دهنده آنهاست.

توجه ویژه منطقه آزاد چابهار به مرز ریمدان و اولویت دادن به صادرات و ترانزیت از این نقطه، نشان می‌دهد که نگاه سیاست‌گذاران از «پروژه‌های تک‌بعدی» به سمت «شبکه‌سازی تجاری» تغییر یافته است. اما هرچه این شبکه وسیع‌تر شود، نبود فرودگاه بیشتر به چشم می‌آید. سواحل مکران پر از پروژه‌های ریز و درشتی است که طی سال‌ها تعریف شده‌اند. اما تجارب جهانی یادآوری می‌کنند که «کریدور» زمانی متولد می‌شود که تمام حلقه‌های آن به یکدیگر متصل شوند. چابهار به این شبکه نزدیک شده است؛ بندر آماده است، جاده‌ها در حال تعریض‌اند، ریل در حال پیشرفت است و ریمدان نیز در حال فعالیت است. با این تفاسیر، فرودگاه بین‌المللی چابهار چه زمانی از یک «وعده‌ روی کاغذ» به «حلقه واقعی کریدور مکران» تبدیل خواهد شد؟ پاسخ به این پرسش نشان می‌دهد سواحل مکران در آینده ترکیبی ناهمگون از طرح‌های جزیره‌ای و منفصل خواهد بود یا واقعاً به یک «کریدور اقتصادی چندوجهی» در سطح بین‌المللی تبدیل می‌شود.

انتهای پیام/