فوتبال به شبکه ورزش، سریال به شبکه سه؛ زمان تغییر کنداکتور فرا رسیده!

به گزارش باور خبر به نقل از خبرگزاری تسنیم، شبکه سه به مدت سال‌ها یکی از شبکه‌های تلویزیونی مهم و پرمخاطب بوده است؛ شبکه‌ای که با برنامه‌های جذاب برای جوانان، مسابقات هیجان‌انگیز، سریال‌های پربیننده و تولیدات سرگرم‌کننده شناخته می‌شود. از «مسابقه هفته» و برنامه‌های ورزشی و سرگرمی در سال‌های گذشته تا «ماه عسل»، «عصر جدید»، «قهرمان» و برنامه‌هایی مانند «حسینیه معلی» و «محفل»، شبکه سه در زمان‌های مختلف نشان داده که می‌تواند به یک برند رسانه‌ای معتبر در تلویزیون تبدیل شود. اما یک سوال قدیمی همچنان باقی است؛ سؤالی که شاید در نگاه اول ساده به نظر برسد، اما برای مخاطب، برنامه‌ساز و حتی مدیر شبکه، موضوعی جدی است: چرا شبکه سه با وجود یک شبکه تخصصی ورزشی، باید بخش مهمی از مسابقات ورزشی و به‌ویژه فوتبال را در برنامه خود قرار دهد؟ این پرسش سال‌هاست که از سوی مخاطبان مطرح می‌شود و به نظر می‌رسد اکنون زمان آن رسیده که تلویزیون به‌طور جدی به آن بپردازد.

موضوع تنها جابه‌جایی یک مسابقه فوتبال از یک شبکه به شبکه دیگر نیست. بحث بر سر تعریف دقیق‌تر مأموریت شبکه‌ها، احترام به برنامه‌ریزی مخاطب و استفاده حرفه‌ای‌تر از ظرفیت‌های تلویزیون است. شبکه سه برای چه هدفی ایجاد شده است؟ این شبکه از ابتدا قرار نبود صرفاً یک شبکه ورزشی باشد. درست است که پخش زنده فوتبال در شکل‌گیری هویت این شبکه نقش مهمی داشته و پخش مسابقات بزرگ ورزشی، به‌ویژه فوتبال، سال‌ها یکی از عوامل اصلی جذب مخاطب به شبکه سه بوده است، اما هویت این شبکه به مرور زمان گسترش یافته است. شبکه سه به شبکه‌ای برای جوانان تبدیل شده؛ شبکه‌ای برای سرگرمی، مسابقه، سریال، برنامه‌های مناسبتی، گفت‌وگو و تولیدات پرخرج و پرمخاطب. بخش مهمی از موفقیت این شبکه نیز از همین جا ناشی می‌شود. شبکه سه توانسته در طول سال‌ها چندین برند تلویزیونی بسازد؛ برندهایی که مخاطب با نام شبکه سه به یاد می‌آورد. «عصر جدید» یکی از نمونه‌های بارز این موفقیت است. «ماه عسل» سال‌ها هویت مستقلی داشته و مسابقه «قهرمان» نیز تلاشی دیگر برای ساخت یک برند سرگرمی و رقابتی بوده است. بنابراین وقتی شبکه‌ای چنین مأموریتی برای خود تعریف کرده، طبیعی است که برنامه‌ریزی آن نیز باید بر همین اساس انجام شود.

مشکل دقیقاً از جایی آغاز می‌شود که یک سریال یا برنامه چند هفته روی آنتن می‌رود، مخاطب برای تماشای آن ساعت مشخصی را انتخاب می‌کند و ناگهان یک مسابقه فوتبال وارد جدول می‌شود و همه‌چیز تغییر می‌کند. ممکن است برای مدیر تلویزیون، این اتفاق تنها جابه‌جایی یک قسمت باشد؛ اما برای مخاطبی که هر شب سریال می‌بیند، داستان متفاوت است. مخاطب حق دارد برای وقت خود برنامه‌ریزی کند. این روزها مخاطب تلویزیون دیگر مانند گذشته منتظر نمی‌ماند تا هرچه پخش شد، تماشا کند. حتی مخاطبان سنتی تلویزیون نیز برنامه مشخصی دارند. سریال دنبال می‌کنند، مسابقه می‌بینند، برنامه مورد علاقه‌شان را انتخاب می‌کنند و برای دیدن آن زمان می‌گذارند. وقتی یک سریال هر شب در ساعت مشخصی پخش می‌شود، مخاطب به تدریج به آن ساعت عادت می‌کند. اگر ناگهان یک شب فوتبال جای سریال را بگیرد، بخشی از این نظم از بین می‌رود. بدتر اینکه گاهی مخاطب نمی‌داند قسمت بعدی سریال چه زمانی پخش خواهد شد. زیرنویس‌هایی را می‌بینیم که اعلام می‌کنند فلان برنامه یا سریال به دلیل پخش مسابقه ورزشی پخش نمی‌شود. بعد باید منتظر بمانیم تا بفهمیم قسمت بعدی چه زمانی روی آنتن خواهد رفت. این اتفاق شاید برای یک بار مسئله بزرگی نباشد، اما وقتی تکرار شود، به اعتماد مخاطب لطمه می‌زند. نمونه این گلایه را می‌توان در واکنش‌های مخاطبان هم مشاهده کرد؛ مخاطبانی که صریح می‌پرسند: «وقتی شبکه ورزش داریم، چرا فوتبال باید از شبکه سه پخش شود؟» حتی برخی مخاطبان درباره سریال‌هایی که به دلیل فوتبال جابه‌جا شده‌اند، گلایه کرده‌اند و گفته‌اند وقتی شبکه ورزش وجود دارد، چرا باید برنامه آنها به خاطر مسابقه فوتبال متوقف شود؟ این سؤال ساده، در واقع سؤال مهمی است.

تلاش برای عادی‌سازی؛ شرفم فدای وایرال! شبکه ورزش دقیقاً برای همین روزها ایجاد شده است. شبکه ورزش امروز دیگر یک شبکه فرعی و کم‌اهمیت نیست. سال‌ها از راه‌اندازی آن گذشته و این شبکه برای خود مخاطب مشخصی پیدا کرده است. شبکه ورزش برنامه تخصصی دارد، مجری و کارشناس ورزشی دارد، پخش زنده دارد و اساساً مخاطبی را هدف قرار داده که می‌خواهد ورزش ببیند. بنابراین چه فرصتی بهتر از این که این شبکه به مقصد اصلی مسابقات ورزشی تبدیل شود؟ اگر قرار باشد مسابقه فوتبال، والیبال، بسکتبال، کشتی یا هر رویداد ورزشی مهمی از شبکه‌ای تخصصی پخش شود، مخاطب هم به مرور عادت می‌کند که برای دیدن ورزش به همان شبکه مراجعه کند. این اتفاق نیاز به یک فرهنگ‌سازی رسانه‌ای دارد. ممکن است در ابتدا عده‌ای بگویند «ما عادت داریم فوتبال را از شبکه سه ببینیم». درست است. اما بسیاری از عادت‌های رسانه‌ای با تصمیم درست مدیران و تبلیغات مناسب تغییر می‌کنند. تلویزیون سال‌ها برای ساخت برندهای مختلف هزینه کرده است. چرا همین کار را برای شبکه ورزش انجام ندهد؟ اگر قبل از مسابقات مهم، میان‌برنامه، تیزر و تبلیغات گسترده پخش شود و مرتب به مخاطب گفته شود که مسابقه امشب از شبکه ورزش پخش می‌شود، بعد از مدتی شبکه ورزش می‌تواند همان مرجعی باشد که مخاطب برای ورزش سراغش می‌رود. این تصمیم به نفع شبکه سه نیز خواهد بود.

نکته مهم این است که انتقال بخش عمده مسابقات ورزشی به شبکه ورزش تنها به نفع این شبکه نیست؛ بلکه می‌تواند به نفع خود شبکه سه نیز تمام شود. شبکه سه در این صورت فضای بیشتری برای سریال‌هایش خواهد داشت. برنامه‌های سرگرمی با نظم بیشتری پخش می‌شوند. مسابقات تلویزیونی مجبور نیستند مرتب جابه‌جا شوند و سازندگان سریال نیز می‌توانند با خیال راحت‌تری برای زمان پخش اثرشان برنامه‌ریزی کنند. یکی از مشکلاتی که همیشه درباره تلویزیون مطرح بوده، بی‌نظمی در پخش سریال‌هاست. سریال‌ساز ممکن است ماه‌ها برای ساخت یک مجموعه وقت بگذارد، اما زمانی که اثر به آنتن می‌رسد، با تغییرات مختلف کنداکتور مواجه شود. یک شب فوتبال، یک شب ویژه‌برنامه، یک شب مراسم، یک شب مناسبت و گاهی هم تغییر ساعت پخش؛ در چنین شرایطی حتی یک سریال خوب هم ممکن است بخشی از مخاطبش را از دست بدهد. مخاطب سریال به استمرار نیاز دارد. داستان باید ادامه پیدا کند و مخاطب باید بداند قسمت بعدی چه زمانی پخش می‌شود. هرچه این نظم بیشتر باشد، امکان دنبال کردن سریال نیز بیشتر خواهد بود. بنابراین اگر شبکه سه بتواند بخشی از بار ورزشی خود را به شبکه ورزش منتقل کند، در واقع برای خود فضای تنفس ایجاد می‌کند.

البته نمی‌توان به سادگی از کنار یک موضوع مهم عبور کرد. مسئله پخش مسابقات ورزشی تنها یک تصمیم محتوایی نیست. پای حق پخش، قراردادها، مسائل بازرگانی، تبلیغات، روابط میان صداوسیما و نهادهای ورزشی، سازمان لیگ و وزارت ورزش و دیگر مجموعه‌های مرتبط نیز در میان است. فوتبال برای تلویزیون تنها یک برنامه دو ساعته نیست. یک مسابقه مهم می‌تواند میلیون‌ها بیننده داشته باشد و طبیعتاً ظرفیت تبلیغاتی قابل توجهی نیز ایجاد کند. به همین دلیل شاید تصمیم‌گیری درباره اینکه یک مسابقه از شبکه سه پخش شود یا شبکه ورزش، صرفاً در اختیار مدیر شبکه سه یا شبکه ورزش نباشد. اما همین جاست که باید نگاه حرفه‌ای‌تری شکل بگیرد. اگر یک مسابقه قرار است حتماً به دلیل مسائل تجاری یا حق پخش از شبکه سه پخش شود، باید سازوکاری طراحی شود که کمترین آسیب به برنامه‌های ثابت شبکه وارد شود. اگر هم امکان انتقال مسابقه به شبکه ورزش وجود دارد، چرا نباید این اتفاق بیفتد؟ تلویزیون باید میان درآمد، مخاطب و مأموریت شبکه‌ها تعادل ایجاد کند.

شاید بهترین راه‌حل این نباشد که از فردا هر مسابقه‌ای بدون استثنا از شبکه سه حذف شود. چنین تصمیمی هم ممکن است منطقی نباشد و هم با ملاحظات مختلف روبه‌رو شود. راه بهتر، یک برنامه تدریجی است. شبکه ورزش باید آن‌قدر جدی و قدرتمند شود که مخاطب برای دیدن فوتبال و ورزش، به‌طور طبیعی سراغ آن برود. این شبکه باید تنها محل پخش مسابقه نباشد. باید قبل و بعد از مسابقه نیز برنامه داشته باشد؛ تحلیل، گفت‌وگو، حاشیه، کارشناسی، اخبار و محتوای اختصاصی. در این صورت مخاطب احساس نمی‌کند که «فوتبالش را از شبکه سه گرفته‌اند». برعکس، احساس می‌کند یک خانه تخصصی برای ورزش دارد. تلویزیون می‌تواند حتی برای مسابقات بزرگ، تبلیغات گسترده‌ای در شبکه‌های مختلف انجام دهد: «امشب، فلان مسابقه در شبکه ورزش»؛ همین جمله ساده، اگر مرتب تکرار شود، به مرور یک عادت تازه می‌سازد.

شبکه سه نیز باید به مأموریت اصلی خود بازگردد. شاید مهم‌ترین نتیجه این تغییر، بازگشت شبکه سه به همان تصویری باشد که مخاطب از آن انتظار دارد. شبکه سه می‌تواند خانه سریال‌های جوان‌پسند، مسابقات سرگرمی، برنامه‌های اجتماعی و تولیدات ویژه باشد. شبکه‌ای که مخاطب بداند اگر سریال مورد علاقه‌اش از این شبکه شروع شد، قرار نیست هر چند شب یک بار جدولش به دلیل مسابقه فوتبال تغییر کند. این موضوع برای تهیه‌کنندگان نیز اهمیت دارد. تهیه‌کننده وقتی می‌داند شبکه، زمان مشخصی برای پخش اثرش دارد، می‌تواند بهتر برنامه‌ریزی کند. تبلیغات سریال هدفمندتر می‌شود و مخاطب نیز سردرگم نمی‌شود. در نهایت، همه اینها به معنای استفاده بهتر از سرمایه‌ای است که تلویزیون برای تولید یک اثر صرف کرده است. وقتی یک سریال ساخته می‌شود، میلیون‌ها تومان و گاهی میلیاردها تومان برای آن هزینه شده است. منطقی نیست که به دلیل بی‌ثباتی جدول پخش، بخشی از ظرفیت دیده شدن آن از بین برود.

اصل ماجرا شاید خیلی ساده باشد: هر شبکه باید تا جای ممکن کاری را انجام دهد که برای آن طراحی شده است. اگر شبکه ورزش داریم، باید از ظرفیت آن استفاده کنیم. اگر شبکه سه قرار است شبکه‌ای جوان‌پسند و سرگرمی‌محور باشد، باید این مأموریت را جدی‌تر دنبال کند. البته فوتبال آن‌قدر پرمخاطب است که نمی‌توان نقش آن را در شبکه سه نادیده گرفت. برخی مسابقات ملی یا رویدادهای بسیار بزرگ شاید همچنان منطقی باشد که از شبکه سه پخش شوند. اما این نباید به یک رویه دائمی برای تمام مسابقات تبدیل شود. می‌توان برای رویدادهای استثنایی تصمیم جداگانه‌ای گرفت، اما در حالت عادی، شبکه ورزش باید مقصد اصلی ورزش باشد. این مدل حتی می‌تواند به رشد هر دو شبکه کمک کند. شبکه سه مخاطبش را برای سریال و برنامه‌های سرگرمی حفظ می‌کند و شبکه ورزش نیز مخاطب تخصصی و وفادار خود را گسترش می‌دهد.

وقت یک تصمیم ساده اما حرفه‌ای رسیده است. تلویزیون برای جذب مخاطب در شرایط امروز، بیش از هر چیز به نظم و اعتماد نیاز دارد. مخاطب باید بداند چه چیزی را کجا و چه ساعتی می‌تواند ببیند. اینکه هر شب جدول پخش تغییر کند، نه به نفع سریال است، نه به نفع برنامه و نه حتی در بلندمدت به نفع خود شبکه. از سوی دیگر، داشتن شبکه‌ای مانند شبکه ورزش یک امتیاز بزرگ است که نباید تنها روی کاغذ وجود داشته باشد. این شبکه می‌تواند و باید مرجع اصلی تلویزیون برای پخش مسابقات ورزشی باشد. شاید لازم باشد مدیران تلویزیون یک بار دیگر به این سؤال ساده فکر کنند: اگر شبکه ورزش برای ورزش ساخته شده، چرا نباید ورزش را تا حد امکان به آن سپرد؟ پاسخ به این سؤال می‌تواند یک تغییر کوچک در کنداکتور باشد، اما نتیجه‌اش شاید بزرگ‌تر از آن چیزی باشد که تصور می‌کنیم. شبکه سه می‌تواند با خیال راحت‌تر سریال بسازد، برنامه سرگرمی تولید کند، به مسائل اجتماعی بپردازد و برندهایی را که طی سال‌ها ساخته، توسعه دهد. شبکه ورزش نیز می‌تواند جایگاه واقعی خود را پیدا کند و به خانه دائمی ورزش‌دوستان تبدیل شود. در نهایت، قرار نیست با انتقال فوتبال از شبکه سه به شبکه ورزش، مخاطب فوتبال از دست برود. اتفاقاً هدف باید این باشد که مخاطب فوتبال جای درست خود را پیدا کند و مخاطب سریال نیز دیگر نگران نباشد که امشب چه اتفاقی خواهد افتاد.