تداوم سیره وحدت‌بخش رسول الله و امام صادق در اندیشه امامین انقلاب

به گزارش باور خبر به نقل از خبرگزاری تسنیم، وحدت اسلامی به عنوان یک مصلحت سیاسی برای تقویت بنیان‌های اسلام و جلوگیری از سوءاستفاده دشمنان، ریشه در سیره پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله و روش اهل‌بیت علیهم‌السلام دارد. پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله در جامعه‌ای که اختلافات قبیله‌ای و سیاسی می‌توانست تهدیدی برای اساس امت نوپای اسلامی باشد، بر حفظ جماعت مسلمانان و پرهیز از اختلاف تأکید داشتند. بنابراین، وحدت باید به عنوان راهی برای حفظ اصل اسلام و جلوگیری از غلبه دشمنان بر امت اسلامی در نظر گرفته شود. این رویکرد در سیره اهل‌بیت علیهم‌السلام نیز مشهود است. امیرالمؤمنین علیه‌السلام با وجود اختلافات عمیق پس از رحلت پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله، مصالح کلی اسلام و حفظ جامعه مسلمانان را در اولویت قرار دادند. امام صادق علیه‌السلام نیز در دوره‌ای که فرصت علمی بیشتری در اختیار داشتند، به جای تشدید اختلافات، با علم، گفت‌وگو و اخلاق با پیروان دیگر مذاهب تعامل کردند. این نگرش، سال‌ها بعد در اندیشه و رفتار امام خمینی رحمه‌الله و رهبر انقلاب اسلامی تجلی یافت.

«وحدت» به عنوان یک راهبرد اساسی در نظام اسلامی، نخستین محور این نگرش، حفظ اساس اسلام در برابر دشمنان است. در منطق وحدت، اختلافات مذهبی نباید به حدی گسترش یابد که اصل اسلام و منافع امت اسلامی در برابر قدرت‌های متجاوز تضعیف شود. امام خمینی رحمه‌الله وحدت را عاملی برای قدرت مسلمانان و تفرقه را موجب سستی آنان می‌دانستند و بر وحدت امت اسلامی در برابر دشمنان تأکید داشتند. ایشان تصریح می‌کردند: «اگر مسلمین وحدت کلمه داشتند، امکان نداشت اجانب بر آنها تسلط پیدا بکنند» و تأکید داشتند که «در اسلام بین شیعه و سنی ابداً تفرقه نیست؛ بین شیعه و سنی نباید تفرقه باشد.» در بیانات رهبر انقلاب نیز همین نگرش به وضوح دنبال شده است. ایشان فرمودند: «اختلاف شیعه و سنی یکی از ابزارها و چماق‌های دشمن علیه امت اسلامی است» و در جای دیگری تأکید کردند که نباید تمامی اختلافات را به استعمار نسبت داد، بلکه جهالت، تعصب و کج‌فهمی نیز در ایجاد اختلاف نقش داشته‌اند؛ اما دشمنان از این اختلافات بیشترین بهره‌برداری را کرده‌اند.

محور دوم، حفظ جان و خون مسلمانان است. وحدت در این نگرش به معنای کنار گذاشتن اعتقادات شیعه یا اهل سنت نیست، بلکه به معنای جلوگیری از تبدیل اختلافات اعتقادی به دشمنی، خشونت و خونریزی است. به همین دلیل، در شرایطی که جریان‌های افراطی با تحریک احساسات مذهبی، مسلمانان را در مقابل یکدیگر قرار می‌دهند، تأکید بر وحدت و تقیه می‌تواند مانعی برای شعله‌ور شدن آتش اختلاف باشد. در این میان، باید میان پیروان مذاهب اسلامی و جریان‌های افراطی تفکیک قائل شد. جریان‌های تکفیری با خارج کردن دیگر مسلمانان از دایره اسلام و نسبت دادن شرک به بسیاری از اعمال و باورهای رایج میان مسلمانان، زمینه دشمنی و خشونت را فراهم کرده‌اند. پاسخ به این جریان‌ها، تشدید اختلاف میان عموم شیعه و اهل سنت نیست، بلکه باید با بازگشت به منطق قرآن، سیره پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله و اخلاق اهل‌بیت علیهم‌السلام، فضای تکفیر و نفرت را از میان مسلمانان دور کرد.

محور سوم، تعامل اخلاقی و علمی با پیروان مذاهب اسلامی است. سیره امام صادق علیه‌السلام در این زمینه اهمیت ویژه‌ای دارد. ایشان در کنار تبیین معارف اهل‌بیت علیهم‌السلام، با جریان‌های مختلف فکری و مذهبی وارد گفت‌وگو می‌شدند و از ظرفیت علم و استدلال برای گسترش معارف استفاده می‌کردند. این همان الگویی است که می‌تواند نشان دهد دفاع از مکتب اهل‌بیت علیهم‌السلام لزوماً به معنای توهین به پیروان مذاهب دیگر نیست. همین رویکرد در اندیشه امام خمینی رحمه‌الله نیز مشاهده می‌شود. مقصود ایشان از وحدت شیعه و سنی، از بین رفتن تفاوت‌های اعتقادی یا دست کشیدن هر مذهب از باورهای خود نبود، بلکه تأکید بر اشتراکات و همکاری مسلمانان در برابر دشمن مشترک بود. در این نگاه، وحدت باید بر محور اسلام و قرآن شکل بگیرد، نه بر حذف هویت‌های مذهبی. رهبر شهید انقلاب اسلامی نیز همین خط را ادامه داده‌اند و وحدت را به معنای برجسته کردن مشترکات مذاهب اسلامی دانسته‌اند.

از این منظر، وحدت یک پروژه سیاسی کوتاه‌مدت نیست، بلکه امتداد همان مسیری است که از سیره پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله آغاز شده و در رفتار اهل‌بیت علیهم‌السلام ادامه یافته است. بنابراین می‌توان گفت دیدگاه وحدت‌بخش امامین انقلاب، تلاشی برای بازسازی همان انسجامی است که امت اسلامی برای حفظ هویت و قدرت خود به آن نیاز دارد. اگر بخواهیم این رویکرد را در یک جمله خلاصه کنیم، باید گفت وحدت اسلامی به معنای یکی کردن مذاهب نیست، بلکه به معنای جلوگیری از تبدیل اختلاف مذاهب به دشمنی میان مسلمانان است. شیعه می‌تواند بر اعتقادات خود پایدار بماند و در عین حال، بر اساس سیره پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله و اهل‌بیت علیهم‌السلام، از تکفیر، توهین و ایجاد شکاف میان مسلمانان پرهیز کند.