بازار داغ دلار و سکه؛ وقتی ارزپاشی بی‌نتیجه می‌ماند، راه‌حل چیست؟

اقتصادی به گزارش باور خبر به نقل از تسنیم، اگر در روزهای اخیر به سبزه‌میدان یا خیابان فردوسی مراجعه کنید، صحنه‌هایی را مشاهده خواهید کرد که برای هر فعال اقتصادی آشناست. تابلوی صرافی‌ها و فروشگاه‌های طلا به طور مداوم اعداد جدیدی را ثبت می‌کنند و رفت‌وآمدها نشان‌دهنده یک هراس پنهان است؛ هراسی از این‌که ریال موجود در جیب یا حساب بانکی، فردا قدرت خرید امروز را نداشته باشد. دلار در سطوح بالاتر نوسان می‌کند، سکه طلا با شتاب پیش می‌رود و طلا نیز در ارتفاعات جدیدی قرار دارد.

در این میان، سیاست‌گذار پولی نیز اقداماتی انجام داده و با معرفی ابزارهای جدیدی مانند اوراق سلف موازی سکه با حداقل سود تضمین‌شده، تلاش می‌کند تا از تداوم رکوردهای پی‌درپی جلوگیری کند. اما برای درک دقیق وضعیت بازار، نیاز است که کمی عقب‌تر بایستیم و تصویر کلی‌تری را مشاهده کنیم. مشکل کنونی بازار ما، کمبود اسکناس یا ناپدید شدن مفاهیم اقتصادی نیست؛ بلکه تغییر رفتار افرادی است که به دنبال محافظت از دارایی‌های خود هستند.

زمانی که بانک مرکزی ظرفیت عرضه ۵۰۰ میلیون دلار ارز را فراهم می‌کند اما در سه روز اول تنها ۲۰ میلیون دلار آن مشتری پیدا می‌کند، پیام واضحی به بازار ارسال می‌شود. این آمار به معنای نبود تقاضا در اقتصاد ایران نیست، بلکه نشان‌دهنده این است که نوع تقاضایی که این روزها قیمت‌ها را افزایش می‌دهد، از نوع ارز مسافرتی یا فاکتور بیمارستانی نیست. تقاضای اصلی، «تقاضای حفظ ارزش دارایی» است؛ نقدینگی خرد و کلانی که از پیچیدگی‌های اداری و ثبت‌نام‌های رسمی فرار می‌کند و می‌خواهد در سریع‌ترین زمان ممکن، پشتوانه امنی برای خود بیابد.

در چنین شرایطی، اصرار بر ارزپاشی رسمی یا عرضه‌هایی که دارای شرط و شروط فراوان هستند، مانند آب در هاون کوبیدن است. نقدینگی زمانی که احساس خطر کند، راه خود را پیدا می‌کند؛ اگر به دلار رسمی دسترسی نداشته باشد، به بازار آزاد می‌رود و اگر در آنجا نیز با موانعی مواجه شود، به سمت بازار سکه، طلا، مسکن یا خودرو سرازیر می‌شود. همین جابه‌جایی پول است که بازار را نوسانی و متلاطم نگه می‌دارد.

با این حال، راه خروج از این وضعیت نه پیچیده است و نه غیرممکن. اگر قرار است بازارساز انتظارات را به درستی مدیریت کند و آرامش را به خیابان فردوسی و سبزه‌میدان بازگرداند، باید راهکارهایی عملی و متناسب با واقعیت‌های رفتار سرمایه‌گذاران اتخاذ کند. اولین گام، طراحی ابزارهای مالی جذاب و بدون دردسر است. همین اوراق سلف سکه که بانک مرکزی مطرح کرده، تنها در صورتی می‌تواند جایگزین خرید فیزیکی سکه شود که فرآیند برای خریدار ساده و پربازده باشد.

سرمایه‌گذار باید اطمینان حاصل کند که اگر پولش را به جای سکه فیزیکی به اوراق تبدیل کرد، نقدشوندگی آن فوری است، کارمزد پیچیده‌ای ندارد و سود آن می‌تواند عقب‌ماندگی از تورم را جبران کند. زمانی که نگهداری اوراق کاغذی یا دیجیتالی، سود واقعی و امنیت بیشتری نسبت به نگهداری سکه در خانه داشته باشد، به طور طبیعی تقاضای فیزیکی در بازار کاهش می‌یابد و حباب قیمت‌ها می‌ترکد.

گام دوم که ریشه در اقتصاد واقعی دارد، تقویت سمت عرضه ارز از طریق هدایت اعتبار است. کاهش واردات در ماه‌های اخیر نشان می‌دهد که صنایع ما برای تأمین مواد اولیه و کالاهای واسطه‌ای با کمبود ارزی مواجه هستند. اگر منابع بانکی به جای توزیع در فعالیت‌های غیرمولد و کوتاه‌مدت، به سمت پروژه‌های بزرگ پتروپالایشگاهی، صنایع معدنی و زنجیره‌های صادراتی هدایت شوند، در یک تا دو سال آینده منابع جدیدی از ورود ارز به کشور فراهم خواهد شد.

زمانی که ارز حاصل از صادرات این صنایع وارد چرخه رسمی شود، دست بانک مرکزی برای مدیریت بازار پر خواهد بود و دیگر نیازی به مدیریت انقباضی و سهمیه‌بندی منابع نخواهد بود. گام سوم و نهایی، بازسازی اعتماد و واقعی‌سازی سودهای بانکی است. مردم زمانی که ببینند نرخ سود سپرده یا اوراق مشارکتی که دریافت می‌کنند با واقعیت‌های تورمی فاصله زیادی دارد، به طور طبیعی سپرده‌های خود را نقد کرده و به بازار دارایی‌ها منتقل می‌کنند.

ایجاد سپرده‌های متصل به شاخص‌های تورمی یا ابزارهای مبتنی بر دارایی‌های واقعی می‌تواند بخش عظیمی از نقدینگی سرگردان خانوارها را در داخل شبکه بانکی قفل کند و جان تازه‌ای به تأمین مالی تولید بدهد. در نهایت، بازار طلا و ارز بیش از هر چیز به پیش‌بینی‌پذیری نیاز دارد. اگر بازارساز به جای اقدامات مقطعی، بر جذب تقاضای دارایی از طریق ابزارهای جذاب و حمایت از بخش مولد اقتصاد تمرکز کند، هیجان موجود در معاملات جای خود را به محاسبات عقلانی خواهد داد و بازار به رفتاری باثبات و منطقی بازخواهد گشت.

انتهای پیام/