اهمیت دیدار سه‌جانبه پوتین، شی و ترامپ در چیست؟

بین الملل به گزارش باور خبر به نقل از «ایزوستیا»، روزنامه‌ای در مسکو، در تحلیلی اعلام کرده است که سی‌وسومین نشست همکاری اقتصادی آسیا-اقیانوسیه (اپک) در تاریخ‌های ۱۸ و ۱۹ نوامبر (۲۶ و ۲۷ مهرماه) در شهر شنژن چین برگزار خواهد شد. هدف شرکت‌کنندگان از این نشست، بحث و تبادل نظر درباره ثبات زنجیره تأمین در شرایط اختلافات تجاری و همگرایی اقتصادی در منطقه است. با این حال، احتمال دارد که دیدار سه‌جانبه‌ای میان ولادیمیر پوتین، شی جین‌پینگ و دونالد ترامپ به عنوان رویداد اصلی این اجلاس مطرح شود.

کارشناسان بر این باورند که در صورت فراهم شدن چنین فرصتی، رهبران روسیه، چین و آمریکا به بررسی چالش‌های امنیت راهبردی و مسائل منطقه‌ای، از جمله مناقشه اوکراین و بحران تایوان خواهند پرداخت. این مسائل برای مقامات پکن از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. کرملین همچنین شرط دیدار پوتین و ترامپ در چین را نام برد ریابکوف، که برگزاری نشست سران سه‌جانبه روسیه، چین و آمریکا را رد نکرده است.

ژانگ هان‌هویی، سفیر چین در روسیه، در گفت‌وگو با این روزنامه، تأکید کرد که مذاکرات رهبران چین، روسیه و ایالات متحده در حاشیه نشست اپک برای شکل‌گیری یک جهان چندقطبی از اهمیت بالایی برخوردار است. وی افزود: «اگر چنین دیدار سه‌جانبه‌ای برگزار شود، می‌تواند بسیار مفید باشد و به توسعه و شکل‌گیری جهان چندقطبی کمک کند. روسیه، ایالات متحده و چین به عنوان اعضای دائم شورای امنیت سازمان ملل و قدرت‌های جهانی، آینده مناسبات جهانی به این سه کشور بستگی دارد.»

به گفته وی، مسکو، پکن و واشنگتن باید به‌طور مشترک به چالش‌های جهانی در عرصه اقتصاد و امنیت پاسخ دهند، زیرا هیچ کشوری به تنهایی قادر به حل مسائل جهانی نیست. ژانگ در پایان اظهار داشت: «همه کشورها باید از ما، چین و روسیه الگو بگیرند که چگونه باید روابط میان کشورهای همسایه و میان قدرت‌های بزرگ را بنا کرد. ما نیز با یکدیگر همکاری خواهیم کرد تا سهم خود را در توسعه اقتصاد جهانی و حفظ صلح و ثبات در سراسر جهان ایفا کنیم.»

در حال حاضر، در پایتخت‌های سه کشور، ایده برگزاری این مذاکرات در حال بررسی است، هرچند مقامات رسمی در پکن همچنان خویشتنداری دیپلماتیک خود را حفظ کرده‌اند. گو جیاکون، سخنگوی وزارت خارجه چین، اعلام کرد که اطلاعات مشخصی درباره دیدار رهبران در دسترس نیست. در عین حال، ترامپ در جریان دیدار رسمی اخیر خود با رئیس‌جمهور چین در کاخ سفید، شخصاً تمایل خود برای حضور در نشست اپک را تأیید کرده و اشاره کرد که طرفین مذاکرات گسترده‌ای خواهند داشت.

یوری اوشاکوف، دستیار رئیس‌جمهور روسیه، نیز شب گذشته اعلام کرد که برنامه‌ریزی برای برگزاری چنین دیدار سه‌جانبه‌ای آغاز نشده، اما در صورت لزوم، فوراً برگزار خواهد شد. دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، ضمن تأیید برنامه پوتین برای شرکت در این اجلاس، توضیح داد که هنوز توافق نهایی درباره نشست سه‌جانبه حاصل نشده است. مراد بردیف، نماینده ویژه وزارت خارجه روسیه که مسئولیت مقام ارشد روسیه در همکاری اقتصادی آسیا-اقیانوسیه (اپک) را بر عهده دارد، پیش‌تر به «ایزوستیا» گفته بود که از لحاظ عملی، گفت‌وگوی سه رهبر «کاملاً قابل تحقق است، زیرا رهبران سه قدرت بزرگ به‌طور همزمان در این اجلاس حضور دارند».

در عرصه ژئوپلیتیک، از دیدار رهبران روسیه، چین و آمریکا به عنوان «مثلث بزرگ راهبردی» یاد می‌شود. ایده چنین تعاملی نخستین بار در دهه ۱۹۷۰ در ایالات متحده و توسط هنری کیسینجر، وزیر خارجه سابق آمریکا، مطرح شد و هدف آن برقراری گفت‌وگو میان سه قدرت اصلی جهان برای حل مشترک مسائل جهانی بود. دیدار سه‌جانبه در اجلاس اپک این امکان را فراهم می‌کند که برای هماهنگ کردن مواضع، این قالب به‌طور مستقیم به کار گرفته شود، چرا که هیچ‌یک از طرف‌ها نمی‌تواند به‌صورت منفرد عمل کند و هر اقدام دو عضو به‌طور خودکار موازنه قدرت را تغییر می‌دهد و عضو سوم را وادار می‌کند خود را با شرایط جدید تطبیق دهد.

با این حال، در شرایط کنونی و در پی فشار تحریمی غرب علیه روسیه و جنگ‌های تجاری آمریکا علیه چین، مسکو و پکن به سمت نزدیکی سریع به یکدیگر سوق داده شده‌اند و فرمول سه‌جانبه کارایی گذشته را ندارد. اکنون روسیه و چین روابط نزدیکی با یکدیگر برقرار کرده‌اند که شی جین‌پینگ آن را «مشارکت در عصر جدید» نامیده و ایالات متحده همزمان با هر دو طرف در حال رویارویی است. ترامپ حتی در دوره نخست ریاست‌جمهوری خود گفته بود که تلاش برای «راندن روسیه به آغوش چین» را اشتباه دیپلماسی آمریکا می‌داند.

کنستانتین بلوخین، پژوهشگر ارشد مرکز مطالعات مسائل امنیتی آکادمی علوم روسیه، معتقد است که اگر دیدار رهبران سه کشور انجام شود، مهم‌ترین موضوع آن وضعیت امنیت جهان، ثبات راهبردی و به‌طور کلی نظم جهانی خواهد بود. به گفته وی، روسیه، چین و آمریکا همچنان سه بازیگر کلیدی جهان هستند و بدون مشارکت آنها حل هیچ بحرانی ممکن نیست؛ موضوعی که حتی تحلیلگران آمریکایی نیز به آن اذعان دارند.

این کارشناس یادآور شد که در دوران جنگ سرد، طرف‌ها توافق‌های متعددی منعقد کردند که در سال‌های پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی نیز همچنان اهمیت خود را حفظ کرده بود. با این حال، ایالات متحده تاکنون از شماری از این توافقات؛ از جمله پیمان موشک‌های ضدبالستیک، پیمان آسمان‌های باز و پیمان منع موشک‌های هسته‌ای میان‌برد و کوتاه‌برد خارج شده است. همچنین در فوریه ۲۰۲۶ اعتبار پیمان تسلیحات تهاجمی راهبردی به پایان خواهد رسید. این کارشناس تأکید کرد که جهان در عمل اکنون بدون قواعد مشخص برای رویارویی به سر می‌برد و در شرایط بی‌ثباتی جهانی، رهبران سه قدرت هسته‌ای باید بار دیگر بر سر قواعد جدید به توافق برسند.

موضوع یک پیمان جدید در رابطه با کاهش تسلیحات تهاجمی راهبردی نیز بیش از پیش مطرح شده است. مهم‌ترین اختلاف در این زمینه، مخالفت ایالات متحده با امضای چنین سندی بدون مشارکت چین است. پکن در پاسخ تأکید می‌کند که مسکو و واشنگتن ۹۰ درصد زرادخانه‌های هسته‌ای جهان را در اختیار دارند و از این رو چین تا زمانی که ذخایر هسته‌ای‌اش با ذخایر آمریکا و روسیه برابر نشود، دلیلی برای پیوستن به این پیمان نمی‌بیند. در مقابل، مسکو پیشنهاد کرده است که توانمندی‌های هسته‌ای فرانسه و انگلیس نیز در این توافق گنجانده شود. در نتیجه، وضعیت به بن‌بست رسیده است و رهبران سه کشور ممکن است در جریان دیدار سه‌جانبه راهی برای خروج از این بن‌بست پیدا کنند.

با این حال، بلوخین معتقد است که نباید از این مذاکرات انتظار نتیجه چشمگیری داشت. ولی به نظر وی، اگر گفت‌وگوی سه‌جانبه امکان‌پذیر شود، مهم‌ترین دستاورد آن خود برگزاری چنین دیداری است و این اجلاس می‌تواند نخستین گام برای حل‌وفصل بسیاری از اختلافات سیاسی باشد. در عین حال، این دیدار نظریه «گروه دو قدرت بزرگ» یعنی ایالات متحده و چین را نیز توسعه می‌دهد، هرچند این قالب به دلیل افزایش نفوذ روسیه قابلیت دوام ندارد.

رهبران سه کشور همچنین می‌توانند درباره مناقشات منطقه‌ای گفت‌وگو کنند. به اعتقاد بلوخین، ایجاد توازن بین اوضاع پیرامون اوکراین و بحران تایوان برای چین اهمیت زیادی دارد. البته در شرایط کنونی، یافتن مصالحه‌ای درباره این دو مناقشه منطقه‌ای که هر سه طرف را راضی کند، دور از انتظار است. وضعیت پیرامون تایوان، همچنان بخشی از راهبرد بلندمدت آمریکا برای بازدارندگی پکن است. به همین دلیل، بعید است طرف‌ها بتوانند به راه‌حلی مورد قبول همه دست یابند و حداکثر قادر خواهند بود وضع موجود را حفظ کنند. با این حال، برای جلوگیری از تشدید تنش، طرفین ممکن است به برخی توافق‌های غیرعلنی دست یابند.

این روزنامه در پایان نوشت: نشست احتمالی رهبران سه قدرت هسته‌ای از این جهت توجه‌ها را به خود جلب کرده که در شرایط کنونی، مسکو، پکن و واشنگتن بیشترین مسئولیت را در قبال آینده نظم جهانی بر عهده دارند و قادرند پایه‌های معماری جدید امنیت راهبردی را بنا کنند. تصمیمات این سه کشور مسیرهای توسعه روابط بین‌الملل را برای دهه‌های آینده تعیین می‌کند. با این حال، بحران عمیق اعتماد و تضاد شدید منافع ژئوپلیتیکی بین سه کشور می‌تواند نتایج مذاکرات احتمالی را محدود سازد.

انتهای پیام/