چرا انتخاب دبیر جشنواره فجر این‌قدر به تأخیر افتاده است؟

فرهنگی به گزارش باور خبر به نقل از تسنیم، باید یادآور شد که طولانی شدن انتخاب دبیر جشنواره فیلم فجر موضوع جدیدی نیست. در سال ۱۴۰۰، دبیر چهلمین جشنواره فیلم فجر در ۵ آبان انتخاب شد و دو سال پیش نیز دبیر چهل‌وسومین جشنواره در ۱۷ آبان معرفی گردید. به نظر می‌رسد هر دو جشنواره از نظر انتخاب آثار و داوری، موفق بوده‌اند. اما چرا امسال رسانه‌ها و منتقدان به دلیل عدم انتخاب دبیر و عدم روشن شدن برنامه جشنواره فیلم فجر انتقادات شدیدی دارند؟ دلایل این موضوع را در ادامه می‌خوانید.

آیا در شرایط جنگی هستیم؟ امسال یک جنگ را پشت سر گذاشتیم و از این منظر، برگزاری مهم‌ترین رویداد هنری کشور هم نشانه‌ای از قدرت و هم نشان‌دهنده جدیت کشور در انجام این امر است. با این حال، مسائل پیرامونی جنگ می‌تواند بر جشنواره و دیگر امور کشور تأثیر بگذارد. با این وجود، انتخاب دبیر به عنوان متولی جشنواره، می‌تواند این مشکل را تا حد زیادی حل کند و به جشنواره امکان رسیدن به ساحل امن را بدهد. جشنواره فیلم فجر همواره محلی برای ارائه دیدگاه‌های مختلف در سینما و فرهنگ بوده است. برگزاری آن در چنین سالی، با حضور سلایق گوناگون، به معنای واقعی کلمه تجلی وحدت و همدلی ما ایرانیان در زمان جنگ است؛ اتفاقی که نشانه‌ای از قدرت و انسجام ملی در برابر دشمنان این مردم خواهد بود. اما این امر تنها با انتخاب زودهنگام دبیر ممکن است. بنابراین، ضرورت انتخاب هرچه سریع‌تر دبیر کاملاً روشن است.

اهمیت فراخوان را دست‌کم نگیریم. جشنواره فیلم فجر با انتشار فراخوان آغاز می‌شود؛ فراخوانی که بر جشنواره‌های دیگر و حوزه‌های تولید و پخش تأثیر می‌گذارد و تغییراتی را در آن‌ها ایجاد می‌کند. امسال تهیه‌کنندگان منتظر انتشار فراخوان جشنواره فیلم فجر هستند تا برنامه‌ریزی‌های لازم را برای تولید و پخش آثار خود انجام دهند. تأخیر در انتشار فراخوان، این روند را به‌طور جدی تحت تأثیر قرار می‌دهد. همچنین باید به این نکته توجه کرد که به‌دلیل مشکلات اقتصادی، جریان تولید با دشواری‌های بیشتری مواجه شده است؛ شرایطی که زمان بیشتری را برای ساخت آثار می‌طلبد. از این رو، اعلام دبیر جشنواره و انتشار فراخوان، وضعیت سینمای یک سال آینده را مشخص می‌کند؛ اما هنوز خبری از دبیر نیست.

آفت اکران خارج از جشنواره گریبانگیر فجر شده است؛ چه دبیری می‌تواند این مشکل را حل کند؟ یکی از آسیب‌ها و مشکلاتی که این روزها سینمای کشور را درگیر کرده، اکران فیلم‌های حرفه‌ای پیش از جشنواره فجر است؛ اتفاقی که تقریباً بی‌سابقه به نظر می‌رسد. این موضوع باعث شده است که دبیر فجر باید آن را با نگاهی مسئولانه مدیریت کند. باید باور داشته باشیم که اگر دبیر با دلسوزی نسبت به سینما و فیلم‌سازان وارد عمل شود، می‌تواند همه طیف‌های آثار را به خانه جشنواره فیلم فجر بیاورد. بنابراین، تنها دبیر جشنواره فجر نیست که باید وارد میدان عمل شود؛ بلکه بزرگان سینما، مدیران و به‌ویژه مدیران خانه سینمای ایران نیز باید در کنار دبیر، مانند همیشه، کمک کنند تا چهل‌وپنجمین جشنواره فیلم فجر هرچه باشکوه‌تر برگزار شود.

در ادامه، نگاهی به نام‌های احتمالی دبیری جشنواره فیلم فجر خواهیم داشت. منوچهر شاهسواری؛ از ایستادگی در شرایط سخت تا سکوت در شرایط دشوارتر! سال گذشته و پس از شبه کودتای دی‌ماه، جشنواره فیلم فجر بار دیگر در یکی از سخت‌ترین دوران خود برگزار شد. از این رو، ایستادگی شاهسواری در کنار جشنواره قابل تقدیر است. (هرچند که برخی نقایص مانند عدم انتخاب محل مناسب برای خانه جشنواره، انتخاب مدیر روابط عمومی و بسنده کردن به ستاد خبری و سپردن کار به یک شرکت وابسته به ارشاد، همچنین تغییر چندباره ساعت اکران برخی فیلم‌ها و مشکلات فنی در برخی آثار از چشم رسانه‌ها دور نماند، اما در نهایت مورد اغماض قرار گرفت.) اما آنچه مایه تعجب همگان شد، سکوت این چهره سینمایی و مدیرعامل سابق خانه سینما پس از حمله ارتش ترامپ به کشور و حوادث ناشی از آن بود. با گذشت زمان، این سؤال بیشتر مطرح می‌شد که چرا این چهره هنری که با انتخاب یک پوستر ملی میهنی برای جشنواره «پای کار وطن ماندن» را به عنوان یک ارزش ترویج می‌کرد، هیچ واکنشی نسبت به حوادث ناشی از حمله ترامپ و نتانیاهو ندارد. این سکوت طولانی شد تا زمانی که او را در یکی از شب‌های تجمعات موزه سینما در حال روشن کردن شمع دیدیم؛ اتفاقی که برای او بسیار دیرهنگام و ناچیز به نظر می‌رسید. او به‌تازگی در مصاحبه‌ای، در پاسخ به این سؤال که آیا دبیر جشنواره هست یا خیر، به‌گونه‌ای واکنش نشان داد که گویی دیگر دبیر نیست یا نمی‌خواهد باشد. همچنین، درباره دبیرخانه دائمی جشنواره فیلم فجر گفت: «من نباید درباره این موضوع پاسخگو باشم» با این حال، چهره مهمی در خیابان کمال الملک همچنان طرفدار او است که احتمال انتخاب مجدد او را از مدار صفر درجه خارج نکرده است!

بهروز شعیبی؛ کارگردانی محترم با کارنامه‌ای قابل بحث در مدیریت جشنواره فیلم کوتاه. اولین بار او را در سکانس‌های تأثیرگذار «آژانس شیشه‌ای» دیدیم و کمی بعدتر، با چهره‌ای انقلابی در سریال «عید آن سال‌ها»؛ زمانی که مأموران پهلوی به در خانه آن‌ها آمده بودند و او می‌گفت: «الان می‌رم بابای پهلوی‌ها رو می‌سوزونم!» البته این جمله از سال‌ها پیش در ذهن نگارنده، که آن زمان کودکی بود، باقی مانده و احتمال دارد کم‌وکاستی‌هایی داشته باشد. شعیبی در سینما بزرگ شد و کارگردان و بازیگر محترمی است. او در همین چند ماه نیز تلاش کرد تا فعالیت انجمن و در نهایت جشنواره فیلم کوتاه ادامه داشته باشد؛ هرچند که او نیز در میانه جنگ در سکوت به سر می‌برد و خبری از او نبود. برگزاری جشنواره فیلم کوتاه که به‌تازگی به پایان رسیده، اتفاق مهمی در شرایط کنونی بود و باید به او خسته‌نباشید گفت. اما بدون تعارف، باید روند اجرایی این دوره را یکی از بدترین دوره‌های جشنواره دانست؛ موضوعی که در گزارش‌های مفصل به آن پرداخته‌ایم. پاسخ‌های او در مصاحبه صمیمی اخیرش نیز نشان می‌دهد که گویی تنها حرف‌های طرفداران و تحسین‌کنندگان برایش اهمیت داشته است و گرنه دست‌کم برخی از ایرادات را به‌طور جدی می‌پذیرفت و قبول می‌کرد که در این جشنواره، هیچ خبری از اندیشه ایرانی و روایت جهانی نبود. گمانه‌زنی درباره انتخاب او به عنوان دبیر جشنواره فیلم فجر ذهن‌ها را به خود مشغول کرده و بنابر شنیده‌ها از او برنامه خواسته شده، اما طرفداران او در وزارتخانه کفه سنگینی ندارند و بعد از انتقادات رسانه‌ها به مدیریت او در جشنواره فیلم کوتاه، این کفه سبک‌تر هم شده است؛ با این حال ممکن است در لحظه آخر همه چیز تغییر کند!

طباطبایی‌نژاد؛ تجربه برگزاری جشنواره در شرایط بحرانی و انتقاد از مدیریت دوره قبل. محمدمهدی طباطبایی‌نژاد مدیری است که سابقه برگزاری یک دوره جشنواره فیلم فجر، آن هم در شرایط کرونا، را دارد. در حقیقت، او نیز تجربه برگزاری این رویداد مهم و قدیمی کشور را در شرایط بحرانی دارد. از سوی دیگر، تجربه مهم و گران‌قدر معاونت نظارت و ارزشیابی سازمان سینمایی، برای بار دوم، به او تسلط و اشراف بر جریان تولید را می‌دهد. این امر می‌تواند در انتخاب و دعوت از صاحبان آثار، نقش بسزایی داشته باشد. البته به او در دوره‌ای که خانه پدری به سینما آمد انتقادهایی وارد شد. این موضوع، اگرچه وظیفه ذاتی دبیر نیست، اما در شرایط کنونی که بسیاری از تولیدات هنوز به مرحله ساخت نرسیده‌اند، حضور فردی با تجربه معاونت نظارت و ارزشیابی می‌تواند به دبیر برای کمک به تولیدات، همکاری با نهادها و حل‌وفصل مشکلات سینماگران یاری برساند تا آثارشان هرچه بهتر به جشنواره برسند. البته ناگفته نماند که دست‌هایی در پشت پرده (که شنیده شده بیشتر در خارج از وزارتخانه هستند اما سایه آنها روی ارشاد سنگینی می‌کند)، در تلاش‌اند تا او را از فهرست گزینه‌های احتمالی دبیری حذف کنند و چهره‌های مدنظر خود را برای این سمت مهم انتخاب کنند.

دو پیشنهاد برای کمک به معمای سه مجهولی: عسگرپور و میرکریمی. باید انصاف داد این روزها کار رائد فرید زاده بسیار دشوار است، انتخاب چهره با تجربه، کاریزماتیک و مدبر که بتواند این جشنواره را مدیریت کند و در عین حال راضی کردن چهره‌های اثرگذار داخل و خارج وزارتخانه یک معمای چندوجهی است! با این حال، در پایان می‌توان به گزینه‌های دیگری نیز فکر کرد که می‌توانند بار دبیری جشنواره فیلم فجر را بر دوش بکشند؛ افرادی مانند محمدمهدی عسگرپور و رضا میرکریمی که هرکدام تجربه دبیری جشنواره جهانی فیلم فجر را دارند. از سوی دیگر، آن‌ها از چهره‌های مورد اعتماد و حرفه‌ای خانواده سینمای ایران هستند که آثار قابل‌توجهی ساخته‌اند و دیدگاه‌های گوناگون سینمایی، آثارشان را ستایش می‌کنند. میرکریمی چند سال دبیری جشنواره جهانی فجر را بر عهده داشته است؛ دوره‌ای که از آن به‌عنوان دوران و روزگار خوب این جشنواره یاد می‌شود. از سوی دیگر، عسگرپور رئیس هیئت‌رئیسه خانه سینما و مدیرعامل خانه هنرمندان است؛ سوابقی که از تجربه مدیریتی او حکایت دارد. در هر حال، هرکدام از چهره‌های محترم و قابل‌قبول سینمایی، هرچه زودتر باید به‌عنوان دبیر جشنواره فیلم فجر انتخاب شوند. این جشنواره امسال در یکی از تاریخی‌ترین شرایط خود قرار دارد؛ نگذاریم حواشی و مسائل دیگر دامن سیمرغ را بگیرد.

محمدباقر صنیعی منش