هزینه تولید در میادین گازی ترکیه؛ واقعیت خودکفایی یا صرفاً یک تبلیغ سیاسی؟

به گزارش باور خبر به نقل از تسنیم، اعزام یک کشتی بزرگ به سواحل دریای سیاه به منظور افزایش تولید گاز در ترکیه، در رسانه‌های دولتی این کشور به عنوان یک رویداد مهم معرفی شده است. کشتی ۲۶۰ تنی عثمان غازی با برج شعله ۹۶ متری عملاً به سکوی تولید شناور گاز طبیعی در دریای سیاه تبدیل شده تا میزان استخراج و تولید گاز در میدان ساکاریا را دو برابر کند. عثمان غازی یک کشتی حفاری نیست، بلکه یک سکوی تولید شناور است که در فاز دوم توسعه میدان گازی ساکاریا فعالیت خواهد کرد. گاز استخراج شده در اینجا فرآوری شده و سپس از طریق یک سیستم زیر آب به ساحل منتقل می‌شود. میدان ساکاریا تقریباً در ۱۷۰ کیلومتری فیلیوس و در عمق ۲۲۰۰ متری دریای سیاه قرار دارد.

روزنامه صباح، نزدیک به حزب حاکم ترکیه، اعلام کرده است: «به تولید رساندن یک میدان گازی بزرگ، تقریباً ۱۷۰ کیلومتر در ساحل و در عمق ۲۲۰ متری آب در مدت تقریباً ۳۲ ماه، یک دستاورد قابل توجه است. در میدان بزرگ مصر نیز، عملیاتی مشابه انجام شد که از مرحله کشف تا تولید دو و نیم سال طول کشید. بنابراین، ترکیه موفق شده به جمع پروژه‌های تولید گاز طبیعی در اعماق دریا بپیوندد که به سرعت در حال توسعه هستند». وزارت انرژی و منابع طبیعی ترکیه اعلام کرده که در حال حاضر در سواحل ساکاریا، روزانه ۹.۵ میلیون متر مکعب گاز تولید می‌شود و پس از فعال شدن کشتی مذکور، این مقدار به ۱۹ میلیون متر مکعب خواهد رسید. مونتاژ برج شعله روی سکو انجام شده و این برج، حذف ایمن گازهای هیدروکربنی آزاد شده در شرایط اضطراری را تضمین می‌کند و با سوزاندن گازهای آزاد شده در دماهای بالا به صورت کنترل شده، فشار داخل تأسیسات را حفظ می‌کند.

آلپ ارسلان بایراکتار، وزیر انرژی و منابع طبیعی، فعالیت این کشتی در بندر فیلیوس را موضوعی مهم و راهبردی دانسته و اظهار کرده است: «ما قصد داریم عثمان غازی را سریعاً راه‌اندازی کنیم و تولید روزانه خود را در میدان گازی ساکاریا دو برابر کنیم. این به ما این امکان را می‌دهد که نیازهای گاز طبیعی ۸ میلیون خانوار از دریای سیاه را تأمین کنیم. هدف ما راه‌اندازی دومین سکوی تولید شناور خود در سال ۲۰۲۸ است که تولید روزانه ما را به ۴۵ میلیون متر مکعب افزایش می‌دهد و نیازهای گاز طبیعی ۱۷ میلیون خانوار از دریای سیاه را برآورده خواهد کرد». فیلیوس در منطقه چایجوما در زونگولداغ واقع شده و یکی از مهمترین تأسیسات فرآوری گاز طبیعی ترکیه را در خود جای داده است.

تحلیلگران بر این باورند که دولت، بسیاری از صورتحساب‌های مالی مربوط به اعزام کشتی مذکور و هزینه‌های سنگین کشف، استخراج و تولید گاز در ساکاریا را مخفی نگه داشته است. به اعتقاد آن‌ها، تولید گاز در این منطقه، بر اساس نُرم‌ها و هنجارهای مهندسی و تولید در دنیای نفت و گاز، فاقد توجیه اقتصادی است و ادامه فعالیت فعلی، تنها به این دلیل است که دولتِ برآمده از حزب عدالت و توسعه، بتواند در پناه بزرگ نمایی شعار «تلاش برای رسیدن به خودکفایی در بخش انرژی» را به ابزاری برای موفقیت حزبی تبدیل کند. آنان در بیان ابعاد دقیق انتقادات خود به سیاست کنونی دولت اردوغان درباره استخراج و تولید گاز گرانقیمت در ساکاریا، به این اشاره می‌کنند که تأسیسات تولید در ساکاریا در بهترین حالت و در فاز نهایی سال ۲۰۲۸ میلادی، نهایتاً ۲۵ درصد از گاز مورد نیاز ترکیه را تأمین خواهد کرد، اما چنان هزینه‌های بالایی دارد که در مقایسه با واردات، عملاً سود قابل توجهی عاید کشور نخواهد کرد.

مهمت اوغوتچی، دیپلمات اسبق وزارت امور خارجه و رئیس کنونی باشگاه انرژی در لندن، درباره تأثیر مثبت گاز ساکاریا می‌گوید: «میدان ساکاریا فقط بخش محدودی از گاز مورد نیاز ما را تأمین خواهد کرد و ترکیه به واردات گاز طبیعی ادامه خواهد داد. اما هنگام مذاکره در مورد قراردادهای گاز خط لوله با روسیه، آذربایجان و ایران و توافق با ایالات متحده، قطر، الجزایر و سایر تأمین‌کنندگان LNG، داشتن مقدار قابل توجهی از تولید داخلی، وزن و موقعیت ما را در میز مذاکره تغییر می‌دهد». معمای قیمت تمام شده در گزارش پایگاه اینترنتی یتکین ریپورت ترکیه به این اشاره شده که دولت، موظف است علاوه بر تبلیغ گسترده درباره ارزش‌های خودکفایی انرژی و تولید گاز ملی، هزینه‌ها را نیز به طور شفاف اعلام کند. این گزارش می‌گوید: «باید مشخص شود که یک متر مکعب گاز دریای سیاه واقعاً برای ما چقدر هزینه دارد؟ در این مسیر، باید هزینه کامل چرخه عمر، شامل چاه‌ها، سکوها، سیستم‌های زیردریایی، خطوط لوله، تأمین مالی، بیمه، نگهداری، بهره‌برداری و امنیت را بدانیم. توجه به شفافیت، چیزی از ارزش دستاوردهای دولت نمی‌کاهد».

در همین حال، تحلیلگران دیگری نیز درباره پیامدهای توسعه گازی برای ساکاریا و بندر فیلیوس ابراز نگرانی کرده و خطاب به دولت می‌گویند: «نباید با محوریت گاز، کل هویت منطقه را تغییر داد. بگذارید فیلیوس به یک مرکز فناوری دائمی فراساحلی دریای سیاه تبدیل شود که به کشتی‌های حفاری، کشتی عثمان غازی و سکوهای آینده خدمات ارائه می‌دهد. اما اجازه ندهید هویت تجاری بندر از بین برود. در آن سوی دریای سیاه، بندر کنستانتای رومانی قرار دارد. کنستانتا از طریق کانال دانوب-دریای سیاه، راه آهن و جاده به داخل اروپا متصل است. چرا یک مطالعه امکان‌سنجی برای کریدور فیلیوس-کنستانتا-دانوب انجام نمی‌شود؟ آیا کالاهایی که از طریق راه آهن از آناتولی به فیلیوس می‌رسند، می‌توانند از طریق کنستانتا به حوضه دانوب و اروپای مرکزی منتقل شوند؟ آیا محموله‌های اروپا می‌توانند از طریق فیلیوس به آناتولی، قفقاز و کریدور مرکزی متصل شوند؟ چنین چیزی ارزش مطالعه دارد و گاز نباید یگانه هدف دولت در این منطقه باشد».

از دید کارشناسان بخش انرژی، یکی دیگر از مولفه‌هایی که بر قیمت تمام شده گاز تولیدی ترکیه در میدان ساکاریا اثر می‌گذارد، ابهام درباره امنیت دریای سیاه است. در شرایطی که در دریای سیاه، یک محیط امنیتی متفاوت، از معادن گرفته تا وسایل نقلیه دریایی و هوایی بدون سرنشین، از امنیت کشتی‌های تجاری گرفته تا هزینه‌های بیمه، پدیدار شده، تمرکز بیش از حد سرمایه در یک بندر کوچک می‌تواند برای ترکیه خطرساز باشد و این وضعیت، به یک معماری امنیتی هوشمند، چند لایه و تا حد امکان نامرئی نیاز دارد.

بر اساس آمارهای رسمی، ترکیه در سال ۲۰۲۴ میلادی حدود ۵۳.۲ میلیارد مترمکعب گاز مصرف کرد و ۵۲.۲ میلیارد مترمکعب واردات داشت. تولید داخلی فقط حدود ۲.۶ میلیارد مترمکعب بود. در سال ۲۰۲۵، واردات گاز حتی به حدود ۵۸ میلیارد مترمکعب رسید. مرکز مطالعات شرقی اروپا (OSW) علت را ترکیبی از افزایش تقاضای داخلی و رشد شدید واردات LNG می‌داند. اگر قرار باشد حتی با فعال شدن سکوی شناور عثمان غازی و در فاز نهایی چند سال آتی، این میدان فقط یک چهارم از گاز مصرفی فعلی را تولید کند، نمی‌توان نقش آن را در رفع وابستگی انرژی ترکیه به واردات، مهم ارزیابی کرد. کما اینکه آژانس بین‌المللی انرژی در گزارش جدید خود در سال ۲۰۲۶ میلادی، به این اشاره کرده که تداوم وابستگی ساختاری به سوخت‌های وارداتی یکی از مشکلات اصلی این کشور است. آژانس اعلام کرده که موضوعاتی همچون رشد تقاضای انرژی، وابستگی به سوخت‌های وارداتی، نوسان قیمت جهانی، نیاز به سرمایه‌گذاری عظیم در شبکه و مسئله مقرون‌به‌صرفه بودن انرژی، همچنان به عنوان مهمترین موانع ترکیه شناخته می‌شوند.

یکی دیگر از ابهامات مالی میدان ساکاریا این است که وزارت انرژی ترکیه اعلام کرده: عثمان غازی با قیمت‌های فعلی گاز حدود ۱۰ میلیون دلار در روز ارزش گاز تولیدی خواهد داشت و بنابراین حدود ۳.۵ میلیارد دلار در سال به اقتصاد کمک می‌کند. اما مساله اینجاست که در این آمار، صرفاً به ارزش واقعی و نهایی انرژی اشاره شده و به هزینه‌های تولید، اشاره نشده است. شورای آتلانیتک در بیان ابهامات این موضوع، با ارائه یک گزارش تحلیل، به این اشاره کرده که میدان ساکاریا، پروژه مهمی برای کاستن از میزان واردات است اما در عین حال، به خاطر ویژگی‌های فنی و جغرافیایی، یک پروژه بسیار پرهزینه و سرمایه‌بر است و برای فازهای توسعه، نیاز به انعقاد قراردادهای چند میلیارد دلاری با شرکت‌های بین‌المللی مهندسی دارد. شاید به همین دلیل است که موسسه کارنگی، در گزارش خود درباره چالش‌های انرژی ترکیه به این اشاره کرده که مشکل تاریخی ترکیه این بوده که مصرف انرژی‌اش بالاست، اما منابع داخلی کافی ندارد، بنابراین تداوم واردات و وابستگی به منابع روسیه، جمهوری آذربایجان، ایران و دیگر تأمین‌کنندگان، گریزناپذیر است.

انتهای پیام/