نطق رئیس‌جمهور در سازمان ملل؛ نماد استقامت یک ملت

گروه سیاسی خبرگزاری تسنیم – گاهی اوقات اهمیت یک سخنرانی به واژه‌های دیپلماتیک و جملات حساب‌شده‌اش نیست؛ بلکه به این بستگی دارد که گوینده بداند در چه زمانی و چه چیزی را باید به چه کسی بگوید. سخنرانی مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور کشورمان، در هشتاد و یکمین مجمع عمومی سازمان ملل متحد، از این نوع بود؛ سخنرانی‌ای که تنها به تکرار مواضع رسمی جمهوری اسلامی ایران نمی‌پرداخت، بلکه قصد داشت روایت آمریکایی‌ها درباره ایران را به چالش بکشد.

پزشکیان در سازمان ملل: بمب اتم در اسرائیل است و بازرسان در ایران‌اند. او همچنین تصویر امام شهید و کودکان میناب را در سازمان ملل به نمایش گذاشت. روز گذشته، رئیس‌جمهور آمریکا از تریبون سازمان ملل، ایران را با ادبیات اتهام و تهدید مورد خطاب قرار داده بود. اما پاسخ پزشکیان، از نوع یک بیانیه خشک دیپلماتیک نبود. او از همان ابتدا نقطه اصلی اختلاف روایت را مشخص کرد: «ما تروریست نیستیم؛ ما قربانی تروریسم هستیم.»

* بالا بردن تصویر شهدا در سازمان ملل شاید یکی از نقاط عطف سخنرانی در آغاز کار بود؛ زمانی که رئیس‌جمهور تصمیم گرفت پیش از خواندن متن آماده شده، به ترامپ پاسخ دهد. او به جای آنکه فقط درباره شهدای مظلوم ایران صحبت کند، تصویر آنها را نیز با خود به تریبون سازمان ملل آورد. تصویر رهبر شهید و کودکان قربانی حملات آمریکایی-صهیونیستی در میناب و لامرد و دیگر نقاط کشور، چیزی فراتر از یک سند یا آمار بود. رئیس‌جمهور از مدرسه، سالن ورزشی، بیمارستان، دانشگاه، پل و زیرساخت‌ها سخن گفت؛ از کودکانی که بی‌گناه کشته شدند. در اینجا دیگر بحث تنها بر سر اختلاف ایران و آمریکا یا ایران و اسرائیل نبود؛ «نماینده ملت ایران» تلاش کرد مسئله را به پرسشی ساده‌تر و انسانی‌تر تبدیل کند: اگر غیرنظامیان و کودکان قربانی حمله می‌شوند، مسئولیت جامعه جهانی چیست؟

* سر خم نمی‌کنیم نقطه قوت دیگر سخنرانی این بود که رئیس‌جمهور در روایت خود، مظلومیت را با ضعف یکی نگرفت. این شاید مهم‌ترین پیام سیاسی نطق او بود. پزشکیان از حمله به کشورمان و قربانی شدن مردم سخن گفت، اما بلافاصله از ایستادگی ایران نیز یاد کرد: آمریکا و اسرائیل با تجهیزات و فناوری نظامی پیشرفته حمله کردند، اما ایران «سر خم نکرد». در عین حال تأکید کرد که جمهوری اسلامی ایران در پاسخ متقابل، مردم را هدف قرار نداد و اقداماتش را در چارچوب دفاع از کشور تعریف کرد. این همان نقطه‌ای بود که سخنرانی رئیس‌جمهور از یک دفاع صرف عبور کرد و به یک پیام روشن درباره بازدارندگی رسید: ایران قدرت را برای تجاوز نمی‌خواهد؛ بلکه برای آن می‌خواهد که کسی نتواند امنیت و موجودیتش را هدف قرار دهد. جمله پزشکیان در این بخش صریح بود: «برای دفاع از کشورمان از هیچ‌کسی اجازه نمی‌گیریم.» این پیام البته در کنار یک پیام دیگر قرار گرفت که به همان اندازه اهمیت داشت: ایران جنگ را راه‌حل همه مسائل نمی‌داند. او نه تصویری از ایرانِ تسلیم‌شده ارائه کرد و نه تصویری از ایرانِ گریزان از گفت‌وگو. پیامش این بود که می‌توان همزمان قدرتمند بود و مذاکره کرد؛ می‌توان برای صلح آماده بود، اما زبان زور را نپذیرفت.

* یادآوری به سازمانی که قرار بود مدافع حقوق کشورها باشد بخش دیگری از سخنرانی نیز مستقیماً سازمان ملل را مخاطب قرار می‌داد. پزشکیان از حضار پرسید اگر قرار است حقوق بین‌الملل تنها زمانی اجرا شود که با منافع قدرتمندان سازگار باشد، نتیجه چه خواهد بود؟ اگر یک کشور به دلیل برخورداری از قدرت نظامی از پاسخگویی مصون باشد و کشور دیگری به دلیل همان مناقشه تحت تحریم قرار گیرد، اعتماد به نظم بین‌المللی چگونه قرار است بازسازی شود؟ این شاید یکی از جدی‌ترین بخش‌های سخنرانی بود؛ زیرا رئیس‌جمهور ایران تنها از کشورش دفاع نکرد، بلکه خودِ معیارهای نظم بین‌المللی را نیز به چالش کشید: اگر عدالت هست، باید برای همه باشد؛ اگر حقوق بین‌الملل هست، نباید تابع قدرت باشد و اگر سازمان ملل قرار است خانه ملت‌ها باشد، نباید صدای ملت‌های ضعیف‌تر در هیاهوی قدرت‌ها گم شود.

* مظلومیم اما مقتدر و در نهایت، پزشکیان سخنرانی را با پیامی به پایان برد که شاید بتوان آن را خلاصه کل نطق او دانست: ایران دست همکاری به سوی جهان دراز می‌کند، اما نه از موضع ضعف. او گفت ایران برای گفت‌وگو آماده است، اما زبان زور را نمی‌پذیرد. شاید ارزش این سخنرانی دقیقاً در همین جمع میان دو تصویر باشد: ایرانِ داغدار و ایرانِ ایستاده؛ ایرانِ قربانی و ایرانِ مدافع؛ ایرانِ آماده گفت‌وگو و ایرانِ غیرقابل تسلیم. پزشکیان امروز از تریبون سازمان ملل تلاش کرد تصویری از ایران ارائه کند که نه در قاب تبلیغات قدرت‌های بزرگ جا می‌شود و نه حاضر است خودش را در موضع انفعال تعریف کند. او تصاویر کودکان شهید را به جهان نشان داد، از رهبر شهید سخن گفت، از حمله به زیرساخت‌های کشور، اما در همان حال روشن کرد که ایران از جنگ نمی‌ترسد و برای دفاع از خود اجازه کسی را طلب نمی‌کند. در جهانی که صدای قدرتمندان گاهی بلندتر از صدای قربانیان شنیده می‌شود، شاید یکی از کارکردهای مهم چنین تریبونی همین باشد که قربانی را از تصویر بی‌صدای یک آمار بیرون بیاوری، او را به یک انسان تبدیل کنی و سپس از جهانی که مدعی عدالت است بپرسی: «این انسان را چه کسی باید ببیند؟»

انتهای پیام/