ابلاغ سند عملیاتی جامع و گفت‌وگومحور دانشگاه مبعوث به دانشگاه‌ها

سیاسی به گزارش باور خبر به نقل از تسنیم، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری سند جامع عملیاتی با عنوان «برنامه اقدام آغاز سال تحصیلی؛ دانشگاه مبعوث، گفت‌وگومحور و تاب‌آور» را در قالب ۱۲ بسته اجرایی به تمامی دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی کشور ابلاغ کرد. با نزدیک شدن به ایام بازگشایی مراکز آموزش عالی، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری رویکرد سیاستی جدیدی را بر مبنای منشور دانشگاه مبعوث و با تکیه بر اسناد بالادستی کشور تنظیم کرده است؛ برنامه‌ای که رسالت اصلی خود را تبدیل محیط دانشگاهی به کانون پویایی علمی، وفاق ملی، گفت‌وگوی سازنده و بازتولید سرمایه اجتماعی می‌داند.

این سند بالادستی که بر پایه بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی پیرامون وحدت ملی و ضرورت توجه به رسالت‌های تربیتی و تمدنی دانشگاه تدوین شده، بر این اصل تأکید دارد که مواجهه علمی و مدبرانه با مسائل دانشگاهی، کلید مصونیت‌بخشی به جامعه در برابر چالش‌ها و تهدیدات نرم و سخت به شمار می‌رود.

بر پایه این نقشه راه، مدیریت دانشگاه‌ها مکلف شده است پیش از ورود دانشجویان، ضمن ارزیابی وضعیت و احصای نیازهای انباشته، زمینه حضور میدانی مسئولان، تقویت کرسی‌های گفت‌وگو و حل بی‌واسطه دغدغه‌های ملموس آموزشی و رفاهی را فراهم آورد.

در مقدمه و بیانیه مأموریت این برنامه اقدام تصریح شده است که دانشگاه مبعوث دانشگاهی است که در آن حیات علمی و اجتماعی از نخستین روزها فعال است، صداهای گوناگون درون خانواده آموزش عالی به رسمیت شناخته و شنیده می‌شوند و ساختارهای مدیریتی توانایی تاب‌آوری و سازگاری هوشمندانه با پدیده‌ها را دارا هستند.

بر اساس تحلیل کارشناسی معاونت‌های ستادی وزارت علوم، آغاز سال تحصیلی همواره فرصتی بی‌بدیل برای خلق انگیزه و امید در میان نسل جوان محسوب می‌شود؛ از همین رو، هرگونه غفلت از پیش‌بینی نیازها، انفعال در آماده‌سازی زیرساخت‌ها یا تعلل در رسیدگی به مطالبات صنفی می‌تواند این فرصت راهبردی را دستخوش چالش کند.

این برنامه اقدام برای نیل به اهداف خود، سه رکن بنیادین را پیش‌بینی کرده است که شامل فعال‌سازی همه‌جانبه حیات دانشگاهی اعم از ابعاد علمی، فرهنگی، هنری و ورزشی، تقویت نشاط، امید و همبستگی در میان استادان، دانشجویان و کارکنان و پیشگیری از انباشت مسائل و مطالبات از طریق شنیدن به‌موقع و پاسخگویی زمان‌مند است.

۶ اصل بنیادین حاکم بر بازگشایی دانشگاه‌ها سند وزارت علوم برای تضمین حسن اجرای سیاست‌ها، ۶ اصل راهبردی را به عنوان قطب‌نمای مدیریتی دانشگاه‌ها تعیین کرده است که نخستین اصل آن شناخت و شنیدن نام دارد؛ اصلی که مدیران را ملزم به رصد نظام‌مند دیدگاه‌ها و دریافت مطالبات واقعی و غیرکلیشه‌ای تمامی اقشار دانشگاهی می‌کند.

اصل دوم، رویکرد حل مسئله است؛ بر پایه این اصل، مدیران دانشگاهی نباید در انتظار تبدیل مسائل جاری به بحران‌های ساختاری بمانند، بلکه مکلف‌اند مطالبات ملموس را در همان مراحل اولیه شناسایی کرده و برای آن‌ها تدابیر عینی بیندیشند.

حضور مستقیم و ارتباط بی‌واسطه سومین اصل حاکم بر این سند است که طبق آن، درهای مدیریت دانشگاهی باید همواره به روی جامعه دانشگاهی گشوده باشد و مدیران در بدو ورود نودانشجویان و آغاز ترم، در صحنه و فضاهای عمومی دانشگاه حضور ملموس و مداوم داشته باشند.

چهارمین اصل بر مشارکت حداکثری استوار شده و مدیران دانشگاهی را مکلف می‌کند تا به نهادهای رسمی دانشجویی، کانون‌های فرهنگی، انجمن‌های علمی، تشکل‌های اسلامی و شوراهای صنفی به چشم بازوان اصلی اداره دانشگاه و شرکای راهبردی خود بنگرند.

در پنجمین اصل که تحت عنوان آمادگی مبتنی بر سناریو صورت‌بندی شده، بر تدوین کارت‌های اقدام سریع برای مهار رویدادهای قابل پیش‌بینی تأکید شده است تا دانشگاه در شرایط بروز رخدادهای پیش‌بینی‌نشده، دچار غافلگیری یا تصمیمات شتابزده نشود.

ششمین و کلیدی‌ترین اصل حاکم بر این برنامه، اصل پاسخگویی معین است؛ اصلی که هرگونه برخورد ابهام‌آمیز یا وعده غیرشفاف را نفی کرده و بر تعیین مدیر پاسخگو، مهلت زمانی دقیق و اعلام صادقانه فرجام مطالبات تأکید می‌ورزد.

تشکیل ستاد راهبری و تهیه نقشه وضعیت در قالب نخستین بسته اجرایی، دانشگاه‌های سراسر کشور موظف شده‌اند حداکثر تا دو هفته پیش از آغاز رسمی کلاس‌ها، ستاد راهبری آغاز ترم و تاب‌آوری دانشگاه را به ریاست مستقیم رئیس دانشگاه تشکیل داده و احکام اعضای آن را صادر کنند.

در ترکیب این ستاد کلیدی، علاوه بر رئیس دانشگاه، رئیس دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری، معاونت‌های آموزشی، دانشجویی، فرهنگی، پژوهشی، پشتیبانی، مدیر روابط عمومی و رئیس حراست حضور دارند و ملزم به معرفی جانشین رسمی با اطلاعات تماس مستقیم هستند.

نخستین مأموریت الزام‌آور این ستاد، تشکیل جلسه افتتاحیه و احصای پنج مسئله فوق‌العاده اولویت‌دار دانشگاه و تعیین ضرب‌الاجل‌های رفع آن‌ها پیش از گام نهادن نخستین گروه‌های دانشجویی به دانشگاه است. هم‌راستا با این ستاد، بسته دوم به تدوین نقشه جامع وضعیت دانشگاه اختصاص دارد؛ سندی توصیفی-تحلیلی که تصویری روشن، واقعی و پیراسته از تعارفات اداری را از اوضاع درونی دانشگاه پیش از روز بازگشایی به نمایش می‌گذارد.

نقشه وضعیت دانشگاه باید مشتمل بر ۱۳ مؤلفه کلیدی باشد که سنجش وضعیت سراهای دانشجویی، کارآمدی سامانه‌های آموزشی و کیفیت اینترنت، سامانه تغذیه و وضعیت قرارداد با پیمانکاران، و ایمنی ناوگان حمل‌ونقل از جمله مهم‌ترین آن‌هاست.

همچنین پایش ظرفیت خدمات مشاوره و مددکاری، بررسی وضعیت نشاط و برنامه‌های تشکل‌ها و انجمن‌ها، شناسایی نقاط حساس کالبدی در پردیس‌ها، وضعیت سنوات و شهریه‌ها، ارزیابی ایمنی عمومی، شناسایی دانشجویان در معرض آسیب و فهرست‌برداری از گروه‌های مرجع و استادان میانجی، سایر اجزای سیزده‌گانه این نقشه را تشکیل می‌دهند.

طرح صدای دانشگاه و سازوکار حل مسائل ملموس سومین بسته با نام صدای دانشگاه، ناظر بر سازماندهی جلسات گفت‌وگوی صریح و بی‌واسطه در آستانه آغاز سال تحصیلی و دو هفته نخست مهرماه است تا جریان انتقال پیام در محیط آکادمیک دوسویه و شفاف شود.

این برنامه تأکید دارد که مسئولان علاوه بر دیدار با ارکان رسمی نظیر تشکل‌ها و انجمن‌ها، حتماً جلسات متمرکزی را با دانشجویان کم‌ارتباط با ساختارهای اداری، دانشجویان خوابگاهی، شوراهای صنفی، اعضای هیئت علمی جوان و حتی تشکل‌های استانی ذی‌ربط برگزار کنند.

برای پیشگیری از تشریفاتی شدن این جلسات، دستورالعمل وزارت علوم قاعده‌ای صریح تعیین کرده است: از هر نشست گفت‌وگو حداکثر ۵ مسئله کلیدی استخراج می‌شود و بدون استثنا در قالب زنجیره چهاروجهی صورت مسئله، مدیر مسئول، مهلت زمانی پاسخ و شیوه ابلاغ نتیجه کدگذاری و پیگیری خواهد شد.

در بسته چهارم، تمرکز برنامه اقدام بر رفع بی‌درنگ و پیش‌دستانه مسائل ملموس و عینی معیشتی و آموزشی قرار گرفته تا عوامل نارضایتی عمومی در محیط دانشگاه به حداقل کاهش یابد.

در حوزه رفاهی، رؤسای دانشگاه‌ها موظف به کنترل دقیق کیفیت مواد غذایی، نظارت بر استانداردهای بهداشتی پیمانکاران، بهسازی فضاهای عمومی، سم‌پاشی، نقاشی و نظافت کامل خوابگاه‌ها و همچنین تأمین تجهیزات استاندارد سرمایشی و گرمایشی شده‌اند.

ارتقای پهنای باند اینترنت خوابگاهی و پردیس‌ها، سازماندهی خطوط ایمن و بسنده حمل‌ونقل برای جابه‌جایی‌های پرتردد شهری و بین‌استانی و نظارت مستمر بر سرویس‌های ایاب‌وذهاب دانشجویی از دیگر تکالیف تصریح‌شده در این بخش است.

در ساحت آموزشی و مالی نیز رسیدگی عادلانه به درخواست‌های وام دانشجویی، تسهیل تقسیط شهریه‌ها، بازنگری در وضعیت سنوات و رفع دغدغه‌های مربوط به حذف ترم، به‌ویژه برای دانشجویانی که در پی شرایط جنگی یا حوادث کشور با دشواری مواجه شده‌اند، در اولویت اقدامات قرار گرفته است.

احیای نشاط فراگیر و روایت مستند مقاومت ملی بسته پنجم با عنوان فعال‌سازی فضای دانشگاه از روز نخست، با انفعال مرسوم در هفته‌های آغازین مقابله کرده و تصریح دارد که پردیس‌های دانشگاهی باید از روز یکم مهرماه سرشار از تحرک و نشاط باشند.

طبق ضوابط این بسته، در هفته اول مهرماه، تمامی دانشکده‌ها و سراهای دانشجویی ملزم به برگزاری حداقل یک رویداد در هر یک از چهار حوزه ورزشی، علمی، فرهنگی-هنری و اجتماعی-گفت‌وگویی هستند.

نمونه‌های این رویدادها شامل نشست‌های علمی با استادان برتر، اکران و نقد آثار سینمایی، شب‌های شعر و فرهنگ، رقابت‌های نشاط‌آور ورزشی و تریبون‌های آزاد دانشجویی است؛ ضمن آنکه فضاهای ورزشی باید با رعایت ضوابط ایمنی و با توازن عادلانه میان دانشجویان دختر و پسر در بالاترین ظرفیت فعال شوند.

وزارت علوم در این بسته صراحتاً نقش مدیریت دانشگاه را تسهیل‌گر و پشتیبان تعریف کرده و اجرا و راهبری برنامه‌ها را تماماً به نهادها، کانون‌ها و تشکل‌های خودجوش دانشجویی سپرده است.

بسته ششم تحت عنوان روایت ایستادگی حماسی ایران، ناظر بر تبیین تحلیلی، علمی و غیرشعاری دستاوردها و هزینه‌های دفاع شرافتمندانه ملت ایران در رخدادهای اخیر و برهه‌های خطیر تاریخی است. در این بسته، تولید محتواهای مستند، طراحی اینفوگرافی‌های تبیین‌کننده خوی تجاوزکارانه استکبار جهانی، و بازخوانی ابعاد حقوقی حملات دشمن به اماکن عمومی و غیرنظامی مورد تأکید ویژه قرار گرفته است.

از جمله اهداف این بسته، بازخوانی مستند و علمی جنایات رخ‌داده در بمباران مراکز غیرنظامی نظیر مدرسه شجره‌طیبه میناب، سالن ورزشی لامرد، جشن ازدواج بندر کوهستک و به‌ویژه تجاوز به ساختمان‌های پژوهشی دانشگاه‌های علم و صنعت، شهید بهشتی، صنعتی شریف و صنعتی اصفهان است تا جامعه نخبگانی با واقعیات خصومت‌های بین‌المللی بیشتر آشنا شود. همچنین برگزاری نشست‌های نخبگانی جهت بازخوانی تجارب بین‌المللی جوامع در دوران پساجنگ، با هدف ارتقای همبستگی ملی، تقویت غرور و خنثی‌سازی احساس یاس و ناامیدی در این بسته پیش‌بینی شده است.

رویکردهای اقناعی، اردوهای وفاق و نهادهای میانجی در بسته هفتم، تغییر راهبردی عمیقی در نحوه تعامل با پرونده‌های ارجاعی به شوراهای انضباطی رخ داده و دستگاه آموزش عالی بر غلبه رویکرد اقناعی و تربیتی بر شیوه‌های قهری تأکید ورزیده است.

بر اساس این سیاست، برای دانشجویانی که دارای پرونده‌های انضباطی معلق یا در دست بررسی هستند، سازوکارهای حمایتی مشتمل بر گفت‌وگوی چهره‌به‌چهره با اساتید معتمد، صاحب‌نظر و محبوب، و نیز ارتباط مستمر و اقناعی با والدین در نظر گرفته شده تا زمینه بازپیوند بدون چالش آنان با فضای علمی مهیا شود.

هشتمین بسته برنامه اقدام، اجرای اردوهای هدفمند آغاز سال تحصیلی را به ویژه برای دانشگاه‌هایی که در ادوار گذشته تجارب تلخ ناآرامی و التهاب را پشت سر گذاشته‌اند، در دو هفته نخست مهرماه پیش‌بینی کرده است.

این اردوها حول چهار هدف بنیادین امیدآفرینی و غرور ملی، بسط گفت‌وگوی بین نسلی، شبکه‌سازی مثبت میان دانشجویان و تقویت حس تعلق سازمانی به دانشگاه طراحی شده و در تمام مراحل برنامه‌ریزی آن‌ها، دیدگاه‌های نهادهای دانشجویی لحاظ خواهد شد.

در بسته نهم، مقوله بازآفرینی سرمایه اجتماعی با عنوان نهادهای میانجی و شبکه رابطان اعتماد گنجانده شده تا شکاف‌های ارتباطی موجود میان بدنه دانشجویی و لایه‌های مدیریتی ترمیم شود.

دانشگاه‌ها ملزم شده‌اند استادان دارای نفوذ کلام، وجاهت علمی و مرجعیت اجتماعی را به عنوان رابطان اعتماد شناسایی کرده و کانال ارتباطی مطمئن و سریعی را برای انعکاس گلایه‌ها و پیشگیری از بحران‌ها از طریق آنان بگشایند.

سند تصریح می‌کند که این رابطان اعتماد، هرگز در پی موازی‌کاری با ساختارهای اداری یا محدودسازی تشکل‌های قانونی نیستند، بلکه مأموریت آنان میانجی‌گری منصفانه، شنیدن دغدغه‌های نهفته و تسریع در انتقال هشدارهای صنفی و روانی به مدیریت دانشگاه است.

تسویه سریع اعتبارات و بدهی‌های معوق کانون‌ها و تشکل‌ها، و نیز برگزاری دوره‌های ارتقای مهارت برای دبیران.