تفاهم‌نامه اسلام‌آباد؛ دستاوردی بی‌نظیر

به گزارش باور خبر به نقل از تسنیم، دکتر مسعود پزشکیان در گفت‌وگویی تلویزیونی به مناسبت آغاز سومین سال فعالیت دولت چهاردهم، به سوالاتی درباره وضعیت کنونی کشور در زمینه‌های جنگ و صلح، بازسازی آسیب‌های جنگ و اجرای طرح‌های کلیدی دولت از جمله کالابرگ، ارتقای نظام آموزشی و پزشک خانواده پاسخ داد. متن کامل این گفت‌وگو به شرح زیر است؛ بسم الله الرحمن الرحیم؛ بینندگان محترم، سلام؛ وقت شما بخیر. در آستانه سالروز میلاد پیامبر اکرم، صلی الله علیه و آله و سلم و حضرت امام جعفر صادق (ع) و همچنین هفته وحدت، این ایام مبارک را به شما تبریک می‌گویم. همچنین یاد و خاطره خادم شهید امت اسلامی و همه شهدای دولت را گرامی می‌داریم و هفته دولت را به ملت شریف ایران و دولتمردان عزیز تبریک می‌گوییم. به مناسبت هفته دولت، امروز در خدمت رئیس محترم جمهوری اسلامی ایران، جناب آقای دکتر پزشکیان هستیم تا در مورد شرایط کشور در حوزه‌های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی با ایشان گفت‌وگو کنیم. سلام عرض می‌کنم و از فرصتی که در اختیار ما قرار دادید، سپاسگزارم. این ایام را نیز خدمتتان تبریک می‌گویم. متشکرم. من هم خدمت شما و مردم عزیز کشورمان سلام عرض می‌کنم و یاد و نام رهبر عزیزمان را که جان خود را برای عزت و سربلندی کشور فدا کرد، گرامی می‌دارم. همچنین یاد و نام همه شهیدان، فرماندهان، دانشمندان، دانش‌آموزان، مردم، رزمندگان و همه کسانی که در این جنگ غیربشری و غیرحقوقی جان خود را از دست دادند، گرامی می‌دارم. یاد و نام شهدای دولت، به‌خصوص شهید رجایی و شهید باهنر و شهدای دیگر را نیز گرامی می‌داریم. جالب است که هفته دولت با هفته وحدت همزمان شده و این هم‌خوانی زیبایی دارد. اگر ما تا اینجا رسیده‌ایم، به‌خاطر وحدت و انسجامی بوده که وجود داشته است. اگر این وحدت و انسجام نبود، قطعاً آن‌ها به نیات شوم خود دست می‌یافتند. ما باید این وحدت را گرامی بداریم و با تمام وجود تلاش کنیم که انسجام و وحدت داخلی‌مان و حتی وحدتمان با کشورهای اسلامی حفظ شود.

اگر موافق باشید، آقای دکتر، از سؤال‌های بخش سیاسی آغاز کنیم. شاید پاسخ به یک سؤال درباره موضوع جنگ بتواند تصویر روشنی از شرایط فعلی کشور به مردم ارائه دهد. سؤال این است که در شرایط کنونی، به نظر شما به جنگ نزدیک‌تر هستیم یا به صلح؟ در رابطه با جنگ، تفاهمی که در شورای‌عالی امنیت ملی به آن رسیدیم، به نظر من دستاوردی بزرگ و حتی استثنایی بود.

تفاهم اسلام‌آباد؟ پیش از آنکه به اسلام‌آباد برسد، در شورای عالی‌امنیت ملی شکل گرفت. همه کسانی که در این زمینه فعالیت داشتند؛ چه فرماندهان، چه رئیس محترم قوه قضائیه، چه رئیس محترم قوه مقننه و چه دیگر افراد از وزارتخانه‌ها و دولت، با نگاهی کاملاً کارشناسانه به یک جمع‌بندی رسیدند. بر اساس پیشنهاد و نظر رهبر عزیزمان که فرموده بودند اگر سه‌چهارم اعضا به این نگاه رأی بدهند، ما هم خواهیم پذیرفت، از ۱۳ نفر، ۱۲ نفر رأی دادند. یعنی بر مبنای عقل جمعی توانستیم به یک تفاهم‌نامه برسیم. در این تفاهم‌نامه، به اعتقاد همه کسانی که چه در داخل و چه در خارج، با نگاهی سیاسی آن را بررسی می‌کنند، ما برنده‌ایم. در بیش از ۹ بند این تفاهم‌نامه، طرف مقابل باید اقداماتی انجام دهد و در دو یا سه بند نیز ما باید اقداماتی انجام دهیم. درباره یک بند هم باید گفت‌وگو کنیم که آن هم به مباحث هسته‌ای برمی‌گردد و نهایتاً باید در همان روند دنبال شود. این عقل جمعی دستاورد بسیار بزرگی بود و همه کارشناسانی که آن را تحلیل می‌کنند، ایران را برنده می‌دانند. در روند کاری که داشتیم، نهایتاً این اقدامات را شروع کردند؛ محاصره را برداشتند، تحریم‌ها را برداشتند و جنگ لبنان نیز قرار بود متوقف شود که آن را متوقف کردند. پول‌های ما را داشتند آزاد می‌کردند؛ یعنی در جریان گفت‌وگوها، این اتفاق در حال رخ‌دادن بود. کارشناسان ما نیز در حال تنظیم و تدوین برنامه‌های سرمایه‌گذاری تا سقف ۳۰۰ میلیارد دلار بودند. ما هم قرار بود در آن مدت، مسیر تنگه هرمز را باز کنیم تا وضعیت به حالت اول برگردد. در بندی که به تنگه هرمز مربوط بود، آن‌ها می‌بایست چارچوب‌های جمهوری اسلامی را رعایت می‌کردند. چون این چارچوب‌ها را رعایت نکردند، تفاهم‌نامه دوباره به هم خورد. اکنون دوباره در روند گفت‌وگو قرار داریم. نقشه مسیر عبور از تنگه هرمز را کارشناسان ما، برادرانمان در سپاه، نیروهای امنیتی و نظامی و گروهی که در حال گفت‌وگو هستند، خدمت رهبر عزیزمان ارائه کرده‌اند و توافقی حاصل شده است.

مسیر میانی؟ مسیری که درباره آن توافق کردیم، قرار بود با موافقت جمهوری اسلامی باز شود و این توافق نیز صورت گرفته است. عمانی‌ها در ابتدا تا حدی همراهی کردند، اما بعد اعتراض‌هایی داشتند. نهایتاً دیروز یا پریروز ــ فکر می‌کنم پریروز بود ــ عمانی‌ها آمدند و دوباره با ما به تفاهم رسیدند. پذیرفتند که ایران و عمان، در آن چارچوب و بر اساس نقشه هماهنگ‌شده، مسیر را باز کنند. اکنون نیز در حال پیگیری هستیم که اگر این مسیر بر اساس همان چارچوب‌ها باز شود، آمریکا هم به تعهدات خود عمل کند؛ محاصره و تحریم‌ها را بردارد، محدودیت‌های مربوط به نفت و مسائل پتروشیمی را رفع، پول‌های ما را آزاد و سرمایه‌گذاری را دوباره آغاز کند. همچنین اقداماتی را که در لبنان انجام می‌دهند، ادامه ندهند و اسرائیل را وادار کنند که به آن چارچوب‌ها پایبند باشد. ما هم مسیر تنگه هرمز را بر اساس مصوباتی که در چارچوب سیاست‌های نظام است، باز می‌کنیم.

طبیعتاً مذاکرات فعلی ما با عمان ارتباطی با بازگشایی تنگه هرمز ندارد؛ درست است؟ آن چارچوبی است که در آن مشخص کرده بودیم تنگه هرمز باید به چه ترتیبی باز شود. گفت‌وگوهای ما با طرف‌های مقابل بر مبنای همان تفاهم‌نامه‌ای است که داشتیم و تا آنجا که گفت‌وگوها پیش رفته، آن‌ها پذیرفته‌اند که باید به تفاهم‌نامه برگردند و چارچوب‌هایی را که ما نوشته‌ایم، اجرا کنند.

دبیر شورای‌عالی امنیت ملی از ضرورت ایجاد تحول در ساختار دیپلماسی کشور سخن گفته است. آیا می‌توان جزئیاتی از این تغییر رویکرد در دیپلماسی بیان کرد؟ همچنین، آیا رفت‌وآمدهای دیپلماتیکی که در حال حاضر انجام می‌شود، بر شرایط جمهوری اسلامی ایران برای بازگشایی تنگه هرمز تأثیر خواهد گذاشت؟ ببینید، اینکه باید دیپلماسی‌مان را تقویت کنیم، کاملاً درست است و باید وقت بیشتری برای آن بگذاریم. اینکه بر اساس نظر رهبر عزیزمان و قائد شهیدمان، برای داشتن ارتباط خوب با همسایگان تلاش کنیم، اصلی اجتناب‌ناپذیر است. ما در این زمینه کمی کند عمل می‌کنیم و گاهی صداهای مختلفی هم بلند می‌شد. حالا با آمدن برادرمان، آقای دکتر محسن رضایی، داریم به زبان و نگاه مشترکی می‌رسیم تا بدانیم چگونه باید با این کشورها تعامل کنیم. این‌ها همه کشورهای اسلامی هستند و این هفته هم هفته وحدت است. چرا باید با کشورهای اسلامی دعوا کنیم؟ چرا نباید با یکدیگر به زبان مشترک برسیم؟ چرا نباید امنیت منطقه را با هم تضمین کنیم؟ این امر با رفت‌وآمد، گفت‌وگو و تعامل امکان‌پذیر است. از دور برای یکدیگر پیام فرستادن، مشکلی را حل نمی‌کند. در گفت‌وگو، شما باید تا حدی دغدغه‌های مرا در نظر بگیرید و من هم باید دغدغه‌های شما را ببینم. اینکه هر حرفی من زدم، طرف مقابل باید بپذیرد، اما هرچه آن‌ها گفتند من نپذیرم، تعامل و وحدت نمی‌شود. در نتیجه، ما باید در نوع گفت‌وگو و تعاملاتمان، بر سر آنچه از نظر اعتقادی به آن معتقدیم بایستیم، اما درباره مسائل فرعی می‌توانیم با یکدیگر کنار بیاییم. ما در این زمینه تلاش می‌کنیم؛ چه با پاکستان، افغانستان، عربستان سعودی، ترکیه، امارات، قطر، عمان، مصر، آذربایجان، ترکمنستان و چه با دیگر کشورها. می‌توانیم با همه این کشورها به تفاهم برسیم و بستر این کار نیز آماده است. باید این اصل را بپذیریم و نگاه خود را اصلاح کنیم. در این صورت، به‌راحتی می‌توانیم با برادران مسلمانمان همکاری کنیم؛ اما اگر بخواهیم از موضع قدرت سخن بگوییم، طرف مقابل هم می‌گوید من نیز قدرت دارم. ما برادریم و حاکم بر یکدیگر نیستیم. باید دست‌به‌دست هم بدهیم، منطقه را آرام کنیم و اجازه ندهیم رژیم صهیونیستی به این آسانی به کشورهای اسلامی تجاوز کند. این امر با وحدت امکان‌پذیر است. همان‌طور که گفتم، تقارن این هفته با آن نگاهی که وجود دارد، بسیار خوب است؛ زیرا قدرت ما واقعاً در وحدت و انسجام است. اگر اکنون توانسته‌ایم با وجود تمام مشکلات در کشور بایستیم، به‌خاطر همین وحدت و انسجام است. ما مشکلات زیادی داریم؛ تورم، مسائل اقتصادی، اشتغال و مشکلات بسیار دیگری وجود دارد، اما مردم با ما هستند؛ چون این وحدت و انسجام حفظ شده است. اگر این وحدت به هم بخورد، ممکن است خیلی چیزها داشته باشیم؛ حتی موشک و بمب هم داشته باشیم، اما به درد نمی‌خورد؛ همان‌گونه که کشورهایی بمب هم داشتند، اما از هم فرو ریختند و خراب شدند. ما تلاش می‌کنیم ارتباطات خارجی‌مان را اصلاح و تقویت کنیم و از سخنان تفرقه‌انگیز بپرهیزیم. اینکه بلند شوید و مثلاً نقد کنید، کاری ندارد. شما خیلی راحت می‌توانید مرا نقد کنید و من هم خیلی راحت می‌توانم شما را نقد کنم. شما می‌توانید خوبی‌های مرا ببینید و من هم خوبی‌های شما را ببینم. چرا باید بدی‌های یکدیگر را ببینیم؟ کمک کنیم خوبی‌های یکدیگر را ببینیم و چه با کشورهای اسلامی و چه در داخل کشور خودمان، در زمینه‌هایی که اشتراکات زیادی داریم، با یکدیگر به مردم عزیزمان خدمت کنیم؛ نه اینکه شما عیب مرا ببینید و هر روز آن را بزرگ کنید و بعد من هم همان کاری را انجام دهم که شما با من کردید و این شکاف، روزبه‌روز عمیق‌تر شود. اگر با هم باشیم، می‌توانیم با قدرت از فشار زیادی که آمریکا و کشورهای دیگر بر ما اعمال می‌کنند، خارج شویم؛ اما باید با هم باشیم و به یکدیگر کمک کنیم. این چیزی است که من به آن اعتقاد دارم. این هفته‌ای که در آن قرار گرفته‌ایم، واقعاً بیانگر یک اصل است، توحید یعنی وحدت؛ یعنی همه ما در حقیقت در مسیر خدایی قرار داریم. صراط مستقیمی که هر روز در نماز می‌گوییم «اهدنا الصراط المستقیم». همچنین در قرآن آمده است: «ومن یعتصم بالله فقد هدی إلى صراط مستقیم» و «واعتصموا بحبل الله جمیعا ولا تفرقوا.» در بخش بزرگی از آیات قرآن درباره صراط مستقیم ــ شاید ۸۰ یا ۹۰ درصد آن‌ها ــ وقتی از صراط مستقیم سخن گفته می‌شود، منظور وحدت و انسجام است. قرآن می‌فرماید، «إن هذه أمتکم أمه واحده وأنا ربکم فاعبدون» و بعد نیز از وحدت سخن می‌گوید. البته فقط این نیست؛ برای مثال می‌فرماید، «کان الناس أمه واحده فبعث الله النبیین مبشرین ومنذرین وأنزل معهم الکتاب بالحق لیحکم بین الناس فیما اختلفوا فیه وما اختلف فیه إلا الذین أوتوه من بعد ما جاءتهم البینات بغیا بینهم فهدى الله الذین آمنوا لما اختلفوا فیه من الحق بإذنه والله یهدی من یشاء إلى صراط مستقیم.» صراط مستقیم یعنی وحدت. پیامبران آمدند تا وحدت و انسجام را در جامعه شکل دهند و اختلاف‌ها را حل کنند. وقتی ما اختلاف داریم، یعنی راه پیامبر را نمی‌رویم. حق چیزی نیست که بتوان آن را به من نسبت داد؛ حق، جدا از من و شماست. ما باید در برابر حق سر خم کنیم، نه اینکه همه در برابر من سر خم کنند. اگر حق را بپذیریم، به‌راحتی می‌توانیم با یکدیگر بنشینیم و گفت‌وگو کنیم.