حساسیت‌های آقای شهید نسبت به رنج بیماران و تولید دارو از زبان دستجردی

به گزارش باور خبر به نقل از خبرگزاری تسنیم، با گذشت اول شهریورماه، روز پزشک و نزدیک شدن به پنجم شهریورماه، روز داروساز، تقویم این ایام بیش از پیش به حوزه سلامت رنگ و بویی خاص بخشیده است؛ روزهایی که در تاریخ کشور به نام افرادی ثبت شده که بخش عمده‌ای از زندگی خود را صرف نجات جان انسان‌ها، کاهش آلام بیماران و بازگرداندن امید به زندگی می‌کنند. اما در این دو مناسبت، تنها نام پزشکان و داروسازان مطرح نمی‌شود، بلکه آنچه که مسیر پزشکی و دارویی یک کشور را شکل می‌دهد، سیاست‌هایی است که برای سلامت مردم طراحی می‌شود و تصمیماتی که مشخص می‌کند یک نظام سلامت تا چه حد می‌تواند در زمینه دسترسی، درمان و عدالت، پاسخگوی نیازهای مردم باشد. سلامت، حوزه‌ای نیست که بتوان آن را صرفاً در اتاق پزشک، بیمارستان یا داروخانه خلاصه کرد. از تولید دارو و تجهیز بیمارستان‌ها گرفته تا تربیت پزشکان، توسعه علوم پزشکی، پیشگیری از بیماری‌ها، دسترسی مردم به خدمات درمانی و حتی تاب‌آوری نظام سلامت در برابر بحران‌ها و تحریم‌ها، همه به یک نگاه کلان و سیاست‌گذاری دقیق نیاز دارد.

در سال‌هایی که نظام سلامت کشور با چالش‌های مختلفی مواجه بوده، یکی از شخصیت‌هایی که توجه ویژه‌ای به این حوزه داشته و مسائل پزشکی، دارویی و بهداشت و درمان را با دقت پیگیری می‌کردند، رهبر شهید انقلاب بودند؛ شخصیتی که بنا بر روایت مسئولان و پزشکانی که در مقاطع مختلف در جلسات و دیدارها در محضر ایشان حضور داشتند، نسبت به جزئی‌ترین مسائل حوزه سلامت نیز پرسش و دغدغه داشتند. این توجه البته تنها در حد توصیه و بیان دیدگاه باقی نمانده بود. سیاست‌های کلی سلامت، یکی از مهم‌ترین اسناد بالادستی برای ترسیم مسیر آینده نظام سلامت کشور بود که توسط رهبر شهید انقلاب در سال ۱۳۹۳ ابلاغ شد؛ سیاست‌هایی که قرار بود نقشه راهی برای ساماندهی تولیت سلامت، تحقق عدالت در سلامت، توسعه خدمات بهداشتی و درمانی، تقویت تولید داخلی دارو و تجهیزات پزشکی، ارتقای کیفیت خدمات و کاهش آسیب‌پذیری نظام سلامت در برابر تکانه‌های بیرونی و تحریم‌ها باشد.

اما شاید برای شناخت دقیق‌تر این نقشه راه، هیچ چیز به اندازه روایت کسانی که در زمان مسئولیت خود مستقیماً مسائل حوزه سلامت را با ایشان در میان گذاشته‌اند، گویاتر نباشد؛ روایت‌هایی از جلساتی که در آن از مسائل کلان نظام سلامت پرسش می‌شد و نسبت به آن‌ها حساسیت وجود داشت. یکی از افرادی که این نگاه ویژه و حساسیت‌های رهبر شهید انقلاب نسبت به حوزه سلامت را درک کرده، دکتر مرضیه وحید دستجردی، پزشک متخصص و نخستین بانوی وزیر جمهوری اسلامی ایران است؛ پزشکی که سال‌ها در عرصه بهداشت و درمان کشور مسئولیت داشته و از نزدیک با مسائل و چالش‌های نظام سلامت مواجه بوده و در دوره وزارت بهداشت نیز در جایگاه مهم‌ترین متولی حوزه سلامت کشور، فرصت دیدار و گفت‌وگو با رهبر انقلاب و طرح مسائل مختلف این حوزه را داشته است. وحید دستجردی امروز نیز به عنوان دبیر ستاد ملی جمعیت، موضوع جمعیت و اجرای سیاست‌های مرتبط با آن را دنبال می‌کند؛ حوزه‌ای که خود یکی از دغدغه‌های مهم رهبر شهید انقلاب در سال‌های اخیر بوده است.

روایت این پزشک از دیدارها با امام شهید انقلاب، تصویری از نگاه مدیریتی و سیاست‌گذاری ایشان را به حوزه سلامت ارائه می‌کند؛ روایتی که همزمان با روز پزشک و در آستانه روز داروساز، می‌تواند بازخوانی بخشی از این نگاه به پزشکی، دارو و نظام سلامت کشور باشد؛ نگاهی که تلاش داشت سلامت مردم را نه یک موضوع فرعی، بلکه یکی از پایه‌های اساسی پیشرفت و امنیت جامعه بداند. دکتر مرضیه وحید دستجردی، دبیر ستاد ملی جمعیت و اولین بانوی وزیر بهداشت در گفت‌وگو با خبرنگار اجتماعی خبرگزاری تسنیم به مناسبت روز پزشک و در آستانه روز داروساز، درباره نگاه رهبر شهید انقلاب به نظام سلامت اظهار کرد: رهبر شهید انقلاب بسیار به مسائل حوزه سلامت اهتمام داشتند و برای این حوزه ارزش قائل بودند. دقیقاً مسائل مربوط به حوزه سلامت و وزارت بهداشت را پیگیری و رصد می‌کردند. جلساتی که بنده به‌صورت حضوری در خدمت ایشان بودم، سوالاتی که مطرح می‌کردند، نظرات و پیشنهاداتی که می‌دادند، همگی حاکی از این بود که اشراف بسیار کاملی به مسائل حوزه سلامت دارند.

وی با بیان خاطره‌ای از توجه ویژه ایشان به نظام سلامت افزود: یکی از مواردی که به خاطر دارم این بود که ما نمایشگاهی از دستاوردهای حوزه سلامت، تجهیزات و دارو برگزار کرده بودیم و ایشان هم تشریف آوردند و از نمایشگاه بازدید کردند. در پایان نمایشگاه از من سوال کردند: «شما راجع به این تولیدات دارویی و تجهیزات پزشکی که در کشور انجام می‌شود، آیا نظارت کافی دارید؟» عرض کردم ما تمام تلاشمان را می‌کنیم که نظارت داشته باشیم و گزارشی هم در این زمینه خدمت ایشان ارائه کردم. ایشان فرمودند من شنیده‌هایی دارم که کسانی به عنوان تولید داخلی می‌آیند و از برخی بودجه‌ها و اعتبارات استفاده می‌کنند، ولی تولید نمی‌کنند؛ بلکه مواد را از خارج وارد می‌کنند و اینجا این مواد را سرهم یا فیلینگ می‌کنند و تبدیل به دارو می‌کنند و به عنوان تولید داخلی مطرح می‌کنند تا بتوانند از امتیازات تولید داخلی استفاده کنند. آیا چنین چیزی صحت دارد؟ من خدمت ایشان گفتم: بله، البته میزانش بسیار کم است، ولی صحت دارد و ما هم پیگیر این امر هستیم که جلوی این کار را بگیریم.

این موضوع نشان‌دهنده این بود که ایشان چقدر در مسائل تولید داخلی دقت داشتند و نسبت به برخی آفاتی که ممکن است در کنار این قضیه وجود داشته باشد، اشراف و اطلاعات داشتند و موارد مختلف را پیگیری می‌کردند. دستجردی با اشاره به توجه مقام معظم رهبری به چالش‌های اجتماعی ناشی از بیماری‌ها نیز به بیان خاطره‌ای پرداخت و اظهار کرد: برای مثال در زمان وزارت بهداشت، بنده درمورد بیماری اچ‌آی‌وی با ایشان صحبت کردم و ایشان فرمودند شما باید درباره این بیماری اطلاع‌رسانی بکنید و نگران بازخوردهای منفی نباشید. بگذارید خانواده‌ها و کسانی که در معرض هستند، در جریان قرار بگیرند یا وقتی راجع به موضوع پزشک خانواده و نظام ارجاع خدمت ایشان مطرح کردم، ایشان فرمودند: «آیا داستان پزشک خانواده همان مسئله پزشک محله است؟» من توضیح دادم که به یک بیان، همان پزشک محل است. این نشان می‌داد که ایشان شناخت خوبی نسبت به مسئله پزشک خانواده و پزشک محله داشتند و سوالاتی که مطرح می‌کردند، همه ناشی از دقت نظر و اطلاعات خوب ایشان نسبت به مسائل حوزه سلامت بود.

وزیر اسبق بهداشت خاطرنشان کرد: راجع به مسائلی که ما بایستی در اقتصاد مقاومتی و تولید به آن‌ها دست پیدا کنیم تا در شرایط تحریم صدمه زیادی نخوریم، ایشان بسیار تأکید و پیگیری می‌کردند. همچنین حمایت جدی در این زمینه داشتند؛ اینکه در چارچوب اقتصاد مقاومتی بتوانیم تا حد امکان روی پای خودمان بایستیم و در زمینه تحریم‌ها، مسائل مربوط به سلامت مردم، مثل دارو و تجهیزات پزشکی، مورد خدشه قرار نگیرد ایشان بر این موضوع تأکید جدی داشتند. دستجردی همچنین با اشاره به ابلاغ سیاست‌های کلی سلامت توسط رهبر شهید انقلاب در سال ۱۳۹۳ تصریح کرد: یکی از مهم‌ترین تأکیدات سیاست‌های کلی سلامت که ما این میراث را از خود رهبر شهیدمان داریم، این است که تولیت حوزه سلامت به وزارت بهداشت داده شود. پیش از سیاست‌های کلی سلامت، تولیت تقریباً پراکنده بود؛ بخشی در وزارت بهداشت و بخش‌های دیگری در دستگاه‌های مختلف قرار داشت اما در سیاست‌های کلی سلامت می‌بینیم که بر تولیت حوزه سلامت تأکید شده و وزارت بهداشت متولی حوزه سلامت است.

در سیاست‌های کلی سلامت به عدالت در سلامت نیز اشاره شده است. این عدالت یکی از مسائل اساسی و کلیدی موردنظر امام شهید ما بود تا مردم بتوانند دسترسی عادلانه به خدمات سلامت داشته باشند. وی افزود: این جمله را من از ایشان به خاطر دارم که بارها فرمودند: «شما بایستی کاری بکنید که مردم اگر بیمار شدند، جز رنج بیماری، رنج دیگری نداشته باشند.» واقعاً یک عدالت گسترده برای سلامت و دسترسی مردم به خدمات سلامت، به‌گونه‌ای که بدون رنج، بدون مشکلات مالی و اقتصادی و بدون مشکلات ناشی از عدم دسترسی بتوانند از خدمات سلامت بهره‌مند شوند، جزو مسائل اساسی موردنظر ایشان بود. وزیر اسبق بهداشت بیان کرد: در سیاست‌های کلی سلامت همچنین به مسائل مربوط به تجهیزات پزشکی، سطح‌بندی تجهیزات پزشکی و مسائل حوزه دارو و درمان توجه فراوانی شده است. همه این موارد باید بیشتر مورد توجه قرار بگیرد، به‌ویژه مسئله تولید داخلی؛ تا ما بتوانیم در شرایط تحریم، که بالاخره سال‌های زیادی است درگیر آن هستیم، کاری کنیم که مردم خدمات خوب سلامت را دریافت کنند و از خدمات مناسب و باکیفیت سلامت بهره‌مند شوند. این موضوع نیز از تأکیدات جدی ایشان بود. ایشان به‌شدت مدنظر داشتند که خدمات به مردم، خدمات کیفی، عادلانه و با حداقل هزینه‌ها و با کمترین پرداخت از جیب باشد بنابراین روی قضیه بیمه‌ها و بیمه‌های درمان به‌شدت حساسیت داشتند و پیگیری می‌کردند.

وزیر اسبق بهداشت تأکید کرد: اگر سیاست‌های کلی سلامت ابلاغی مقام معظم رهبری به مرحله عمل برسد و توسط وزارت بهداشت، دستگاه‌های حوزه اقتصادی کشور، سازمان برنامه و بودجه و سازمان تأمین اجتماعی به‌طور کامل اجرا شود، آن موقع می‌بینیم که شاید حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد مشکلات مردم در زمینه بهداشت و درمان حل و رفع شود. وی به بیان خاطره‌ای از دوران تصدی وزارت بهداشت اشاره و تصریح کرد: یکی از خاطرات بنده مربوط به اسفند سال ۱۳۸۸ است. یک اتفاق ناخواسته و تلخ در وزارت بهداشت رخ داد. من مطلع شدم که سوالات آزمون دستیاری که قرار بود برای ورودی دوره دستیاری برگزار شود، تقریباً دو سه روز مانده به آزمون لو رفته است. بعد از اینکه این خبر تلخ به بنده رسید، مجبور شدم برای اینکه حق شرکت‌کنندگان در آزمون دستیاری ضایع نشود، آزمون را ابطال کنم. بعد هم دو هفته پس از آن، آزمون را با کمال صحت و درستی برگزار کردیم. البته در این زمینه طراحی خیلی خاصی انجام دادیم تا کسانی که اگر قبلاً در این زمینه دخالت داشتند و در فروش سوالات دست داشتند، نتوانند سوءاستفاده کنند و متوجه روند کار شوند. خوشبختانه این کار در نهایت صحت و سلامت انجام شد. بعد من خودم شاهد بودم وقتی در پیِ پزشکان جوان می‌رفتم، همه از من تشکر می‌کردند و می‌گفتند ما سال‌ها بود امتحان می‌دادیم؛ با اینکه درس خوانده بودیم و نمرات خوبی داشتیم، ولی قبول نمی‌شدیم اما امسال قبول شدیم.

وی ادامه داد: بنده در همان اسفند ماه، جلسه‌ای حضوری خدمت حضرت آقا بودم. ایشان از بنده تشکر کردند. البته من واقعاً خودم را لایق این تشکر نمی‌دانم، ولی به من گفتند اولاً کار بسیار خوبی کردید که آزمون را ابطال کردید و این فساد را کشف کردید. با این ابطال آزمون، شما اعتماد مردم را به دست آوردید. این نشان می‌داد که ایشان، نسبت به اعتماد عمومی مردم و سرمایه اجتماعی چقدر حساسیت داشتند. بعد از آن هم بود که ما مرکز سنجش وزارت بهداشت را راه‌اندازی کردیم تا دیگر از آن حالت سنتی طراحی سوالات و امکان لو رفتن سوالات خارج شویم. خوشبختانه امروز به‌صورت علمی، همان مرکز سنجشی که راه‌اندازی شده، کل آزمون‌های وزارت بهداشت را برگزار می‌کند.

دبیر ستاد ملی جمعیت در ادامه خاطرات خود دربارهدغدغه رهبر شهید انقلاب در حوزه جمعیت و فرزندآوری ایرانیان گفت: سیاست‌های کلی جمعیت در سال ۱۳۹۳ توسط امام شهید ما ابلاغ شد. در زمانی که در وزارت بهداشت حضور داشتم، یعنی بین شهریور ۱۳۸۸ تا دی‌ماه ۱۳۹۱، در جلساتی که خدمت ایشان می‌رسیدم، ایشان راجع به مسئله فرزندآوری، مسئله جمعیت و مسئله کنترل جمعیت از بنده سوال می‌کردند.